I KO 79/21
Izba Karna2022-11-23
Skład orzekający: Waldemar Płóciennik, Barbara Skoczkowska, Paweł Wiliński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wniosek o wznowienie postępowania kasacyjnego, opartego na rozstrzygnięciu organu międzynarodowego stwierdzającego naruszenie prawa UE lub EKPCz przez krajowy organ sądowy, może być uwzględniony, nawet jeśli dotyczy postępowania zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji przez Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego?Ratio decidendi
Postępowanie karne można wznowić na podstawie rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, jeśli potrzeba taka wynika z tego rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 540 § 3 k.p.k. Dotyczy to również spraw zakończonych postanowieniem o oddaleniu kasacji przez Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego, która nie spełniała wymogów niezależności i bezstronności sądu ustanowionego ustawą. W takich przypadkach, kontrola sądowa nad orzeczeniem korporacyjnego sądu dyscyplinarnego nie została przeprowadzona przez właściwy organ, co uzasadnia potrzebę ponownego rozpoznania sprawy przez sąd spełniający standardy konwencyjne i konstytucyjne.Stan faktyczny
Obwiniony radca prawny B. C. wniósł o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z 2019 r. o oddaleniu jego kasacji. Wniosek oparty był na wyrokach TSUE i ETPC stwierdzających, że Izba Dyscyplinarna nie była niezależnym i bezstronnym sądem. Sąd Najwyższy zawieszał postępowanie w związku z oczekiwaniem na orzeczenia TSUE, które następnie potwierdziły wadliwość Izby Dyscyplinarnej. Po podjęciu postępowania, Sąd Najwyższy uznał wniosek za zasadny.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy wznowił postępowanie kasacyjne, uchylił postanowienie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2019 r., II DSI 35/19, i przekazał kasację do rozpoznania Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego.Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt I KO 79/21 POSTANOWIENIE Dnia 23 listopada 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Barbara Skoczkowska SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) w sprawie radcy prawnego B. C. obwinionego z art. 28 ust. 2 w zw. z art. 6 Kodeksu Etyki Radców Prawnych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 23 listopada 2022 r. wniosku obwinionego o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2019 r., II DSI 35/19, o oddaleniu jako oczywiście bezzasadnej kasacji wniesionej przez obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt WO 118/18, utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt D 6/17, na podstawie art. 540 § 3 k.p.k. postanowił: 1. wznowić w niniejszej sprawie postępowanie kasacyjne; 2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego Izby Dyscyplinarnej z dnia 29 sierpnia 2019 r., II DSI 35/19 i przekazać kasację wniesioną przez obwinionego B. C. od prawomocnego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt WO
2 118/18, do rozpoznania Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego; 3. obciążyć Skarb Państwa kosztami postępowania o wznowienie postępowania. UZASADNIENIE Orzeczeniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt D 6/17, na podstawie art. 28 ust. 2 w zw. z art. 6 Kodeksu Etyki Radców Prawnych wymierzono r.pr. B. C. karę zawieszenia w prawie wykonywania zawodu radcy prawnego na okres 3 lat i zakaz sprawowania patronatu na okres 5 lat. Po rozpoznaniu wniesionej w tej sprawie przez obwinionego apelacji, Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych, orzeczeniem z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt WO 118/18, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego pierwszej instancji. Kasację od orzeczenia odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego wniósł obwiniony. Nadzwyczajny środek zaskarżenia rozpoznała Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego, która postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2019 r., II DSI 35/19, oddaliła kasację jako oczywiście bezzasadną. W piśmie z dnia 30 grudnia 2019 r. obwiniony wniósł, na podstawie art. 540 § 3 i art. 542 § 3 k.p.k., o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego ww. postanowieniem Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2019 r. stanowiący odpowiedź na pytanie prejudycjalne skierowane przez Sąd Najwyższy RP oraz będący jego uzupełnieniem wyrok Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019 r. wydany w sprawie III PO 7/18, z których wynika, że rozpoznająca kasację złożoną przez obwinionego Izba Dyscyplinarna SN nie jest sądem w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy, postanowieniem z dnia 1 października 2020 r., sygn. akt I KO 2/20, zawiesił postępowanie w sprawie radcy prawnego B. C. do czasu wydania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzeczenia w sprawie C-791/19, a
