IV KO 1/16

Sygn. akt IV KO 1/16 POSTANOWIENIE Dnia 22 września 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Roman Sądej (sprawozdawca) w sprawie B. M. skazanego z art. 197 § 3 pkt 2 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 września 2016 r., wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania prawomocnie zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt II AKa (…), utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt III K (…), na podstawie art. 544 § 3 k.p.k. i art. 639 k.pk. p o s t a n o w i ł: 1. oddalić wniosek; 2. zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania wznowieniowego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 15 września 2015r. Sąd Okręgowy w B. uznał B. M. za winnego dokonania przestępstwa określonego w art. 197 § 3 pkt 2 k.k. w zw. z § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to skazał go na karę 6 lat pozbawienia wolności; na podstawie art. 62 k.k. określił, że skazany powinien ją odbywać we zakładzie karnym typu zamkniętego dla recydywistów penitencjarnych w systemie 2 terapeutycznym dla skazanych za przestępstwa popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych; orzekł również środek karny zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej oraz środek zabezpieczający przewidziany w art. 93g § 3 k.p.k. Po rozpoznaniu apelacji obrońcy, Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 10 grudnia 2015 r. wyrok Sądu pierwszej instancji utrzymał w mocy. Kasacja obrońcy B.M. została oddalona postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2016r., sygn. IV KK 194/16. W dniu 4 sierpnia 2016r. obrońca skazanego złożył wniosek o wznowienie postępowania prawomocnie zakończonego wskazanymi powyżej wyrokami Sądów obu instancji. Skarżący jako podstawę prawną wniosku wskazał przepisy art. 540 § 1 pkt 2 ppkt a) i b) k.p.k., nadto art. 540b § 1 k.p.k. oraz art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. i wniósł o: 1) wznowienie postępowania zakończonego opisanymi wyrokami Sądu Okręgowego w B. oraz Sądu Apelacyjnego w (…), z uwagi na: a) rozpoznanie sprawy w dniu 10 grudnia 2015r. przez Sąd Apelacyjny pod nieobecność oskarżonego na rozprawie, którego obecność była obowiązkowa i o której nie był należycie powiadomiony; b) ujawnienie przez skazanego nowych dowodów w postaci dowodu z zeznań wskazujących, iż B. M. nie popełnił przypisanego mu czynu, tj. zeznań R. M. i M. S.; c) ujawnienie nowego dowodu w postaci dokumentacji znajdującej się w (…) Fundacji Readaptacyjnej „B.”, wskazującego, iż w toku postępowania nie uwzględniono okoliczności zobowiązujących do nadzwyczajnego złagodzenia kary. W konsekwencji tak sformułowanych zarzutów obrońca B.M. wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi właściwemu. W pisemnej odpowiedzi na wniosek o wznowienie postępowania prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o jego oddalenie, stwierdzenie braku podstaw do wznowienia postępowania z urzędu w zakresie wskazanego przez obrońcę 3 uchybienia z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. oraz pozostawienie wniosku bez rozpoznania w zakresie przesłanki określonej w art. 540b § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Wniosek obrońcy B. M. był bezzasadny w stopniu oczywistym, a wobec braku w nim rzeczowej argumentacji jurydycznej, zbędnym też było dzielenie go na elementy związane z przesłankami wznawiania postępowania z urzędu czy częściowym pozostawieniem go bez rozpoznania, jak sugerował oskarżyciel publiczny. Z uzasadnienia wniosku o wznowienie postępowania wynika, że wiodącym był zarzut związany z nieobecnością B. M. na rozprawie apelacyjnej, z którą to nieobecnością skarżący wiązał zarówno uchybienie o charakterze bezwzględnym (art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.), jak i podstawę z art. 540b § 1 k.p.k. Autor wniosku w ogóle nie wskazał w czym upatruje wystąpienia uchybienia przewidzianego w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., które wszak występuje wówczas, jeżeli sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność była