V KK 437/12

Sygn. akt V KK 437/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący) SSN Roman Sądej SSA del. do SN Dorota Wróblewska (sprawozdawca) Protokolant Anna Kowal w sprawie M. N. skazanej z art. 270 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 29 stycznia 2013 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego, na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 4 października 2012 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej grzywny przekazuje Sądowi Rejonowemu w Ż. do ponownego rozpoznania, a w pozostałym zakresie na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. postępowanie umarza i kosztami procesu obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Prokurator Rejonowy, aktem oskarżenia z dnia 29 grudnia 2011 r., oskarżył M. N. o to, że: I. „w dniu 10 czerwca 2010 r. w G. podrobiła podpis małżonka P. N. na aneksie nr 2 do umowy dzierżawy nr …, załączniku nr 1 i nr 2 do w/w aneksu, protokole w sprawie renegocjacji warunków umowy dzierżawy nieruchomości i 2 umowie ustalenia kaucji, a następnie, celem użycia za autentyczne przedłożyła w/w dokumenty w Biurze Terenowym Agencji Nieruchomości Rolnych w G. – tj. o przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. II. w dniu 14 września 2011 r. w T. podrobiła podpis małżonka P. N. na wniosku w sprawie wydania zaświadczenia o wysokości przychodu celem uzyskania uprawnień do świadczeń rodzinnych, a następnie, celem użycia za autentyczny przedłożyła w/w dokument w Urzędzie Skarbowym w Ż. – tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k.” Wyrokiem nakazowym z dnia 7 lutego 2012 r., Sąd Rejonowy: 1. „oskarżoną M. N. uznał za winną popełnienia zarzuconego jej czynu opisanego w punkcie I aktu oskarżenia i za to na podstawie art. 270 § 1 k.k. wymierzył jej karę grzywny w wysokości 80 stawek dziennych, przyjmując, iż jedna stawka dzienna wynosi 10 złotych, 2. oskarżoną M. N. uznał za winną popełnienia zarzuconego jej czynu opisanego w punkcie II aktu oskarżenia i za to na podstawie art. 270 § 1 k.k. wymierzył jej grzywnę w wysokości 80 stawek dziennych, przyjmując, iż jedna stawka dzienna wynosi 10 złotych, 3. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i § 2 k.k. wymierzył oskarżonej M. N. karę łączną grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, przyjmując, iż jedna stawka dzienna wynosi 15 złotych, 4. na podstawie art. 627 k.p.k. i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 90 złotych i wymierzył 150 złotych opłaty”. Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron postępowania i uprawomocnił się w dniu 21 lutego 2012 r. Z uwagi na to, że powyższy prawomocny wyrok został wydany z rażącym naruszeniem przepisu art. 86 § 1 k.k. Prokurator Generalny na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. wywiódł od niego kasację na korzyść skazanej. Kasacją tą zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 7 lutego 2012 r. jedynie w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej grzywny. Sąd Najwyższy, uwzględniając powyższą kasację Prokuratora Generalnego w trybie art. 535 § 5 k.p.k., wyrokiem z dnia 12 lipca 2012 r., , uchylił zaskarżony nią prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 7 lutego 2012 r. w części 3 dotyczącej orzeczenia o karze łącznej grzywny i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. W trakcie ponownego rozpoznania tej sprawy, pod nieobecność prokuratora, prawidłowo zawiadomionego o terminie rozprawy, prowadzonej w trybie uproszczonym, oskarżona w dniu 4 października 2012 r. złożyła w trybie art. 387 § 1 k.p.k. wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania dowodowego i wymierzenie jej za obydwa czyny z art. 270 § 1 k.k. kar po 80 stawek dziennych grzywny przy przyjęciu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 10 złotych oraz wymierzenie jej kary łącznej grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 złotych każda. Sąd Rejonowy w Ż., działając na podstawie art. 387 § 2 k.p.k. postanowił uwzględnić powyższy wniosek oskarżonej o wydanie wyroku skazującego, bowiem – jak stwierdził – okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Sąd nadto wziął pod uwagę, iż prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy i nieobecny na niej prokurator, nie zgłosił sprzeciwu do tak złożonego wniosku oskarżonej. Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r., Sąd Rejonowy: 1. „oskarżoną M. N. uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu z punktu I aktu oskarżenia, tj. popełnienia występku z art. 270 § 1 k.k, i za to na podstawie art. 270 § 1 k.k. wymierzył jej karę grzywny w wysokości 80 stawek dziennych, przyjmując, iż jedna stawka wynosi 10 złotych, 2. oskarżoną M. N. uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu z punktu II aktu oskarżenia, tj. popełnienia występku z art. 270 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 270 § 1 k.k. wymierzył jej karę grzywny w wysokości 80 stawek dziennych, przyjmując, iż jedna stawka wynosi 10 złotych, 3. