V KK 327/17

Sygn. akt V KK 327/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Ryński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSN Józef Szewczyk Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie J. A. skazanego z art. 286 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 9 listopada 2017 r., kasacji, wniesionej przez obrońców skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt IV Ka (…) zmieniającego częściowo wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt II K (…) I. uchyla zaskarżony wyrok oraz zmieniony nim częściowo wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt II K (…) i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. postępowanie karne w tej sprawie umarza, a kosztami procesu obciąża Skarb Państwa; II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego 720 zł (siedemset dwadzieścia) tytułem kosztów zastępstwa 2 procesowego, poniesionych w związku ze sporządzeniem i wniesieniem kasacji przez obrońców; III. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE J. A. został oskarżony o to, że w dniu 15 marca 2014 roku w miejscowości Ł., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził T. W. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym w kwocie 53.806,20 złotych w ten sposób, że działając w imieniu firmy Handlowo- Usługowej J. A. z siedzibą W., zakupił zboże w postaci rzepaku w ilości 28,900 ton z odroczonym terminem płatności, gdzie po upłynięciu wskazanego w umowie terminu nie dokonał zapłaty, wprowadzając tym samym w błąd pokrzywdzonego co do zamiaru i możliwości wywiązania się z zawartej umowy, działając w ten sposób na szkodę pokrzywdzonego T. W., tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2016 r., w sprawie o sygn. akt II K (…), Sąd Rejonowy w G. uznał oskarżonego za winnego czynu opisanego aktem oskarżenia i na podstawie art. 286 § 1 k.k. przy uwzględnieniu art. 4 § 1 k.k. skazał go na karę roku pozbawienia wolności oraz na podstawie art. 33 § 2 k.k. na karę 100 stawek dziennych grzywny przy ustaleniu wysokości stawki dziennej na 10 zł. Wykonanie kary pozbawienia wolności zostało warunkowo zawieszone na okres 3 lat tytułem próby i na ten czas oskarżony został oddany pod dozór kuratora. Ponadto, na podstawie art. 46 § 1 k.k. został oskarżony zobowiązany do naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego kwoty 53.806,20 zł. W wyroku rozstrzygnięto również o kosztach procesu. Apelację od tego wyroku wniósł prokurator na niekorzyść oskarżonego. Po jej rozpoznaniu Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt IV Ka (…), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności i oddaniu pod dozór kuratora sądowego. W pozostałym zakresie wyrok został utrzymany w mocy. Kasację od tego wyroku wnieśli obrońcy skazanego. Zaskarżyli wyrok w całości i zarzucili mu: „...uchybienie wymienione w art. 439 k.p.k. § 1 pkt. 8 k.p.k. poprzez wydanie zaskarżonego orzeczenia pomimo to, że postępowanie karne co 3 do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w K., sygn. akt: II K (…), który uprawomocnił się dnia 23 września 2015 roku.” Podnosząc taki zarzut wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego w G. i umorzenie postępowania oraz zasądzenie na rzecz skazanego kosztów obrony według norm przepisanych w postępowaniu kasacyjnym. W pisemnym stanowisku prokurator Prokuratury Okręgowej w P. wniósł o uznanie kasacji za zasadną. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co skutkowało jej uwzględnieniem w trybie z art. 535 § 5 k.p.k. Ma rację skarżący, że zaskarżony kasacją wyrok sądu odwoławczego zapadł z rażącym naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., a uchybienie to stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Źródłem tego uchybienia jest fakt, że już w dacie skazania w pierwszej instancji istniał prawomocny wyrok w sprawie o sygn. akt II K (…) Sądu Rejonowego w K., którym J. A. został skazany za czyn ciągły popełniony w okresie od dnia 5 listopada 2012 r. do dnia 9 września 2014 r., kwalifikowany z art. 286 § 1 k.k. oraz art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k., w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Wyrok w sprawie o sygn. akt II K (…) uprawomocnił się bowiem z dniem 23 września 2015 r. (k. (…) akt sprawy II K (…) SR w K.). Wszystkie zdarzenia objęte czynem ciągłym – osądzonym w sprawie II K (…) – stanowiły tożsame zachowania, co zachowanie stanowiące przedmiot niniejszego procesu. Chodziło bowiem o zachowania wyczerpujące znamiona czynu z art. 286 § 1 k.k., w których czynności wykonawcze polegały na dokonywaniu zakupów