III CSK 102/20

Sygn. akt III CSK 102/20 POSTANOWIENIE Dnia 28 października 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z wniosku Syndyka Masy Upadłości O. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w O. przy uczestnictwie J. E. o wykreślenie hipoteki przymusowej w księdze wieczystej numer (...), na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 października 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt II Ca (...), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od uczestnika J. E. na rzecz wnioskodawcy kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2020 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację uczestnika J.E. od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 8 sierpnia 2019 r. utrzymującego w mocy wykreślenie przez referendarza sądowego na wniosek Syndyka masy upadłości „O.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w O. wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 6.700.000 zł wpisanej na rzecz J. E. w księdze wieczystej nr (...). 2 Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wystarczającą podstawą do wykreślenia hipoteki jest przedstawiony przez wnioskodawcę prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 20 października 2016r. zapadły w sprawie IC (...) o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie z działu IV księgi wieczystej hipoteki przymusowej wpisanej na rzecz J. E. do sumy 6.700.000 zł, od którego apelacja została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 30 czerwca 2017 r. (II Ca (...)). Okoliczność, że od wyroku tego uczestnik złożył skargę kasacyjną jest - zdaniem Sądu Okręgowego - pozbawione istotnego znaczenia i nie ma podstaw do zawieszenia z tej przyczyny postępowania wieczystoksięgowego. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestnika. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które wymaga odpowiedzi na pytanie: „czy okoliczność toczenia się postępowania sądowego mającego bezpośredni związek z orzeczeniem stanowiącym podstawę dokonywanego wpisu, które zostało ujawnione w treści księgi wieczystej poprzez wpis ostrzeżenia w dziale III tej księgi, stanowi podstawę do zawieszenia postępowania wieczystoksięgowego na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.?”. Ponadto w ocenie skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż w toku postępowania apelacyjnego nie została zrealizowana zarówno funkcja rozpoznawcza jak i kontrolna sądu odwoławczego (naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w związku z art. 13 § 2 i 382 k.p.c.). W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne 3 wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Przesłanka ta w rozpoznawanym przypadku nie została zrealizowana. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej związany jest stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Sąd może wprawdzie oddalić wniosek o wpis do księgi wieczystej, jeżeli istnieje znana mu urzędowo przeszkoda do jego dokonania, w celu zapewnienia prawdziwości wpisów, o ile nie występuje w niej konkurencja wniosków złożonych w różnym czasie. Sąd wieczystoksięgowy dysponując prawomocnym orzeczeniem stanowiącym podstawę wpisu nie może zatem oczekiwać przed dokonaniem wpisu (wykreślenia) na zakończenie postępowania kasacyjnego, a w takiej sytuacji art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. nie znajduje odpowiedniego zastosowania, pozostawałoby to bowiem w sprzeczności z założeniami konstrukcyjnymi postępowania wieczystoksięgowego. W postępowaniu tym sąd orzeka jedynie o rejestracji albo odmowie rejestracji skutków zdarzeń prawnych odnoszących się do praw ujawnionych lub mających podlegać ujawnieniu w księdze wieczystej, a nie wprost o tych prawach (roszczeniach co do nich). 4 Odpowiada temu założenie, że w postępowaniu o wpis w księdze wieczystej sąd nie rozstrzyga sporu o prawo objęte wnioskiem o wpis, lecz bada jedynie treść wniosku, treść i formę załączonych doń dokumentów i treść księgi wieczystej oraz założenie, że postępowanie to nie służy dochodzeniu praw, lecz ich ujawnianiu i ewidencjonowaniu (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 84, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., III CZP 86/15, OSNC 2016, nr 7-8, poz. 81 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., II CSK 130/13, niepubl.). Sąd wieczystoksięgowy nie zawiesza postępowania nawet w razie śmierci uczestnika postępowania wieczystoksięgowego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2018 r., III CZP 25/18, OSNC 2019, nr 4, poz. 34). Postępowanie wieczystoksięgowe z uwagi na swoją specyfikę dysponuje innymi instrumentami ochrony praw skarżących przed skutkami wpisu, który może być podważony w postępowaniu kasacyjnym (art. 62611 k.p.c. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 2204). Temu samemu celowi służy uzyskany przez skarżącego wpis ostrzeżenia o postępowaniu kasacyjnym (art. 1617 - 1619, 1648, 1662 - 1663). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym - a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych wymogów. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia nie potwierdza tezy o rażącej wadliwości jego konstrukcji z perspektywy regulacji art. 328 § 2 w zw. z 5 art. 391 § 1 k.p.c. Apelacja skarżącego została ograniczona do zarzutu przedwczesności wykreślenia hipoteki z uwagi na złożenie skargi kasacyjnej od wyroku stanowiącego podstawę wpisu i ponowienia wniosku o zawieszenie postępowania (k. 1595 - 1597). Nie podzielenie przez Sąd Okręgowy postawionego w apelacji zarzutu - wraz z podkreśleniem lakoniczności złożonej apelacji - nie oznacza, że nie został on rozpoznany i by nie została zrealizowana zasada apelacji pełnej. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015, poz. 1800, ze zm.). jw