I UK 39/10

Sygn. akt I UK 39/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania R. D. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o ubezpieczenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 czerwca 2010 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 4 sierpnia 2009 r., 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz adw. R. K. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia), powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. 2 Uzasadnienie Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r., oddalił odwołanie R. D. od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 listopada 2007 r., którą to decyzją organ rentowy stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do R. D. w okresie od dnia 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. oraz od dnia 1 kwietnia 2003 r., uzasadniając to tym, iż w wymienionych w decyzji okresach R. D.nie spełniał warunków koniecznych do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Sąd Okręgowy ustalił, że R. D. w okresie od 19 stycznia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2003 r. wnioskodawca wydzierżawił grunt o powierzchni 2,0049 ha W. G. na okres od 1 marca 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. W dniu 1 września 2003 r. R. D. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r. uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy wskazał, że w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. nie było podstaw do podlegania przez R. D. ubezpieczeniu społecznemu rolników, ponieważ pobierał on rentę z tytułu niezdolności do pracy wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto przeszkodą do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników było także wydzierżawienie gruntu, ponieważ nie mógł on z tego powodu prowadzić działalności rolniczej. Sąd Okręgowy wyjaśnił też, że w związku z rozpoczęciem działalności gospodarczej od dnia 1 września 2003 r. wnioskodawca nie spełniał przesłanek z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ przed rozpoczęciem działalności gospodarczej nie podlegał nieprzerwanie przez co najmniej 1 rok ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją R. D., wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie odwołania od decyzji organu rentowego i stwierdzenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. 3 Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2009 r. oddalił apelację. W przedmiotowej sprawie sporne było, czy prawidłowe było stwierdzenie w stosunku do R. D. ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresach od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. i od 1 kwietnia 2003 r. Odnosząc się do pierwszego okresu Sąd stwierdził, że zasadnicze znaczenie miała kwestia pobierania przez R. D. świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w okresie od 19 stycznia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. Z przepisu art. 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) wynika, że ubezpieczeniu z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, o ile ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W przypadku wnioskodawcy pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanowiło przeszkodę do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, jako odpowiadające definicji z art. 6 pkt 10c w związku z art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. ustalone prawo do renty z ubezpieczenia). Początkiem okresu był dzień 19 stycznia 2001 r., od którego wnioskodawca miał ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, dlatego też zasadne było stwierdzenie ustania ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 kwietnia 2001 r. (okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu ustały w pierwszym kwartale 2001 r.). W kwestii stwierdzenia przez organ rentowy ustania podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu od dnia 1 kwietnia 2003 r., Sąd wskazał, że co do tego okresu zasadnicze znaczenie miał fakt wydzierżawienia przez wnioskodawcę posiadanych przez niego gruntów rolnych. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego, w 2003 r. wielkość gospodarstwa rolnego R. D. wynosiła 2,0043 ha fizycznego, a w dniu 1 marca 2003 r. wnioskodawca zawarł umowę dzierżawy, na podstawie której 4 wydzierżawił grunty rolne o powierzchni 2,0043 ha, a więc stanowiące całe ówczesne gospodarstwo (grunty te były dzierżawione od 1 marca 2003 r. do 31 grudnia 2003 r.). W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że wobec braku gruntów rolnych wnioskodawca nie mógł być rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą, a zatem nie spełniał przesłanek, od których zależało podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w świetle art. 7 i art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem skoro w pierwszym kwartale 2003 r. ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, zasadne było stwierdzenie ustania ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 kwietnia 2003 r. Ponadto z dniem 1 września 2003 r. wnioskodawca rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Od dnia 1 stycznia 1997 r. obowiązuje przepis art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który zapewnia rolnikom możliwość pozostania przy ubezpieczeniu społecznym rolników, pomimo wykonywania działalności gospodarczej. Na podstawie tego przepisu możliwe jest pozostanie przy ubezpieczeniu społecznym rolników, o ile przed datą rozpoczęcia działalności gospodarczej rolnik nieprzerwanie przez okres 1 roku podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. W przypadku wnioskodawcy wymogi z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zostały spełnione, bowiem do dnia 31 stycznia 2003 r. apelujący pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy wypłacaną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zatem dopiero od dnia 1 lutego 2003 r. mógł podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Sąd stwierdził, że gdyby nawet wnioskodawca nie zawarł umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2003 r., to przed dniem 1 września 2003 r. legitymowałby się okresem tylko 7 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, zatem podjęcie działalności gospodarczej musiałoby skutkować dla niego ustaniem ubezpieczenia społecznego rolników. Wnioskodawca na powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę kasacyjną zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 3a ust. 1 ustawy o ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż ubezpieczenie społeczne rolników ustaje z datą ustalenia prawa do emerytury lub renty, nie zaś z chwilą wydania decyzji 5 orzekającej o tych świadczeniach w sytuacji, gdy prawo to zostało przyznane z mocą wsteczną i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów polegające na przyjęciu, iż skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r., pomimo że jego prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zostało ustalone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2002 r. oraz art. 3a ust. 4 ustawy o ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez jego niezastosowanie i tym samym przyjęcie, iż skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r., pomimo że jego prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zostało ustalone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2002 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 3a ust. 4 stanowi, że jeżeli zostanie złożony wniosek o rentę lub emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje z końcem kwartału, w którym została wydana decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż z końcem kwartału, w którym ubezpieczony nabył to prawo. Celem tej regulacji było umożliwienie osobom, których obowiązek ubezpieczenia ustał, a które chcą skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia, kontynuowania tego ubezpieczenia nieprzerwanie. Intencja ta wynika z treści art. 3a ust. 3, który dotyczy ustania ubezpieczenia z mocy ustawy, w sytuacji gdy istnieją warunki do objęcia ubezpieczeniem na wniosek. Na podstawie tego przepisu obowiązkowe ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym doręczono decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia. Sytuacja taka nie występowała w przypadku wnioskodawcy, który nie składał takiego wniosku o objęcie ubezpieczeniem rolniczym. Ponadto zgodnie z art. 7 ust. 1 i 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie mógł podlegać takiemu ubezpieczeniu (nie spełniał warunków do objęcia ubezpieczeniem na wniosek), co wynika z niekwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych - poprzez brak wskazania naruszenia przepisów prawa procesowego w postaci przyjęcia przez Sądy orzekające, że od dnia 19 stycznia 2001 r. miał ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz nie spełniał przesłanek do kontynuowania ubezpieczenia na wniosek. Tym samym mając na uwadze okoliczność, że dnia 19 6 stycznia 2001 r. wnioskodawca miał ustalone prawo do renty z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych oraz brak możliwość skorzystania z dobrowolnego ubezpieczenia, stwierdzić należy, że nie było uzasadnione w niniejszej sprawie przyjęcie, że od dnia 9 maja 2002 r. (daty wydania decyzji przyznającej prawo do renty) ustało ubezpieczenie rolnicze wnioskodawcy. Ujmując inaczej, nie było uzasadnione odstępstwo z ust. 4 od ogólnych zasad wyrażonych w ust. 1 art. 3a ustawy, iż ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, skoro jak zostało wyżej wskazane uzasadnieniem wprowadzenia art. 3a ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 124, poz. 585) było umożliwienie osobom, których obowiązek ubezpieczenia ustał, a które mogą skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia, kontynuowanie tego ubezpieczenia nieprzerwanie, co w niniejszej sprawie ze względu na okoliczność, że objęcie ubezpieczeniem na wniosek nie było możliwe, nie uzasadniało zastosowania art. 3a ust 4 ustawy. Zatem Sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 3a ust 1 ustawy, stwierdzając że ubezpieczenie wnioskodawcy ustało w dniu 19 stycznia 2001 r., z chwilą ustalenia prawa do renty z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39814 k.p.c.