zboża (w jednym przypadku środków ochrony roślin) z tzw. odroczonym terminem zapłaty, przy istnieniu z góry przestępczego zamiaru braku uiszczenia ceny towaru. Przypomnieć przy tym należy, co słusznie dostrzega skarżący, że od strony normatywnej konstrukcja czynu ciągłego z art. 12 k.k. choć składa się z wielu zachowań (elementów), to stanowi konstrukcję jednego czynu przestępnego, co z kolei ma ten skutek, iż „prawomocne skazanie za czyn ciągły (art. 12 k.k.) stoi na przeszkodzie, ze względu na treść art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., ponownemu postępowaniu o później ujawnione zachowania, będące elementami 4 tego czynu, które nie były przedmiotem wcześniejszego osądzenia, niezależnie od tego, jak ma się społeczna szkodliwość nowo ujawnionych fragmentów czynu ciągłego do społecznej szkodliwości zachowań uprzednio w ramach tego czynu osądzonych.” (uchwała SN z dnia 21 listopada 2001 r., I KZP 29/01, OSNKW 2002, nr 1, poz. 2). Skoro zatem w dacie wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji zaistniała przeszkoda procesowa określona w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., to już na tym etapie postępowanie karne o przestępstwo zarzucone oskarżonemu w obecnej sprawie powinno zostać umorzone, a brak takiego rozstrzygnięcia na etapie postępowania odwoławczego skutkował z kolei naruszeniem przepisu art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. przez sąd odwoławczy. Wytknąć przy tym należy obu orzekającym w sprawie sądom, że okoliczność prowadzonego wcześniej postępowania karnego o wiele tożsamych zachowań oskarżonego była znana i wynikała z akt sprawy. W aktach tej sprawy (II K (…)) znajdowało się bowiem postanowienie o przedstawieniu oskarżonemu zarzutów popełnienia 55 przestępstw oszustwa, z opisu których wynikało, iż chodzi o taki sam mechanizm wyłudzania towarów, co w czynie, co do którego toczyło się postępowanie w przedmiotowej sprawie. Ponadto, znajdował się także i akt oskarżenia przesłany w marcu 2015 r. do Sądu Rejonowego w K. przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. w sprawie wszczętej pod sygn. akt Ds. (…). Co istotne, dokumenty te zostały procesowo ujawnione (k. (…) akt II K (…)) po tym, jak w toku rozprawy głównej w dniu 16 lutego 2016 r. świadek A. B. zeznał, że jego sprawa (oszustwa na jego szkodę przy zakupie zboża – rzepaku, objęta aktem oskarżenia w sprawie Ds. (…) – uw. SN) zakończyła się przed Sądem w K. i – jak podał – doręczono mu już prawomocny wyrok (k. (…) akt II (…) SR w G.). Już chociażby sam opis poszczególnych czynów w akcie oskarżenia powinien uzmysłowić każdemu sądowi rozstrzygającemu sprawę o sygn. akt II K (…), że zarówno tożsamy sposób działania, jak i wielość zachowań oraz krótki odstęp czasu pomiędzy nimi, mogą skutkować zastosowaniem przez Sąd Rejonowy w K., w sprawie wszczętej złożeniem przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. aktu oskarżenia w sprawie Ds. (…), konstrukcji czynu ciągłego, a taka konstrukcja wyłączyłaby możliwość prowadzenia postępowania w sprawie o sygn. akt II K (…). Niestety, te łatwo dostrzegalne sygnały o możliwości istnienia procesowej przeszkody w 5 orzekaniu nie były przedmiotem zainteresowania tak sądu pierwszej instancji, jak i sądu drugiej instancji, nie mówiąc już o prokuratorach biorących udział w tych postępowaniach, czy też obrońcy z urzędu. Żaden z sądów nie zadał sobie trudu aby sprawdzić jaką konstrukcje przyjęto w prawomocnym wyroku skazującym w Sądzie Rejonowym w K., co skutkowało zaistnieniem wskazanego powyżej uchybienia, które ma charakter rażący. Z tego powodu konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku sądu odwoławczego oraz zmienionego nim częściowo wyroku sądu pierwszej instancji i umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia jest obciążenie kosztami procesu Skarb Państwa na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. Skoro zaś w toku postępowania kasacyjnego doszło do umorzenia postępowania, to zasadne stało się przyznanie od Skarbu Państwa wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji na rzecz oskarżonego, w oparciu o przepis art. 637a k.p.k. w zw. z art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., którego wysokość określono na podstawie § 11 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 15 ust. 2 i § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), przy czym konieczne stało się podkreślenie, iż opłata ta może dotyczyć tylko wynagrodzenia jednego adwokata (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.). Z tych wszystkich względów orzeczono jak w wyroku. r.g.