IV KK 360/16

Sygn. akt IV KK 360/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Cesarz SSN Zbigniew Puszkarski Protokolant Anna Kowal w sprawie P.B. skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 9 grudnia 2016 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt III K …/16 uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. w zakresie orzeczenia o karze łącznej pozbawienia wolności i w tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w C.. UZASADNIENIE W dniu 25 stycznia 2016 r. prokurator skierował do Sądu Rejonowego w C., w trybie art. 335 § 1 k.p.k., wniosek o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego wobec P. B., oskarżonemu o popełnienie trzech czynów, dwóch z art. 286 § 1 k.k. i 2 art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11§ 2 k.k. i w zw. z art. 64 § 1 k.k. (czyny z pkt II i III) oraz czynu z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11§ 2 k.k. i w zw. z art. 64 § 1 k.k. (pkt I). We wniosku tym wskazano uzgodnione z oskarżonym kary, tj. po 8 miesięcy pozbawienia wolności i 20 stawek dziennych grzywny po 10 zł stawka za każdy z tych czynów, a także kary łączne w wymiarze roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat oraz grzywny – 40 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na 10 zł. Ponadto, zawnioskowano nałożenie obowiązku naprawienia szkody w okresie 4 lat oraz obciążenie kosztami sądowymi. W trakcie posiedzenia w dniu 31 maja 2016 r. Sąd Rejonowy w C. w sprawie sygn. III K …/16 poinformował o konieczności modyfikacji złożonego wniosku w zakresie przyjęcia, iż czyny z pkt II i III stanowią ciąg przestępstw z art. 91 § 1 k.k., orzeczenia za ten ciąg przestępstw kary 8 miesięcy pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 20 stawek dziennych po 10 zł każda, bez zmian w zakresie kary łącznej (k. 20-21). Prokurator wniósł o dokonanie takiej modyfikacji, a obrońca nie sprzeciwił się. Wyrokiem z dnia 31 maja 2016 r. Sąd Rejonowy w C. uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu z pkt I i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, a na podstawie art. 33 § 2 i 3 k.k. karę grzywny w wysokości 20 stawek dziennych, ustalając wysokość stawki na kwotę 10 zł; nadto, uznał go za winnego czynów opisanych w pkt II i III wniosku, przy czym przyjął, iż stanowią one ciąg przestępstw i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, a na mocy art. 33 § 2 i 3 k.k. orzekł karę grzywny w wysokości 20 stawek dziennych, ustalając wysokość stawki na kwotę 10 złotych. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i § 2 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k. orzeczone wobec oskarżonego w pkt 1 i 2 kary pozbawienia wolności połączył i jako karę łączną wymierzył rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę łączną grzywny w wysokości 40 stawek dziennych, ustalając wysokość stawki na kwotę 10 złotych; na podstawie art. 69 § 1 i § 2 k.k. w zw. z art. 70 § 1 pkt 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary 3 pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 5 lat, a na podstawie art. 72 § 2 k.k. orzekł od oskarżonego obowiązek naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego: - C.A. kwoty 3148,95 zł, - C.A. kwoty 3677,33 zł, - G. N. kwoty 3884,71 zł, w terminie 4 lat od uprawomocnienia się wyroku. Obciążono nadto oskarżonego kosztami sądowymi. Wyrok ten uprawomocnił się 14 czerwca 2016 r. Od prawomocnego wyroku Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny wniósł kasację na korzyść skazanego w części dotyczącej orzeczenia o karze. Zarzucając wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wniosku prokuratora o skazanie P.B. bez przeprowadzenia rozprawy i wydanie wyroku zgodnego z wnioskiem, pomimo, iż był on wadliwy w zakresie proponowanego wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności, wskutek czego doszło do rażącego naruszenia przepisu prawa karnego materialnego - art. 86 § 1 k.k. - poprzez orzeczenie wobec oskarżonego kary łącznej pozbawienia wolności w wymiarze roku i 6 miesięcy, przewyższającym sumę jednostkowych kar pozbawienia wolności wymierzonych za poszczególne przestępstwa objęte karą łączną, wniósł o uchylenie wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, co skutkowało jej uwzględnieniem w trybie z art. 535 § 5 k.p.k. Na wstępie podkreślić jednak należy, że sformułowanie zakresu zaskarżenia w kasacji nie jest precyzyjne. Treść zarzutu kasacji obejmuje bowiem tylko rażące uchybienie zaistniałe w obszarze wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności, a wobec powyższego inne rozstrzygnięcia co do kary zawarte w wyroku (wymiar kar jednostkowych pozbawienia wolności oraz grzywny) nie są kwestionowane. Odnosząc się zatem do zarzutu stwierdzić należy, że rację ma skarżący, iż sąd meriti dopuścił się rażącej obrazy art. 86 § 1 k.k., określając wymiar kary łącznej – objęty uzgodnieniem stron – na rok i 6 miesięcy, w sytuacji, 4 gdy po dokonanej modyfikacji co do czynów z pkt II i III połączeniu podlegały tylko dwie kary jednostkowe pozbawienia wolności w wymiarze po 8 miesięcy. Takiej kary łącznej nie można było orzec zarówno na tym posiedzeniu, jak i na rozprawie, gdyby tam skierowano sprawę (art. 343 § 7 k.p.k.), choć – jak się wydaje – nie było takiej potrzeby, bo błąd w zakresie kary łącznej ma charakter błędu matematycznego. Jasne jest bowiem, że to, iż taki wymiar kary łącznej został uzgodniony i przedstawiony we wniosku prokuratora nie mógł wiązać sąd wówczas, gdy po uzyskaniu zgody stron dokonano modyfikacji, w następstwie których kara łączna roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności nie mogła zostać wymierzona bez obrazy art. 86 § 1 k.k. Maksymalna kara w tym zakresie mogła zostać orzeczona w wymiarze roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności. W tej sytuacji konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o karze łącznej pozbawienia wolności i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania, albowiem w dalszym ciągu wniosek prokuratora o skazanie bez rozprawy w zakresie dotyczącym kary łącznej prawnie istnieje, choć zmieniła się już ilość jednostkowych skazań (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2011 r., II KK 69/11, Lex nr 794968). Sąd ponownie procedując co do kary łącznej winien ukształtować jej wymiar zgodnie z treścią art. 86 § 1 k.k., a nadto winien pamiętać, że wykonanie poprzednio orzeczonej kary łącznej zostało warunkowo zawieszone, co zważywszy na kierunek kasacji i jej zakres, oznacza, iż obecnie orzeczone kary jednostkowe pozbawienia wolności, nie wzruszone obecnym wyrokiem Sądu Najwyższego, nie mogą być traktowane jako kary bezwzględne. Jest wprawdzie tak, że rozstrzygnięcie o warunkowym zawieszeniu kary pozbawienia wolności dotyczy kary łącznej, a więc jest immanentnie z nią związane, a skoro tej kary nie ma, to formalnie nie istnieje orzeczenie o warunkowym zawieszeniu jej wykonania, to jednak warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej oznacza de iure, iż wykonanie każdej z jednostkowych kar także zostało warunkowo zawieszone (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 r., I KZP 14/01, OSNKW 2002, z. 1-2, poz. 1). Z tych wszystkich powodów należało orzec jak w wyroku. kc 5