3 następnie postanowieniem z dnia 28 grudnia 2021 r. podjął je w związku ze zdezaktualizowaniem się przesłanki zawieszenia postępowania - wydaniem przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 15 lipca 2021 r. wyroku w sprawie C-791/19. Wyrokiem tym Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że: - „nie zapewniając niezależności i bezstronności Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, (Polska), do której właściwości należy kontrola decyzji wydanych w postępowaniach dyscyplinarnych prowadzonych wobec sędziów [art. 3 pkt 5, art. 27 i art. 73 § 1 ustawy z 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym, w brzmieniu wynikającym z tekstu jednolitego opublikowanego w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 2019 r. (poz. 825) w związku z art. 9a ustawy z 12.05.2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, zmienionej ustawą z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw]; - dopuszczając, aby w przypadku sędziów sądów powszechnych treść orzeczeń sądowych mogła być kwalifikowana jako przewinienie dyscyplinarne [art. 107 § 1 ustawy z 27.07.2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, w brzmieniu wynikającym z kolejnych zmian opublikowanych w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 2019 r. (poz. 52, 55, 60, 125, 1469 i 1495) oraz art. 97 § 1 i 3 ustawy o Sądzie Najwyższym, w brzmieniu wynikającym z tekstu jednolitego opublikowanego w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 2019 r. (poz. 825)]; - przyznając Prezesowi kierującemu pracą Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego prawo do dyskrecjonalnego wyznaczania właściwego sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji w sprawach sędziów sądów powszechnych [art. 110 § 3 i art. 114 § 7 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, w brzmieniu wynikającym z kolejnych zmian opublikowanych w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 2019 r. (poz. 52, 55, 60, 125, 1469 i 1495)], a tym samym nie zapewniając, aby sprawy dyscyplinarne rozstrzygał sąd „ustanowiony na mocy ustawy”; oraz - nie zapewniając, aby sprawy dyscyplinarne sędziów sądów powszechnych zostały rozpoznane w rozsądnym terminie (art. 112b § 5 zdanie drugie tej ustawy), a także przewidując, że czynności związane z wyznaczeniem obrońcy oraz podjęciem przez niego obrony nie wstrzymują biegu postępowania dyscyplinarnego (art. 113a wspomnianej ustawy) oraz że sąd dyscyplinarny prowadzi postępowanie pomimo
4 usprawiedliwionej nieobecności zawiadomionego obwinionego sędziego lub jego obrońcy (art. 115a § 3 owej ustawy), a tym samym nie zapewniając poszanowania prawa do obrony obwinionych sędziów sądów powszechnych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE (Traktat o Unii Europejskiej - uwaga SN); 2. dopuszczając, aby prawo sądów do kierowania do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym było ograniczone przez możliwość wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, [Rzeczpospolita Polska] uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 267 akapity drugi i trzeci TFUE (Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej)”. Po podjęciu przez Sąd Najwyższy postępowania, Główny Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych wniósł o jego umorzenie, gdyż uchylenie orzeczenia Izby Dyscyplinarnej mogłoby spowodować skutek odwrócenia wykonalności orzeczenia i eliminacji odpowiedzialności obwinionego za bardzo poważne przewinienia dyscyplinarne z powodu przedawnienia karalności. