II UZ 48/05

Postanowienie z dnia 5 sierpnia 2005 r. II UZ 48/05 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa procesowego do wniesienia kasacji radcy prawnemu niebędą-cemu pracownikiem organu rentowego (jednostki organizacyjnej ZUS), w któ-rego imieniu kasacja ma być wniesiona (art. 66 ust. 4 w związku z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2005 r. sprawy z wniosku Mariusza B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-nych-Oddziałowi w O. Inspektorat w E. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdań-sku z dnia 8 lutego 2005 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku postano-wieniem z dnia 8 lutego 2005 r. [...] odrzucił kasację Zakładu Ubezpieczeń Społecz-nych-Oddziału w E. od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-łecznych w Gdańsku z dnia 9 listopada 2004 r. [...] oraz odrzucił wniosek organu rentowego o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia na oko-liczność, że kasacja została sporządzona przez radcę prawnego - pracownika Od-działu ZUS w O., czyli - w jego ocenie - osobę nieposiadającą należytego pełnomoc-nictwa. Sąd Apelacyjny powołując się na treść art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 paź-dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze 2 zm.) i na treść § 3 ust. 1 i 2 Statutu ZUS stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania Statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 80, poz. 914 ze zm.), ustalił, że nie znajduje prawnego uzasadnienia udzielenie przez Prezesa ZUS pełnomoc-nictwa do podejmowania działań w imieniu Zakładu bezpośrednio pracownikowi te-goż Zakładu, nie będącemu członkiem Zarządu Zakładu, głównym inspektorem kon-troli Zakładu, naczelnym lekarzem Zakładu, dyrektorem komórki organizacyjnej Cen-trali Zakładu lub dyrektorem oddziału. Ponadto, Sąd stwierdził, że mocą zarządzenia nr 39 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2004 r. w spra-wie restrukturyzacji terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dniem 1 stycznia 2005 r. został zniesiony Inspektorat Zakładu w E., należący dotychczas do właściwości Oddziału w O. Nowoutworzony Oddział w E., obejmujący między innymi miasto E., przejął z dniem utworzenia obsługę prawną wszystkich odwołań od decyzji wydanych przez poprzedni Oddział, a będących jesz-cze w trakcie rozpatrywania przez Sąd. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, pełnomocnic-two do złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku, jako wykraczające poza kompetencje osoby je udzielającej, nie mogło być uznane za skuteczne. W zażaleniu na to postanowienie, organ rentowy, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, zarzucił na-ruszenie: 1) art. 3935 § 2 k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju są-dów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), „poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż kasacja została sporządzona przez radcę prawnego nie-należycie umocowanego (..), podczas gdy do kasacji zostało dołączone pełnomoc-nictwo udzielone radcy prawnemu przez organ upoważniony do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (..)”; 2) naruszenie art. 74 ust. 1 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 Statutu ZUS, „po-przez bezzasadne przyjęcie, iż Prezes Zakładu upoważniony do reprezentowania Zakładu nie jest uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu - pracownikowi Zakładu”. Rozpoznając zażalenie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Wobec zmiany z dniem 6 lutego 2005 r. przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących kasacji, należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) do rozpozna-nia zażalenia w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowa-nia cywilnego w aktualnym brzmieniu. Trafne jest stanowisko prezentowane przez żalącego się, iż Sąd Apelacyjny wydając zaskarżone postanowienie, błędnie uznał, że kasacja organu rentowego została wniesiona przez nienależycie umocowanego pełnomocnika - radcę prawne-go. Jak wynika z akt sprawy, kasacja została sporządzona przez radcę prawnego Katarzynę P., upoważnioną do tej czynności mocą pisemnego pełnomocnictwa udzielonego w dniu 3 stycznia 2005 r. przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecz-nych [...]. Słusznie obydwie strony podnoszą, że na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu jest jego organem ustawowo powołanym - między innymi - do reprezentowania Zakładu na zewnątrz. Oznacza to, że Prezes jest z mocy prawa osobą legitymowaną do występowania przed sądami w sprawach, w których Zakład jest stroną postępowania. Jednakże, biorąc pod uwagę treść art. 871 § 1 k.p.c., dodanego przez art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), w postępowaniu przed Sądem Najwyższym i w postępo-waniu przed sądem niższej instancji w ramach czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, strona procesowa, a więc także Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obligatoryjnie musi być zastąpiona przez zawodowego pełnomocnika - adwokata lub radcę prawnego. Ustawa ta nie wprowadziła