II UZ 16/14

Sygn. akt II UZ 16/14 POSTANOWIENIE Dnia 12 marca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) w sprawie z wniosku K. H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z deportacją do byłego ZSSR, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 marca 2014 r., zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego […] z dnia 24 października 2013 r., oddala zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 24 października 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił złożony przez ubezpieczoną wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz odrzucił złożoną wraz z tym wnioskiem skargę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z przepisem zawartym w art. 168 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Czynnikiem decydującym o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej (w tym wypadku złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie) jest brak winy strony w dokonaniu tej czynności z przekroczeniem ustawowego terminu. Jako kryterium przy ocenie winy w 2 uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W okolicznościach sprawy w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym wnioskodawczyni była reprezentowana przez pełnomocnika - siostrę i zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, który został ustanowiony z wyboru przez siostrę wnioskodawczyni. Ustanowiony pełnomocnik był obecny na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w dniu 12 września 2012 r. i w dniu 13 września 2012 r. złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji i doręczenie jego odpisu. W tych okolicznościach stosownie do treści art. 327 k.p.c., sąd nie miał obowiązku pouczać o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej, skoro na sali rozpraw był ustanowiony pełnomocnik zawodowy. Oceny tej nie zmieniła sytuacja osobista i zdrowotna wnioskodawczyni, która nie była obecna na rozprawie, a zastępowała ją siostra w pełni samodzielna, wraz z zawodowym pełnomocnikiem. Stosownie do treści art. 94 § 1 k.p.c. wnioskodawczyni do dnia 25 października 2012 r. korzystała z zastępstwa przez fachowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, siostra wnioskodawczyni miała pełną możliwość uzyskania fachowych informacji co do sposobu i terminu wniesienia skargi kasacyjnej, stosownie do wymaganej staranności w prowadzeniu spraw. Z okoliczności sprawy wynikało, że siostra wnioskodawczyni była zorientowana co do możliwości złożenia wniosku u Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego i było to działanie na własne ryzyko. Sąd wskazał, że w postępowaniu apelacyjnym wnioskodawczyni oprócz pełnomocnika w osobie siostry była reprezentowana również przez zawodowego pełnomocnika, z tego względu wszelkie uchybienia tego pełnomocnika w zakresie należytego poinformowania o dalszym trybie postępowania obciążają stronę. Sąd Apelacyjny stwierdził, że w świetle powyższego wnioskodawczyni nie wykazała jakoby nie z własnej winy uchybiła terminowi. Ubezpieczona zaskarżyła powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 24 października 2013 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej wnosząc zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 168 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 3986 § 2 k.p.c. Żaląca się wniosła o uchylenie przedmiotowego 3 postanowienia i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Powołując się na podstawę z art. 3941 § 3 w związku z art. 380 k.p.c. wniosła o dokonanie oceny zasadności postanowienia o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zażalenia ubezpieczona wskazała, że nie posiadała wiedzy co do terminu zawitego wniesienia skargi, a nadto, iż wnioskowanie o reprezentacje przez Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego nie wstrzymują biegu wyżej wymienionego terminu. Ubezpieczona wskazała, że bezzwłocznie po ogłoszeniu wyroku (podczas którego ubezpieczona nie była pouczana) - zawiedziona przebiegiem postępowania - wypowiedziała pełnomocnictwo dotychczasowemu pełnomocnikowi profesjonalnemu. Z tego też powodu osobiście (tj. za pośrednictwem reprezentującej ją siostry) wnioskowała ona o sporządzenie uzasadnienia wyroku i na tej też podstawie wyrok wraz z uzasadnieniem został jej doręczony. Tym samym, mimo obecności profesjonalnego pełnomocnika na posiedzeniach bezpośrednio poprzedzających ogłoszenie wyroku, ubezpieczona nie posiadała wiedzy na temat nadzwyczajnych środków zaskarżenia i wiedzę tą uzyskała dopiero w momencie udzielenia jej odpowiedzi przez Prokuratora Generalnego. Tym samym, w świetle literalnego brzmienia art. 168 § 1 k.p.c. brak było podstaw do dokonania rozstrzygnięć, jak w zaskarżonym postanowieniu. Żaląca się wskazała również, że nie jest osobą zdolną do samodzielnej egzystencji, a wielość schorzeń, będących zresztą również wynikiem przeżyć z okresu zsyłki na Sybir doprowadziło do jej pobytu w domu pomocy społecznej. Na tej też podstawie, mimo reprezentacji przez siostrę (nieposiadającą zresztą wiedzy fachowej) trudno chociażby założyć, że ubezpieczona nie dochowała ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej z własnej winy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 168 § 1 k.p.c., który stanowił podstawę przywrócenia powodowi terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, 4 albowiem zasadą jest, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy istniała przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności było obiektywnie w ogóle niemożliwe jak również w przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy. Tymczasem wskazana we wniosku o przywrócenie terminu przyczyna uchybienia terminowi - tj. brak pouczenia nieprofesjonalnego pełnomocnika wnioskodawczyni w osobie siostry ubezpieczonej o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej, kiedy występowała ona samodzielnie przed sądem oraz sytuacja materialna i schorzenia psychicznych wnioskodawczyni - nie tylko nie uprawdopodobniła, by ubezpieczona została całkowicie pozbawiona możliwości złożenia wniosku, ale również by istniały okoliczności, które jej to w pewnym stopniu uniemożliwiały, skoro z niekwestionowanych ustaleń faktycznych sprawy wynikało, że w toku postępowania apelacyjnego wnioskodawczyni była reprezentowana przez dwóch pełnomocników - siostrę J. H. i pełnomocnika zawodowego w osobie radcy prawnego – S. W. Obaj pełnomocnicy byli obecni na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym w dniu 12 września 2012 r. poprzedzającej wydanie wyroku. Z kolei w dniu 12 września 2012 r. siostra wnioskodawczyni, a w dniu 13 września 2012 r. zawodowy pełnomocnik złożyli wniosek o doręczenie odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem. Podana we wniosku przyczyna nie uzasadniała zatem przywrócenia terminu, tym bardziej, że na skutek działania ubezpieczonej w dniu 25 października 2012 r. (za pośrednictwem jej siostry) wpłynęło do Sądu Apelacyjnego pismo wskazujące, że z dniem 23 października 2012 r. zostało cofnięte pełnomocnictwo dla radcy prawnego S.W. W takiej sytuacji argument w postaci braku pouczenia o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej nie znajduje uzasadnienia. W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny prawidłowo odpis wyroku z uzasadnieniem doręczył pełnomocnikowi wnioskodawczyni w osobie jej siostry w dniu 6 listopada 2012 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał, że ubezpieczona, która na skutek własnej decyzji dotyczącej cofnięcia pełnomocnictwa doprowadziła do 5 uchybienia terminów wymaganych do podjęcia istotnych czynności procesowych, nie może zasłaniać się nieznajomością prawa i składać zarzut Sądowi Apelacyjnemu w postaci braku pouczenia o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej. Powyższe wymagało orzeczenia jak w sentencji (art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.).