III CZ 1/19

Sygn. akt III CZ 1/19 POSTANOWIENIE Dnia 8 marca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Karol Weitz SSN Paweł Grzegorczyk (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Z. Z. i S. Z. przeciwko A. W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 marca 2019 r., zażalenia powodów na wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt I AGa (…), uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 10 października 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…), na skutek apelacji pozwanego A. W., uchylił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 października 2017 r. w sprawie z powództwa Z. Z. i S. Z. o zapłatę i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny podniósł m.in., że stanowiska stron wskazywały na celowość odwołania się w okolicznościach sprawy do art. 871 k.c., jednakże przepis ten nie był wystarczający do rozstrzygnięcia sporu. Sąd Okręgowy nie dokonał tym samym 2 analizy wszystkich zgłoszonych roszczeń pod kątem właściwego dla nich reżimu odpowiedzialności. Zaniechał też ustalenia, kiedy poszczególne roszczenia stały się wymagalne, co uniemożliwiło Sądowi Apelacyjnemu rozpoznania zgłoszonego w postępowaniu apelacyjnym zarzutu przedawnienia. Sąd Apelacyjny wytknął również, że biegły ujął w swojej opinii roszczenia powodów, co wprawdzie pozwoliło na osiągnięcie określonego wyniku matematycznego, spowodowało jednak, że nie wiadomo, jakie okoliczności faktyczne uzasadniają twierdzenie o istnieniu po stronie pozwanego konkretnego długu. Wychodząc z tych założeń Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli zażaleniem powodowie, zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. i wnosząc o jego uchylenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jeżeli sąd drugiej instancji uchyla wydany przez sąd pierwszej instancji wyrok ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., bada, czy sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji, mieszczą się w kręgu sytuacji polegających na nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54, i z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13, niepubl.). W świetle ugruntowanego stanowiska orzecznictwa, do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda unicestwiająca roszczenie albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12, niepubl., z dnia 14 lutego 2013 r., II CZ 188/12, niepubl., z dnia 3 lutego 2017 r., II CZ 146/17, 3 niepubl., i z dnia 13 października 2017 r., I CZ 90/17, niepubl.). Przesłanka ta dotyczy zatem sytuacji, w których błąd sądu pierwszej instancji lokuje się nie tyle w sferze faktów i dowodów, lecz polega na nieprawidłowym założeniu o istnieniu przeszkody do oceny istoty sprawy. Przeszkoda ta może mieć swoje źródło nie tylko w prawie materialnym, jak, przykładowo, w razie przedawnienia roszczenia, lecz również w prawie procesowym, co ma miejsce w razie nieprawidłowego przyjęcia istnienia prejudykatu lub nieprawidłowej oceny granic jego mocy wiążącej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2017 r., III CZ 63/16, niepubl.). Z materiału sprawy wynikało, że Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe m.in. z wykorzystaniem zeznań świadków i opinii biegłego, oraz – przyjąwszy określoną koncepcję prawną, opartą na art. 871 k.c., rozstrzygnął o żądaniu pozwu. Okoliczność, że w ocenie Sądu Apelacyjnego analiza żądania przez pryzmat art. 871 k.c. nie była wystarczająca, a Sąd Okręgowy nie uwzględnił, że do oceny zgłoszonych roszczeń mogą być miarodajne przepisy regulujące odpowiedzialność kontraktową, deliktową lub bezpodstawne wzbogacenie, nie pozwala przyjąć, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Uwagę tę należy odnieść także do zaniechania przez Sąd Okręgowy poczynienia określonych ustaleń faktycznych, istotnych z punktu widzenia Sądu Apelacyjnego (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2017 r., II CZ 4/17, niepubl., z dnia 13 października 2017 r., I CZ 90/17, niepubl. i z dnia 5 października 2018 r., I CZ 86/18, niepubl.). Według przyjętego w kodeksie postępowania cywilnego modelu apelacji pełnej postępowanie przed sądem drugiej instancji ma charakter merytoryczny i jest kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd drugiej instancji dysponuje zatem – na równi z sądem pierwszej instancji – kompetencją w zakresie gromadzenia i oceny materiału procesowego (art. 382 k.p.c.) (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 r., nr 6, poz. 55). Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby w postępowaniu apelacyjnym zostały dokonane ustalenia, które Sąd Apelacyjny uważa za nieodzowne, a ich ocena nastąpiła w zgodzie z właściwą – w przekonaniu Sądu Apelacyjnego – kwalifikacją prawną. 4 Z tych względów, na podstawie art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. aj