II UK 351/19

Sygn. akt II UK 351/19 POSTANOWIENIE Dnia 22 października 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z wniosku M. T. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O. o podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 października 2020 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt III AUa (…) 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od skarżącej na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 23 maja 2019 r., oddalił apelację M. T. S. od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 28 kwietnia 2016 r., mocą którego oddalono jej odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 10 grudnia 2015 r. stwierdzającej, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 września 2015 r. 2 W sprawie ustalono, że M. S. prowadzi pozarolniczą działalność od dnia 1 września 2015 r. Z tego tytułu zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od dnia 1 września 2015 r., deklarując następujące podstawy wymiaru składek: wrzesień i październik 2015 r. – po 9.897,50 zł, listopad 2015 r. – 0,00 zł. Od 1 października 2015 r. wnioskodawczyni wystąpiła z roszczeniem o wypłatę zasiłku chorobowego w czasie ciąży. Organ rentowy decyzją z dnia 10 grudnia 2015 r. stwierdził, że M. S. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 września 2015 r. Sąd Apelacyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy (po wydaniu przez Sąd Najwyższy wyroku z dnia 21 listopada 2018 r., I UK 304/17), oddalił apelację M. S. . W ocenie Sądu odwoławczego, odwołująca się nie zamierzała prowadzić (i nie prowadziła) zawodowej działalności gospodarczej w celach zarobkowych, a zadeklarowanie maksymalnej podstawy wymiaru składek świadczy o zachowaniu intencyjnym, skierowanym na uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego (ubezpieczenia chorobowego) i zasiłku macierzyńskiego. Sąd Apelacyjny odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym rozpoczęcie prowadzenia działalności przez kobietę w zaawansowanej ciąży nie wyklucza zorganizowania, ciągłości i zarobkowego jej charakteru, jeżeli faktycznie była wykonywana (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2018 r., I UK 320/17). Sytuacja odwrotna (tak jak w sprawie) wskazuje na intencję (element subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej, a włączenie się do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania wysokich świadczeń. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik odwołującej się, zaskarżając go w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, a mianowicie: czy zadeklarowanie i opłacanie wyższych niż minimalne składek na ubezpieczenie społeczne, przy zakładaniu działalności gospodarczej, pozbawia tę działalność cechy zarobkowości i świadczy o tym, że zamiarem danego podmiotu nie było jej prowadzenie. Nadto w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów 3 prawnych, to jest art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 2178), a obecnie art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 1292), art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 2 ust. 1, art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 266), gdyż wywołują one poważne wątpliwości w zakresie pojęcia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą jako podmiotu podlegającego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz interpretacji okresu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez taką osobę. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do merytorycznego rozpoznania. W sprawie skarżący powołał się na dwie podstawy, a mianowicie zachodzi konieczność wykładni prawa oraz występuje istotne zagadnienie prawne. Wskazane podstawy nie są przemienne, to znaczy albo sprawa dotychczas nie stanowiła przedmiotu wypowiedzi Sądu Najwyższego, a zachodzi konieczność zinterpretowania określonej normy prawnej, albo istnieje rozbieżne stanowisko judykatury wywołujące poważne wątpliwości (rozbieżności) w orzecznictwie sądów. W pierwszej kolejności, odnosząc się do pytania stawianego przez skarżącą, należy podkreślić, że wysokość podstawy wymiaru składek nie była przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie. Jednak zadeklarowanie najwyższej podstawy od momentu rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej może – w konkretnych okolicznościach - stanowić element oceny z perspektywy jej faktycznego rozpoczęcia i zarobkowego charakteru. Sąd Najwyższy wielokrotnie odnosił się do kwestii czy w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, za prowadzenie działalności gospodarczej można uznać podejmowanie działań niemających uzasadnienia z punktu widzenia zasady racjonalnego gospodarowania, nieopłacalnych i pozostających w sprzeczności z regułami zyskowności, choć z formalnego punktu 4 widzenia prowadzących do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez stworzenie formalnego tytułu podlegania ubezpieczeniom. Rozwiązania tego problemu należy poszukiwać przede wszystkim w ustalonym stanie faktycznym. Działalność gospodarcza musi bowiem odpowiadać pewnym cechom, a o działalności gospodarczej można mówić, jeżeli są spełnione kumulatywnie wszystkie przesłanki (zarobkowy charakter prowadzonej działalności, jej zorganizowany charakter, ciągłość jej wykonywania). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że podstawą powstania tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o prowadzenie pozarolniczej działalności jest faktyczne jej wykonywanie, co oznacza konieczność stwierdzenia w oparciu o odpowiednie ustalenia faktyczne, że dana osoba rzeczywiście prowadzi działalność zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2017 r., II UK 621/15, LEX nr 2248732). Jednym z elementów kreujących działalność gospodarczą jest jej zarobkowy charakter. Przesłanka zarobkowego charakteru działalności zostaje spełniona wtedy, gdy jej prowadzenie przynosi rzeczywisty zysk, a także wówczas, gdy mimo jego nieosiągnięcia, przedsiębiorca nastawiony był na uzyskanie dochodu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404; z dnia 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127; z dnia 15 marca 2018 r., III UK 47/17, LEX nr 2497578). Z tych względów w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwala się w ostatnim czasie pogląd, zgodnie z którym zarejestrowanie działalności gospodarczej i towarzyszące temu zadeklarowanie nieznajdującej pokrycia w przewidywanych zyskach wysokiej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne, a przy tym ze świadomością istnienia przeszkód do prowadzenia tej działalności (np. spodziewane w nieodległym czasie urodzenie dziecka i związana z tym planowana przerwa w prowadzeniu działalności) może wskazywać na intencję (element subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej o charakterze ciągłym, lecz włączenia się do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania wysokich świadczeń (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404; z dnia 6 kwietnia 2017 r., 5 II UK 98/16, LEX nr 2307127; z dnia 18 grudnia 2018 r., II UK 413/17, LEX nr 2609126). W konsekwencji w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że ktoś, kto twierdzi, że prowadzi działalność gospodarczą tylko po to, aby uzyskać świadczenia z ubezpieczenia społecznego, w istocie stwarza pozory tej działalności, bowiem nie zmierza do pozyskania zarobku z działalności, co wypacza sens ustawowy tej instytucji prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127). Ocena spełnienia kryteriów podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności (tu gospodarczej) odnoszona jest zawsze do stanu faktycznego konkretnej sprawy, którym Sąd Najwyższy z mocy art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. W sprawie zaś Sądy ustaliły, że od dnia 1 września 2015 r., to jest od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej, odwołująca nie zamierzała prowadzić i de facto nie prowadziła zawodowej działalności w celach zarobkowych. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono w myśl art. 39821 w związku z art. 108 § 1 k.p.c.