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Wniosek obwinionego radcy prawnego B. C. o wznowienie postępowania kasacyjnego w niniejszej sprawie jest zasadny, w zakresie w jakim opiera się na przesłance określonej w art. 540 § 3 k.p.k. Stosownie do treści ww. przepisu, postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Państwo polskie wiążą bowiem ratyfikowane umowy międzynarodowe, które po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stają się częścią krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). Bez wątpienia do tego rodzaju umów międzynarodowych zaliczają się: Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U.1993.61.284 ze zm. – dalej EKPCz) oraz Traktaty: o Unii Europejskiej z dnia 7 lutego 1992 r. (Dz.U. 2004.90.864/30, dalej TUE), o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z dnia 25 marca 1957 r. (Dz.U. 2004.90.864/2 – dalej TFUE) oraz
5 Traktat z Lizbony, zmieniający Traktat o UE i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską z dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz.U. 2009.203.1569 – dalej Traktat Lizboński). Jak wynika z zapisów powołanych wyżej umów międzynarodowych, organami, których rozstrzygnięcia mogą się stać podstawą wznowienia postępowania, w rozumieniu art. 540 § 3 k.p.k. są: Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (dalej ETPC) oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu. Do rozstrzygnięć powołanych wyżej Trybunałów, mogących skutkować potrzebą wznowienia postępowania, należą bez wątpienia orzeczenia ETPC stwierdzające naruszenie art. 6 ust. 1 EKPCz (prawo do rzetelnego procesu) oraz rozstrzygnięcia TSUE orzekające o uchybieniu przez kraj członkowski Unii Europejskiej zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 19 ust. 1 TUE. Nie ulega wątpliwości, że sąd ostatniej instancji państwa członkowskiego ma obowiązek pominąć każde działania władzy ustawodawczej lub wykonawczej albo orzeczenia krajowe, które stałoby w sprzeczności z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego, zasadą lojalnej współpracy (art. 4 ust. 3 TUE), w tym w szczególności takie, które miałoby na celu zablokowanie wykonania wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) (por. uzasadnienie uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/20). Pogląd ten znajduje wsparcie również w najnowszym orzecznictwie TSUE (zob. wyrok Wielkiej Izby z dnia 21 grudnia 2021 r. w połączonych sprawach C-357/19, C- 379/19, C-547/19,C-811/19 i C-940/19), zgodnie z którym zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy wykładać w ten sposób, że sprzeciwia się ona przepisom krajowym lub praktyce krajowej, zgodnie z którymi krajowe sądy powszechne są związane decyzjami krajowego trybunału konstytucyjnego i pod groźbą odpowiedzialności dyscyplinarnej nie mogą odmówić zastosowania, w zakresie posiadanej władzy, orzecznictwa wynikającego z tych decyzji, w sytuacji, w której uznają one, w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości, że to orzecznictwo krajowego trybunału konstytucyjnego jest sprzeczne z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 325 ust. 1 TFUE lub decyzją 2006/928.
6 Uwzględniając powyższe, w przedmiotowej sprawie konieczne zatem było pominięcie przez Sąd Najwyższy tych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (np. wyrok z dnia 14 lipca 2021 r., P 7/20), które w sposób jednoznaczny kwestionują zasadę pierwszeństwa prawa europejskiego oraz jego bezpośredniego stosowania. Pominięciu podlegały także, z wyżej wskazanych względów, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, uznające za niezgodną z Konstytucją RP uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/20 - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21) oraz art. 6 ust. 1 EKPCz (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 21 listopada 2021 r., K 6/21 i z dnia 10 marca 2022 r., K 7/21). Samoistną podstawą pominięcia wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 jest również fakt, że w orzeczeniu tym nie dokonano oceny zgodności przepisów aktu prawnego z Konstytucją, w zakresie w jakim mowa jest w art. 188 pkt. 1 Konstytucji, ani nie orzeczono w żadnej innej sprawie wskazanej w art. 188 Konstytucji. Jak wynika z sentencji stwierdzono w nim niezgodność uchwały 3 Izb SN (BSA 1-4110-1/20 ) z wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi. Wydano