przy tym żadnych nowych ograniczeń co do zakresu spraw, w których zawodowym pełnomoc-nikom przysługuje zdolność postulacyjna podczas występowania przed sądami. W związku z tym należy przyjąć, że nadal zachowują aktualność przepisy regulujące zakres spraw, w których radcowie mogą występować jako pełnomocnicy procesowi. I tak, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), wykonywanie zawodu radcy praw-nego polega na świadczeniu pomocy prawnej, między innymi, jednostkom organiza-cyjnym, z wyłączeniem spraw rodzinnych, opiekuńczych i karnych, przy czym przez jednostkę organizacyjną rozumieć należy organ państwowy lub samorządowy, osobę prawną, organizację społeczną i polityczną oraz inny podmiot nie posiadający oso- 4 bowości prawnej. Stosownie, natomiast do art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cy-wilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce cywilnej, jawnej, partner-skiej lub komandytowej, przy czym wspólnikami w spółkach cywilnej, jawnej i part-nerskiej oraz komplementariuszami w spółce komandytowej mogą być wyłącznie radcowie prawni lub radcowie prawni i adwokaci, a także prawnicy zagraniczni wyko-nujący stałą praktykę na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 126, poz. 1069), a wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest świadcze-nie pomocy prawnej. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy, jedynie w odniesieniu do osób fizycznych, radca prawny może świadczyć pomoc prawną tylko w ramach wykony-wania zawodu w kancelarii radcy prawnego lub w wyżej wymienionych spółkach, bez jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy. Z tej regulacji wynika uprawnienie każdego radcy prawnego, niezależnie od formy, w jakiej wykonuje swój zawód, do sporządzenia, wniesienia i popierania środka zaskarżenia, kierowanego do Sądu Najwyższego, w każdej sprawie, w której stroną jest Zakład Ubezpieczeń Społecz-nych. Sąd Apelacyjny niesłusznie potraktował udzielone w niniejszej sprawie pełno-mocnictwo radcy prawnemu, jako pełnomocnictwo udzielone pracownikowi Oddziału w O. Abstrahując od tego, czy autor kasacji rzeczywiście jest etatowym pracowni-kiem - radcą prawnym Oddziału, należy stwierdzić, że jest on przede wszystkim osobą wpisaną na listę radców prawnych i z tego tytułu posiada ustawowo zagwa-rantowane prawo do wnoszenia środków zaskarżenia do Sądu Najwyższego na rzecz swego mocodawcy. W przedmiotowej sprawie bez znaczenia jest więc okolicz-ność, czy radca prawny wnoszący kasację jest pracownikiem Zakładu, czy też wyko-nuje zawód radcy prawnego w innej formie, niż stosunek pracy. Odnosząc się z kolei do zagadnienia braku kompetencji po stronie Prezesa Zakładu do udzielania pełnomocnictw procesowych bezpośrednio adwokatom i rad-com prawnym, wskazać należy na powołany wyżej art. 73 ustawy o systemie ubez-pieczeń społecznych oraz - dodatkowo - na art. 66 ust. 1 tej ustawy, stanowiący, iż Zakład jest państwową jednostką organizacyjną z siedzibą w mieście stołecznym Warszawie i posiada osobowość prawną. Zgodnie z art. 67 ustawy, w skład Zakładu wchodzi jego Centrala oraz terenowe jednostki organizacyjne. Z wyżej przytoczonych przepisów regulujących ustrój Zakładu nie wynika bynajmniej, by poszczególne od-działy ZUS miały odrębną od Zakładu osobowość prawną. Z tej też przyczyny prze- 5 pis art. 476 § 4 pkt 1 k.p.c., stanowiący, iż jednostki organizacyjne Zakładu - oddziały - właściwe do wydawania decyzji w sprawach świadczeń są organem rentowym w ro-zumieniu przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, należy interpretować w ten sposób, iż art. 460 § 1 k.p.c. nadaje im zdolność sądową i procesową jedynie na użytek postępowania odrębnego w spra-wach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym należy przyjąć, że peł-nomocnictwa procesowego do wniesienia kasacji może udzielić radcy prawnemu kierownik oddziału, który wydał decyzję w sprawie świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Byłoby jednak nielogicznym i pozbawionym racjonalnych argumentów twierdzenie, iż należy odmówić takiego uprawnienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skoro to Prezes jest organem kierującym całością Zakładu, który two-rzy, przekształca i znosi terenowe jednostki organizacyjne oraz określa ich siedziby i właściwość oraz powołuje i odwołuje kierowników jednostek organizacyjnych Zakła-du, ich zastępców oraz głównych księgowych. Skoro Prezes posiada zagwarantowa-ne ustawą uprawnienie do powoływania i odwoływania kierowników poszczególnych oddziałów uprawnionych do udzielania pełnomocnictw procesowych, tym bardziej ma prawo w sposób samodzielny udzielania i odwoływania takich pełnomocnictw. W związku z powyższym Sąd Najwyższy, uznając, że Prezes Zakładu Ubez-pieczeń Społecznych w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy udzielił pełnomoc-nictwa procesowego zawodowemu pełnomocnikowi, zgodnie z powołanymi przepi-sami oraz stosownie do art. 3941 w aktualnym brzmieniu w związku z art. 397 i art. 386 § 4 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia. ========================================