II CR 119/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie: SN W. Patulski, SW Z. Szaniawski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Małgorzaty S. przeciwko Biuru Usług Consultingowych (...) - Spółka z o.o. w G. o unieważnienie uchwał na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 18 grudnia 1987 r.zmienił zaskarżony wyrok tylko w ten sposób, że unieważnił uchwałę wspólników podjętą w dniu 14 maja 1987 r. na zgromadzeniu wspólników: a) w przedmiocie zmiany treści umowy spółki przez skreślenie w § 12 zdania "Obecny Zarząd stanowią: Małgorzata S., Jan B. i Jacek Z."; b) w przedmiocie wyboru zarządu Spółki w składzie: Jacek Z., Jan B., Zbigniew S., a koszty postępowania wzajemnie zniósł. Poza tym rewizję oddalił, a koszty postępowania rewizyjnego wzajemnie zniósł.Uzasadnienie faktyczneMałgorzata S. (50 udziałów), Jan B. (50 udziałów) i Jacek Z. (50 udziałów) zawarli w dniu 6 września 1984 r. umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka ta działa pod firmą: Biuro Usług Consultingowych (...) w G. Jej władzami ustanowiono zarząd oraz zgromadzenie wspólników. W skład zarządu weszli - co uwidoczniono w umowie spółki (§ 12 zdanie drugie) - Jacek Z. jako prezes, Małgorzata S. jako z-ca prezesa, Jan B. jako z-ca prezesa. Od dnia 1 czerwca 1985 r., na mocy umów o pracę Jacek Z. objął stanowisko dyrektora Biura Usług za wynagrodzeniem po 50.000 zł miesięcznie, Małgorzata S. funkcję z-cy dyrektora, a Jan B. stanowisko z-cy dyrektora Biura Usług Consultingowych - oboje za wynagrodzeniem po 40.000 zł miesięcznie. W dniu 5 grudnia 1985 r. wspólnicy przyjęli czwartego wspólnika - Zbigniewa S. (20 udziałów). Dnia 23 marca 1987 r. zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę, że "z dniem 24 marca 1987 r. zwalnia się dyscyplinarnie ze (...) stanowiska dyrektora ds. handlowych ob. Małgorzatę S.", i - w związku z tym - od dnia 28 marca 1987 r. zaprzestano jej wypłacania wynagrodzenia za pracę.Zgromadzenie wspólników podjęło w dniu 24 kwietnia 1987 r. - przy sprzeciwie Małgorzaty S. - uchwały: a) w przedmiocie podziału zysku osiągniętego w 1986 r. przez spółkę (1.528.518 zł) i z tej kwoty przeznaczyło na cele inwestycyjne 1.168.518 zł, b) w przedmiocie udzielenia za ten rok zarządowi pokwitowania, z wyłączeniem Małgorzaty S. Uchwałą nr 1/87 z dnia 14 maja 1987 r. dokonano zaś - też przy sprzeciwie Małgorzaty S. - wykreślenia z § 12 umowy zdania drugiego, o treści: "obecny zarząd stanowią: Małgorzata S., Jan B. i Jacek Z.", a w uchwale nr 2/87 zgromadzenie wspólników postanowiło, że "odwołuje się z funkcji z-cy prezesa zarządu Małgorzatę S." (§ 1) i powołuje się na tę funkcję Zbigniewa S. (§ 2). Powódka Małgorzata S. twierdziła, że uchwały z dnia 24 kwietnia 1987 r., jako godzące w jej interesy majątkowe, zostały podjęte z naruszeniem art. 192, 202, 203 i 221 pkt 2 k.h., a uchwały podjęte w dniu 14 maja 1987 r. godzą w jej osobiste prawo do uczestniczenia w zarządzie (art. 237 k.h.), i - w związku z tym - żądała w pozwie stwierdzenia nieważności tych uchwał. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że przy podejmowaniu kwestionowanych przez nią uchwał zgromadzenia wspólników nie doszło ani do uchybień merytorycznych, ani formalnych. Uznając obronę pozwanej Spółki za wykazaną Sąd Wojewódzki oddalił powództwo.W rewizji - powołującej podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. - powódka wnosiła o uchylenie tego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewizja jest tylko częściowo uzasadniona. Myli się skarżąca wytykając, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku pozwana Spółka nie była należycie reprezentowana (art. 369 pkt 2 k.p.c.). Odwołując się do art. 203 k.h. stanowiącego, że w sporach między spółką a członkami zarządu reprezentuje spółkę rada nadzorcza lub w tym celu powołani uchwałą wspólników pełnomocnicy, nie zwróciła ona uwagi na to, że uregulowania zawarte w tym przepisie nie odnoszą się do sytuacji, w której wspólnik (art. 240 § 2 pkt 2 k.h.) występuje z powództwem przeciwko spółce o unieważnienie uchwały zgromadzenia wspólników (art. 240 § 1 k.h.). W takich sporach zaś - według art. 242 k.h. - pozwaną spółkę reprezentuje, jeśli w tym celu nie został ustanowiony osobny pełnomocnik, zarząd (art. 198 § 1 k.h.). Tak więc art. 242 k.h. jest przepisem szczególnym w stosunku do unormowania zawartego w art. 203 k.h. W sporze dotyczącym unieważnienia uchwały wspólników może więc pozwaną spółkę reprezentować przed sądem dwóch członków zarządu (art. 199 § 1 k.h.) również wówczas, gdy w charakterze powoda występuje - kwestionujący tę, odwołującą go z zarządu, uchwałę - dalszy członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Tylko wówczas nie mógłby ten organ reprezentować pozwanej spółki, gdyby sam wystąpił z powództwem o unieważnienie uchwały wspólników.Nie jest przy tym trafny zarzut, że od dnia 14 maja 1987 r. - a więc przez czas trwania procesu - pozwana spółka nie miała w ogóle zarządu. Pomijając tu, że - wobec odwołania w tym dniu z zarządu powódki i powołania na jej miejsce Zbigniewa S. (uchwała nr 2/87) - nieporozumieniem jest, jak się wydaje, skreślenie (uchwała nr 1/87) w całości zdania drugiego w § 12 umowy spółki ("obecny zarząd stanowią: Małgorzata S., Jan B., Jacek Z."), nie można było nie zwrócić uwagi na treść § 3 uchwał zapadłych w tym przedmiocie. Wzmianka - dostosowana do art. 166 pkt 4 i art. 168 k.h. - w nim, że te uchwały obowiązują od dnia dokonania przez Sąd Rejonowy odpowiednich wpisów do rejestru handlowego, przemawia za trafnością poglądu Sądu Wojewódzkiego, że do tej chwili - a dotychczas tego nie uczyniono - dotychczasowy zarząd jest uprawniony do reprezentowania pozwanej spółki (art. 254 k.h.). Okoliczność, że pełnomocnictwo procesowe dla radcy prawnego podpisał tylko Jan B., nie konkretyzuje zaś zarzutu braku wymaganej reprezentacji, ponieważ odpowiedź na pozew podpisali już dwaj członkowie zarządu i oni reprezentowali stronę pozwaną na każdym z dwóch posiedzeń wyznaczanych na rozprawę (art. 199 § 1 k.h. w związku z § 13 umowy spółki).Oznacza to, że zarzut nieważności postępowania nie został wykazany (art. 368 pkt 2 k.p.c.).Za daleko idzie zarzut, że przeznaczenie - uchwała nr 3/87 z dnia 24 kwietnia 1987 r. - części zysku wypracowanego w 1986 r. na cele inwestycyjne (zakupienie komputera) zostało dokonane z naruszeniem art. 191 § 1 k.h. Powołany przepis wskazuje, że dopuszczalne jest wyłączenie w umowie spółki podziału czystego zysku w stosunku do udziałów (§ 3) i oddanie dyspozycji czystym zyskiem uchwale wspólników (§ 2). W pierwotnej wersji - § 15 umowy spółki stanowił w tym przedmiocie, że "wspólnicy partycypują zarówno w kosztach, zyskach, jak i stratach, stosownie do udziałów". Korekturą dokonaną w dniu 5 grudnia 1985 r. zaś skreślono wyraz "zyskach" i dodano zdanie: "podziału czystego zysku dokonuje zgromadzenie wspólników w drodze uchwały". Zmiany te zaś przemawiają - wbrew stanowisku rewizji - za poglądem, że w ten sposób wspólnicy umocowali się do przeznaczenia co najmniej części zysku na inne cele aniżeli podział w stosunku do udziałów. Trafnie Sąd Wojewódzki podnosi, że za taką wykładnią § 15 umowy spółki przemawia zachowanie się samej powódki. Zeznała przecież, że zachodziła potrzeba zakupienia komputera na potrzeby pozwanej spółki, a przeznaczenie na ten cel 1.168.518 zł nie było kwotą nadmierną. Umacnia zaś ten pogląd wykazanie przez Jacka Z., że wcześniej - bo w dniu 18 grudnia 1986 r. - jednomyślnie zarząd podjął uchwałę o przeznaczeniu części zysku na zakup komputera. W takiej zaś sytuacji głosowanie powódki przeciwko uchwale nr 3/87 z dnia 24 kwietnia 1987 r. w przedmiocie przeznaczenia czystego zysku na kupno komputera nie mogło prowadzić do uznania tej uchwały za nieważną.Skoro skarżąca nie wykazała, że wspomniana uchwała zapadła z naruszeniem art. 191 § 1 k.h., to rewizji - w zakresie tego dotyczącym - nie można było uznać za wykazaną.Wadliwości uchwały nr 4/87 