obowiązkowa. Zgodnie z przepisem art. 451 k.p.k., udział oskarżonego w rozprawie odwoławczej obowiązkowy nie jest i już sam ten fakt implikuje bezpodstawność twierdzenia, że wystąpiła w sprawie wskazana bezwzględna przyczyna odwoławcza. Nawet w przypadku postąpienia sądu odwoławczego wbrew przesłankom przewidzianym w art. 451 k.p.k., uchybienie to oceniane być może jedynie w ramach względnej przyczyny odwoławczej (art. 438 pkt 2 k.p.k.) i takich też sytuacji procesowych dotyczyły wszystkie wskazywane przez obrońcę skazanego judykaty Sądu Najwyższego, uwzględniającego standardy strasburskie. Niemniej jednak, w realiach tej sprawy w żadnym razie nie można zarzucić Sądowi Apelacyjnemu uchybienia dyspozycji art. 451 k.p.k. Po osobistym zawiadomieniu skazanego o terminie rozprawy odwoławczej (k.2409), uwzględniono jego wniosek o sprowadzenie na rozprawę (k.2387). Jednakże w dniu rozprawy wyznaczonej na dzień 10 grudnia 2015r. godz. 12°°, wpłynęło „oświadczenie” B. M. (faxem z Aresztu Śledczego w B.) o „rezygnacji z doprowadzenia w dniu 10.12.2015r. do Sądu Apelacyjnego w (…)”, w którym wprost stwierdził, że „doprowadzenie było na jego wniosek, lecz doszedł do przekonania, że nie ma nic do dodania i zeznania przed Sądem II instancji ...” 4 (k.2436). Po odczytaniu tego oświadczenia, zgodnie z procedurą, rozprawa odwoławcza została przeprowadzona i tego też dnia ogłoszony został wyrok Sądu Apelacyjnego. Udział B. M. w tej rozprawie był jego prawem, a nie obowiązkiem. Skoro skazany z tego uprawnienia zrezygnował, o jakimkolwiek naruszeniu jego gwarancji mowy być nie może. Sugestie autora wniosku, że gdyby skazany wiedział o nieuwzględnieniu jego wniosków dowodowych i możliwości wydania orzeczenia pod jego nieobecność, to zapewne by nie rezygnował z udziału w rozprawie odwoławczej, pozostać muszą jedynie gołosłownymi spekulacjami, nijak mającymi się do zarzutów naruszenia przepisów Kodeksu postępowania karnego. Skądinąd sama treść cytowanego oświadczenia z dnia 10 grudnia 2015r. wyraźnie wskazuje, że skazany w pełni zdawał sobie sprawę z możliwości prawomocnego zakończenia w tym dniu postępowania. W oczywistym stopniu nie wystąpiły w sprawie przesłanki przewidziane w art. 540b § 1 k.p.k., już choćby z tego powodu, że – jak wskazano powyżej – B. M. o terminie rozprawy odwoławczej został powiadomiony osobiście. W zakresie podstawy wznowieniowej przewidzianej w art. 540 § 1 pkt 2 lit. a i b k.p.k. (propter nova) obrońca B. M. odwołał się wyłącznie do treści pisma skazanego inicjującego niniejsze postępowanie, nie podejmując nawet próby wykazania, że owe „nowe dowody”, w postaci zeznań R. M., M. S. czy dokumentacji (…) Fundacji „B.”, mogłyby podważyć domniemanie prawidłowości prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. Należy dostrzec, że w odniesieniu do dowodu z zeznań M. S. oraz z dokumentacji fundacji, wypowiedział się Sąd Apelacyjny, oddalając te wnioski na rozprawie odwoławczej (k.2440-2441). Zawarte natomiast w piśmie B. M. twierdzenie, do którego odwołał się autor wniosku, że R.M. mógłby potwierdzić, iż w dniu zdarzenia (1.10.2013) widział go (skazanego) w miejscu zamieszkania rodziców, a więc w miejscu odległym od miejsca popełnienia przestępstwa (k.3 akt SN), w żadnej mierze nie mogło podważyć szczegółowej i wnikliwej analizy i oceny materiału dowodowego przedstawionej w uzasadnieniach wyroków Sądów obu instancji. Nie można wszak zapominać, że w postępowaniu o wznowienie, które jest przecież nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, ciężar dowodowego wykazania swoich racji spoczywa na wnioskodawcy. 5 Kierując się przedstawioną powyżej argumentacją, Sąd Najwyższy nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia wniosku B. M. o wznowienie postępowania, co implikowało orzeczenie o jego oddaleniu. Sytuacja majątkowa B. M., w tym fakt, że odbywając karę pozbawienia wolności nie posiada żadnych środków do własnej dyspozycji (k.12 akt SN), uzasadniały zwolnienie go od kosztów sądowych należnych za niniejsze postępowanie – art. 639 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k.