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i § 2 k.k. wymierzył oskarżonej M. N. karę łączną grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, przyjmując, iż jedna stawka wynosi 10 złotych, 4. wymierzył oskarżonej M. N. opłatę w kwocie 100 złotych i zasądził koszty postępowania w kwocie 90 złotych”. Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony postępowania i stał się prawomocny w dniu 11 października 2012 r. Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny. 4 Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok w całości, na korzyść M. N. Zarzucił: rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 387 § 2 i 3 k.p.k., polegające na uwzględnieniu przez Sąd wadliwego wniosku oskarżonej, któremu nie sprzeciwił się prokurator, o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, w następstwie czego doszło do rażącego naruszenia przepisu prawa karnego procesowego – art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., poprzez wydanie wobec M. N., po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyroku rozstrzygającego o winie i karze zasadniczej, pomimo istnienia ujemnej przesłanki procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Wobec tak przedstawionego zarzutu, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej grzywny Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, zaś w pozostałym zakresie o umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym, umożliwiającym jej uwzględnienie na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k., bez udziału stron. W pierwszej kolejności należało przyznać rację wnoszącemu kasację, że złożenie przez oskarżoną wniosku w trybie art. 387 § 1 k.p.k., mimo braku sprzeciwu nieobecnego na rozprawie prokuratora, nie zwalniało Sądu od obowiązku rozważenia czy istnieją warunki do jego uwzględnienia opisane art. 387 § 2 k.p.k., a w przypadku stwierdzenia, iż uwzględnienie wniosku nie jest możliwe, od rozważenia, czy należy odmówić uwzględnienia wniosku, czy też na podstawie art. 387 § 3 k.p.k. należy uzależnić jego uwzględnienie od dokonania w nim określonych zmian. Nie ma bowiem wątpliwości, że w sytuacji, gdy wniosek z art. 387 k.p.k. pozostawał w sprzeczności z wymogami prawa, a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, obowiązkiem Sądu orzekającego było pouczenie oskarżonej o przepisach prawa karnego i żądanie odpowiedniego zmodyfikowania wniosku, jeżeli miał on być uwzględniony. Tego nie uczyniono. Wniosek złożony przez M. N. pozostawał w sprzeczności z przepisem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., jednocześnie 5 godząc w jeden z celów postępowania, sprowadzający się do trafnej reakcji karnej, wskazanej w art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k. Oczywistym bowiem było, że M. N. nie mogła wnosić o wydanie wobec niej wyroku skazującego w odniesieniu do czynów z art. 270 § 1 k.k., co do których postępowanie karne zostało prawomocnie zakończone wraz z uprawomocnieniem się w dniu 21 lutego 2012 r. wyroku Sądu Rejonowego Ż., w sprawie sygn. II K … . Jednocześnie warto podkreślić, że Prokurator Generalny wnoszący kasację od wyroku w sprawie sygn. II K …, zaskarżył go wyłącznie w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej grzywny, a po jej rozpoznaniu Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. V KK 210/12, uchylił wyrok w zaskarżonej części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej i wyłącznie w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ż. W tej sytuacji, Sąd Rejonowy, uwzględniając wniosek M. N. i wydając wyrok z dnia 4 października 2012 r., sygn. II K …, w którym ponownie uznał ją za winną i skazał za przestępstwa z art. 270 § 1 k.k. (pkt 1 i 2), za które została już prawomocnie osądzona, w sposób rażący naruszył przepis art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., z którego wprost wynika, że negatywną przesłanką procesową jest stan rzeczy osądzonej (res iudicata), który urzeczywistnia się wtedy, gdy postępowanie karne, co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone, a więc gdy ostatecznie rozstrzygnięto w przedmiocie procesu. Niedopuszczalne jest wówczas wszczęcie i prowadzenie od nowa postępowania prawomocnie już zakończonego (zakaz ne bis in idem). W konsekwencji naruszenia powagi rzeczy osądzonej przez Sąd Rejonowy w Ż., należało stwierdzić, że wyrok w sprawie II K … zapadł z rażącą obrazą art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. stanowiącą bezwzględną przyczynę odwoławczą wymienioną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Konieczne więc było uchylenie tego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, a w pozostałej części, przy uwzględnieniu art. 17 § 1 k.p.k. - umorzenie postępowania. Ponownie orzekając Sąd Rejonowy powinien więc, swoje rozstrzygnięcie ograniczyć do orzeczenia w przedmiocie kary łącznej grzywny. Rozstrzygnięcie o kosztach, odnoszące się do części, w której doszło do umorzenia postępowania, oparte jest o treść art. 632 pkt 2 k.p.k. 6 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.