podjętej w dniu 24 kwietnia 1987 r. w przedmiocie pokwitowania dopatrywała się powódka w tym, że - z jej wyłączeniem - zgromadzenie wspólników udzieliło za 1986 r. pokwitowania obowiązków pozostałym członkom zarządu pozwanej spółki. Nie ma jednak racji podtrzymując w rewizji pogląd, że w wieloosobowym zarządzie nie można wyłączać od pokwitowania tylko jego niektórych członków, ponieważ instytucja pokwitowania dotyczy władz spółki, a nie poszczególnych osób wchodzących m.in. do zarządu spółki. Obowiązki poszczególnych członków zarządu mogą być różne, każdy z członków zarządu może ponosić odpowiedzialność za inną sferę działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę. Oznacza to, że przepis pkt 1 art. 221 k.h. nie stwarzał przeszkody do podjęcia uchwały o udzieleniu absolutorium niektórym członkom zarządu i odmówienia pokwitowania z wykonania obowiązków innemu członkowi zarządu. W konsekwencji jeden wspólnik (członek zarządu) może głosować nad udzieleniem absolutorium drugiemu zarządcy, bo zwolnienie jednego od odpowiedzialności nie mieści w sobie zwolnienia drugiego (art. 235 k.h.). Tym bardziej, w specyficznej sytuacji pozwanej w skład której wchodzi czterech wspólników (w tym trzech członków zarządu), każdy z członków zarządu umocowany był do głosowania w przedmiocie udzielenia pokwitowania innemu członkowi zarządu. Skoro wymaganą większością głosów (w każdym przypadku co najmniej 70 przeciwko 50) wyłączono ją z pokwitowania, a skwitowano pozostałych członków zarządu, to powódka nie może skutecznie w rewizji zwalczać poglądu Sądu Wojewódzkiego, że uchwała nr 4/87 z dnia 24 kwietnia 1987 r. nie narusza art. 221 pkt 1 k.h.Rewizję w zakresie dotyczącym tych kwestii, zatem oddalono (art. 387 k.p.c.).Budzi też zastrzeżenia stanowisko rewizji, że - wbrew zaskarżonemu wyrokowi - bez jej zgody nie mogło dojść do odwołania powódki z zarządu pozwanej spółki. Nie wykazała przecież, że zostało jej przyznane osobiście uczestnictwo w zarządzie tej spółki (§ 3 art. 237 k.h.). Twierdzony przywilej nie wynika z treści umowy spółki. Wzmianka w § 12, że powódka wraz z Jackiem Z. i Janem B. zostali powołani do Zarządu "na czas nie ograniczony", jak też, że stanowią "obecny zarząd", przemawia raczej za poglądem, iż w zwykłym trybie (art. 197 § 1 k.h.) mogą być w każdej chwili odwołani z zarządu. Pozostali zaś członkowie zarządu Jacek Z. i Jan B. wyraźnie zaprzeczyli ich osobistemu charakterowi uczestnictwa w zarządzie pozwanej spółki. Nie oznacza to jednak, że i powództwo o unieważnienie obydwu uchwał z dnia 14 maja 1987 r. trafnie zostało oddalone. Dla podejmowania uchwał przez zgromadzenie wspólników przewidziano - jako zasadę - głosowanie jawne (zdanie pierwsze art. 238 k.h.). W głosowaniu jawnym zapadły też uchwały z dnia 14 maja 1987 r., odwołujące powódkę z zarządu i powołujące do zarządu Zbigniewa S. oraz wprowadzające - w związku z tym - zmiany do § 12 umowy spółki. Uszło jednak uwagi Sądu Wojewódzkiego, że w zdaniu drugim art. 238 k.h. zastrzegł ustawodawca, iż "tajne głosowanie zarządza się przy wyborach oraz nad wnioskami o usunięcie członków władz spółki". Kategoryczne sformułowanie tego przepisu wskazuje, że do jego obejścia nie może prowadzić nawet brak sprzeciwu obecnych przeciwko głosowaniu jawnemu. Podlega zatem unieważnieniu (art. 240 k.h.) podjęta - wbrew nakazowi zarządzenia głosowania tajnego (zdanie drugie art. 238 k.h.) - w głosowaniu jawnym uchwała zgromadzenia wspólników, odwołująca wspólnika z zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 197 § 1 k.h.). Nie mając tego na względzie Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o unieważnienie powołanych uchwał z naruszeniem wskazanych przepisów kodeksu handlowego. Uchybienie im konkretyzuje zaś podstawę rewizyjną z art. 368 pkt 1 k.p.c.W tej części więc zaskarżony wyrok zmieniono i orzeczono zgodnie z żądaniem zgłoszonym w pozwie (art. 390 § 1 k.p.c.).Rozstrzygnięcie o kosztach procesu znajduje uzasadnienie w art. 100 k.p.c.