V KK 55/24

V KK 55/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Kala (przewodniczący) SSN Andrzej Tomczyk SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Wełpa na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w sprawie A. O. skazanego z art. 244 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 27 marca 2024 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku Sądu Rejonowego w Radziejowie z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt II K 67/23, uchyla zaskarżony wyrok w części, w jakiej nie zawiera rozstrzygnięcia o środku karnym świadczenia pieniężnego i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Rejonowemu w Radziejowie do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Radziejowie, wyrokiem z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt II V KK 55/24 2 K 67/23, uznał oskarżonego A. O. za winnego tego, że w dniu […] 2023 r. w miejscowości Z., gmina T., powiat r., województwo [...] kierował po drodze publicznej rowerem wbrew obowiązującemu go zakazowi kierowania rowerami, wydanego przez Sąd Rejonowy w R., sygn. akt […] z dnia 19 października 2022 r., tj. czynu z art. 244 k.k. i za to na podstawie art. 244 k.k., przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu karę 4 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w rozmiarze 30 godzin miesięcznie. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 5 kwietnia 2023 r. bez postępowania odwoławczego. Prokurator Generalny wniósł kasację od tego wyroku. Zaskarżył go w części dotyczącej orzeczenia o środku karnym, w zakresie braku obligatoryjnego rozstrzygnięcia o świadczeniu pieniężnym, o którym stanowi przepis art. 43a § 2 k.k., na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 43a § 2 k.k., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2023 r., polegające na zaniechaniu orzeczenia wobec oskarżonego A. O. - w związku ze skazaniem za popełniony w dniu 9 lutego 2023 r. czyn zabroniony z art. 244 k.k. - świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie co najmniej 5000 złotych, podczas gdy zgodnie z przywołanym przepisem, w razie skazania m.in. za przestępstwo określone w art. 244 k.k. orzeczenie świadczenia pieniężnego ma charakter obligatoryjny, gdzie zarazem z uwagi na wymierzenie A. O. , przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. w jego brzmieniu obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 r., kary ograniczenia wolności zamiast kary pozbawienia wolności, stosując regulację zawartą w wymienionym przepisie, Sąd był zobligowany do jednoczesnego orzeczenia określonych w dyspozycji art. 37a § 1 k.k.: środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku. Wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Radziejowie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. V KK 55/24 3 Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Na wstępie zauważyć `należy, że zgodnie z art. 425 § 2 zd. 2 k.p.k. przedmiotem zaskarżenia może być również brak w orzeczeniu określonego rozstrzygnięcia. Ponieważ przepis ten stosuje się odpowiednio w postępowaniu kasacyjnym (art. 518 k.p.k.), to również w tym postępowaniu dopuszczalne jest zaskarżenie braku określonego rozstrzygnięcia sądu w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (zob. Uchwała Pełnego Składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I KZP 21/14). W świetle powyższego, uznać należało, że skarżący w kasacji, wniesionej na niekorzyść przed upływem roku od daty uprawomocnienia się wyroku (art. 524 § 3 k.p.k.), poprawnie zakreślił zakres zaskarżenia. Podniesione w kasacji uchybienie, polegające na naruszeniu prawa materialnego poprzez brak orzeczenia środka karnego z art. 43a § 2 k.k., znajduje potwierdzenie w treści zaskarżonego wyroku, którym nie orzeczono wobec oskarżonego obligatoryjnego w tej sprawie środka karnego. Przepis art. 43a § 2 k.k., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022.1855) i obowiązującym od dnia 1 stycznia 2023 r. stanowi, że „W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 164 § 1, art. 165 § 1, art. 165a§ 1 lub 2, art. 171 § 1, 2 lub 3, art. 174 § 1, art. 178a § 1, art. 178b, art. 179, art. 180, art. 200a § 1 lub 2, art. 200b, art. 202 § 4b lub 4c, art. 244, art. 255a § 1 lub 2, art. 258 § 1, art. 263 § 2 sąd orzeka świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 złotych, do wysokości określonej w § 1”. Zgodnie z powołanym przepisem, w jego brzmieniu obowiązującym zarówno w czasie popełnienia przypisanego oskarżonemu czynu, tj. 9 lutego 2023 r., jak i w czasie orzekania w sprawie, tj. 28 marca 2023 r., skazując A. O. za występek określony w art. 244 k.k. - czyli wymieniony w katalogu zawartym w dyspozycji art. 43a § 2 k.k. - Sąd meriti był zobligowany do orzeczenia świadczenia pieniężnego. Podkreślenia ponadto wymaga, że z art. 37a § 1 k.k. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 r.) wynika, iż z przewidzianej w nim V KK 55/24 4 kompetencji do orzeczenia kary ograniczenia wolności albo kary grzywny zamiast kary pozbawienia wolności sąd może skorzystać wyłącznie wtedy, gdy spełnione są trzy warunki, tj. gdy przestępstwo zagrożone jest karą nieprzekraczającą 8 lat pozbawienia wolności (co miało miejsce w niniejszej sprawie, gdyż czyn z art. 244 k.k. jest zagrożony karą pozbawienia wolności do 5 lat), przewidywana kara pozbawienia wolności nie przekroczyłaby roku i jednocześnie sąd orzeka środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek. Brak spełnienia któregokolwiek z wymienionych wyżej warunków uniemożliwia wydanie orzeczenia o karze przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k. (por. wyrok SN z dnia 12 maja 2022 r., I KK 115/22). Oskarżonemu wprawdzie wymierzono karę ograniczenia wolności w przewidzianym przez ten przepis wymiarze (bo w wysokości 4 miesięcy), jednakże Sąd Rejonowy nie dopełnił warunku koniecznego dla zastosowania instytucji z art. 37a § 1 k.k., bowiem zaniechał równoczesnego orzeczenia z wybraną karą wolnościową wskazanego w treści tego przepisu środka penalnego: środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku. W realiach tej sprawy, z uwagi na charakter przypisanego oskarżonemu występku, realizującego ustawowe znamiona art. 244 k.k., orzeczenie zarówno środka kompensacyjnego, jak i przepadku byłoby niemożliwe. Jedynie na marginesie należy wskazać, iż środek karny w postaci zakazu kierowania rowerami, na mocy wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 października 2022 r. o sygn. akt […], został orzeczony na okres 8 miesięcy i obowiązywał od 5 listopada 2022 r. do 5 lipca 2023 r. Skoro zatem intencją Sądu Rejonowego było zastosowanie, uregulowanego w art. 37a § 1 k.k., dobrodziejstwa wymierzenia kary wolnościowej w miejsce przewidzianej sankcją przepisu art. 244 k.k. kary pozbawienia wolności, wymaganym było nałożenie na oskarżonego co najmniej jednego ze środków karnych z katalogu zawartego w art. 39 k.k. Jednoznaczne brzmienie art. 43a § 2 k.k. determinowało natomiast konieczność orzeczenia świadczenia pieniężnego. Tym samym, prawidłowe postąpienie w myśl regulacji art. 43a § 2 k.k. spełniłoby zarazem wymóg orzeczenia jednego ze środków wymienionych w art. 37a § 1 in fine k.k. Zauważyć także należy, że przepis art. 37a § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2023 r. nie stanowi już o obligatoryjnym V KK 55/24 5 orzeczeniu środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku. Z uwagi na odmienne uregulowanie przez ustawodawcę, poprzez podwyższenie dolnych granic kar wolnościowych, możliwych do orzeczenia przy zastosowaniu tej normy prawnej, w ramach ponownego rozpoznania sprawy zastosowanie powinien znaleźć przepis art. 37a § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 r. do dnia 30 września 2023 r. - jako względniejszy dla oskarżonego w myśl regulacji art. 4 § 1 k.k. Zgodzić się również trzeba ze stanowiskiem skarżącego, że z racji obowiązującego od dnia 1 stycznia 2023 r. jednoznacznego brzmienia przepisu art. 43a § 2 k.k., do bezwzględnego respektowania którego Sąd meriti jest zobowiązany, przepis art. 37a § 1 k.k. w obecnym brzmieniu nie będzie miał w tej sprawie zastosowania. W podsumowaniu należy stwierdzić, że wyrok w zaskarżonej części wydany został z rażącym naruszeniem powołanego w zarzucie kasacji art. 43a § 2 k.k., co miało istotny wpływ na jego treść, gdyż skutkowało brakiem orzeczenia obligatoryjnego środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego. Dlatego Sąd Najwyższy, podzielając zarzut i wniosek kasacji, uchylił zaskarżony wyrok w części, w jakiej nie zawiera on rozstrzygnięcia o wskazanym środku karnym i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Rejonowemu w Radziejowie do ponownego rozpoznania. W ponownym postępowaniu Sąd ten uwzględni powyższe uwagi i orzeknie względem A. O. obligatoryjny środek karny w granicach przewidzianych treścią art. 43a § 2 k.k. Kierując się powyższymi względami orzeczono, jak w wyroku. [J.J.] [ał]