II CSK 575/11

Sygn. akt II CSK 575/11 POSTANOWIENIE Dnia 5 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Marian Kocon w sprawie z wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. przy uczestnictwie B. M. o leczenie psychiatryczne bez wymaganej zgody, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 kwietnia 2012 r., skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 12 kwietnia 2011 r., uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011 r. Sąd Rejonowy w sprawie z wniosku MOPS Ł. z udziałem B. M. o leczenie w szpitalu psychiatrycznym bez wymaganej zgody nakazał przyjęcie B. M. do szpitala psychiatrycznego. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestniczki postępowania B. M. W sprawie dokonano następujących ustaleń. Uczestniczka postępowania B. M. zarejestrowana jest w Poradni Zdrowia Psychicznego „L.”. z rozpoznaniem wstępnym: obserwacja stanu psychicznego – podejrzenie zespołu urojeniowego. Korzysta z pomocy finansowej w formie zasiłku i dodatku mieszkaniowego. Nie pracuje, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zamieszkuje samotnie w mieszkaniu, ma 23-letnią córkę M. M., która zamieszkuje osobno i odwiedza uczestniczę co dwa dni. B. M. jest osobą rozwiedzioną. Uczestniczka wykazuje czynne objawy psychotyczne o znacznym stopniu nasilenia objawów choroby, działa po linii doznań psychotycznych, pozostaje zupełnie bezkrytyczna wobec swojej choroby psychicznej. Do wniosku o leczenie psychiatryczne uczestniczki bez jej zgody zostało dołączone świadectwo lekarza psychiatry szczegółowo uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym, sąd ponadto dopuścił dowód z opinii biegłego psychiatry. W ocenie Sądu uczestniczka ujawniła zwarty i utrwalony system urojeń prześladowczych, urojeń oddziaływania, urojeń ksobnych, trucia i omamów słuchowych. W czasie badań była nieufna, podejrzliwa, początkowo w niechętnym zdawkowym kontakcie, a w zachowaniu dziwaczna i podejrzliwa. Uczestniczka wykazała myślenie zaburzone, paralogiczne, z elementami symboliki. Jej wypowiedzi uznano za niedorzeczne. Stwierdzono, że uczestniczka wykazuje czynne objawy psychotyczne o znacznym stopniu nasilenia objawów choroby, działa po linii doznań psychotycznych, pozostaje zupełnie bezkrytyczna wobec swojej choroby psychicznej. 3 Sąd ustalił, że ze względu na fakt, że B. M. cierpi na chorobę psychiczną pod postacią utrwalonego zespołu urojeniowego, wymagane jest jej pilne umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym i poddanie leczeniu. Nieprzyjęcie uczestniczki postępowania do szpitala psychiatrycznego spowodować może pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Zastosowanie właściwego leczenia prawdopodobnie może w ocenie Sądu przynieść poprawę jej stanu zdrowia. Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, iż istnieją przesłanki określone w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, uzasadniające umieszczenie B. M. w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody. Sąd drugiej instancji oceniał, czy brak umieszczenia uczestniczki w szpitalu psychiatrycznym spowoduje znaczne pogorszenie stanu zdrowia w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zdaniem Sądu Okręgowego zarówno załączona do wniosku opinia psychiatryczna, jak i opinie przeprowadzone w toku postępowania sporządzone zostały z uwzględnieniem zasad profesjonalizmu; są rzetelne i spójne. W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, iż w niniejszej sprawie przesłanki warunkujące przymusową hospitalizację uczestniczki zostały spełnione. Sąd Okręgowy ocenił, że nieleczenie B. M. spowoduje dalsze znaczne pogarszanie się jej stanu zdrowia psychicznego, zaś zastosowane leczenie w warunkach szpitala psychiatrycznego może przynieść poprawę jej stanu zdrowia psychicznego. Wskazane wyżej postanowienie uczestniczka postępowania B. M. zaskarżyła skargą kasacyjną w całości. Jako podstawy skargi kasacyjnej wskazano naruszenie: - art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, dalej jako „u.o.z.p.”, w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c. przez nieustanowienie dla uczestniczki pełnomocnika z urzędu, mimo że stan jej zdrowia psychicznego uzasadniał potrzebę reprezentowania jej interesów przez profesjonalnego pełnomocnika; - art. 5 k.p.c. przez niepouczenie uczestniczki o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Zdaniem skarżącej wskazane naruszenia prawa procesowego mogły mieć wpływ na wynik postępowania, gdyż gdyby uczestniczka była reprezentowana 4 przez profesjonalnego pełnomocnika miałaby rzeczywistą możliwość kwestionowania niekorzystnej dla niej opinii biegłego lekarza psychiatry i składania adekwatnych do przedmiotu sprawy wniosków dowodowych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że w sprawie o przymusowe leczenie psychiatryczne prowadzonej na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. należy przestrzegać dyrektywy, aby wydane orzeczenie było usprawiedliwione z punktu widzenia dobra i interesu osoby, której dotyczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 402/08, niepubl. i podane tam dalsze judykaty). Jednym z instrumentów pomocnych w ustaleniu tego rzeczywistego interesu osoby chorej jest przewidziana w art. 48 u.o.z.p. możliwość ustanowienia dla takiej osoby przez sąd adwokata z urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że przewidziana w tym przepisie możliwość ustanowienia adwokata z urzędu bez wniosku uczestnika przeradza się w obowiązek, jeżeli okaże się, że uczestnik postępowania, ze względu na stan swojego zdrowia, nie jest w stanie sam bronić swoich praw przed sądem (por. postanowienia z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 299/01, z dnia 22 kwietnia 2010, V CSK 384/09, z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 234/10 – niepubl., czy z dnia 14 kwietnia 2011 r., IV CSK 483/10, OSNC 2012, nr 1, poz. 12). Skarżący trafnie podnosi, że Sąd Odwoławczy nie rozważył w sposób należyty wynikającej z tego przepisu potrzeby ustanowienia dla uczestnika adwokata z urzędu. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym stanowi skuteczną podstawę skargi kasacyjnej przewidzianą w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., co uzasadnia uwzględnienie skargi (art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39815 k.p.c.). Postanowienie o kosztach uzasadnia art. 108 § 2 k.p.c.