więc w istocie orzeczenie wykraczające poza zawarty w art. 188 Konstytucji katalog orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji uzyskują moc powszechnie obowiązującą. Wyrok ten nie uzyskał zatem mocy powszechnie obowiązującego orzeczenia i co oczywiste nie mógł uchylić uchwały 3 Izb SN (BSA 1-4110-1/20), ani przesądzić o jej obowiązywaniu. Stanowić mógł zatem jedynie wyraz określonego i niewiążącego poglądu prawnego tego organu (Trybunału Konstytucyjnego), który jednak w ocenie Sądu Najwyższego jest pozbawiony racji, nie może zatem tym bardziej wiązać Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie. W przywołanym w treści wniosku wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18, uwzględniając wykładnię prawa europejskiego, dokonaną w wyroku TSUE (Wielka Izba) z dnia 19 listopada 2019 r., w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i 0625/18, uznano, że Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego utworzona na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r., poz. 5 ze zm.) nie jest sądem w rozumieniu art. 47
7 KPP oraz art. 6 ust. 1 EKPC i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co uzasadnia pominięcie jej właściwości. Pogląd ten Sąd Najwyższy podtrzymał następnie w uchwale trzech połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r. Oceny, czy Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego spełnia kryteria sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, dokonał również ETPC w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził rażące naruszenie prawa krajowego, które negatywnie wpłynęło na podstawowe zasady procedury powoływania sędziów do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, jako że zostało ono przeprowadzone w oparciu o rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa, powołanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, to jest w oparciu o rekomendację organu, który przestał dawać gwarancję niezawisłości od władzy ustawodawczej lub wykonawczej. Nieprawidłowości w procedurze powołania naruszyły legitymację Izby Dyscyplinarnej tak dalece, że - po przeprowadzeniu wewnętrznie wadliwej procedury powołania sędziów - organowi temu brakowało i wciąż brakuje przymiotu „sądu”, który został „ustanowiony ustawą” dla celów art. 6 ust. 1 Konwencji. Tym samym została naruszona sama istota przedmiotowego prawa. Wobec powyższego, Trybunał stwierdził, że Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego, nie była „sądem ustanowionym ustawą” i w związku z tym miało miejsce naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. Stanowisko wyrażone w ww. judykatach, a także we wskazanym wcześniej wyroku TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, odnośnie do statusu Izby Dyscyplinarnej, Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie w pełni podziela. Choć ostatnie z powołanych orzeczeń zapadło w odniesieniu do procedury dyscyplinarnej dotyczącej sędziów, to dokonana w tym wyroku TSUE wykładnia przepisów traktatowych ma pełne odniesienie w równym stopniu do postępowań dyscyplinarnych prowadzonych także w stosunku do innych podmiotów objętych postępowaniami przed byłą Izbą Dyscyplinarną, w tym wobec radców prawnych. Trudno uznać, że organ, który z uwagi na brak bezstronności i niezawisłości nie może mieć atrybutu sądu w rozumieniu art. 47 KPP, atrybut taki posiadałby w jakichkolwiek postępowaniach przed nim zawisłych. Kwestię tę - na gruncie art. 6
8 ust. 1 ETPCz - wyjaśnił również ETPC w przywołanym wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. W tej sytuacji nie ma wątpliwości, że w niniejszej sprawie zaktualizowała się podstawa wznowienia postępowania przewidziana w art. 540 § 3 k.p.k. Oczywistym jest, że powoływane wyżej orzeczenia tak TSUE, jak i ETPC, w których stwierdzono naruszenie TUE i TFUE oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zapadły w sprawach nie dotyczących wnioskodawcy, ale potrzeba wznowienia postępowania w tym wypadku podyktowana jest stwierdzonym przez Sąd Najwyższy faktem zaistnienia naruszeń postanowień ratyfikowanych umów międzynarodowych tożsamych w układzie okoliczności faktyczno-prawnych ze stwierdzonym w orzeczeniu ETPC wydanym przeciwko Polsce naruszeniem omawianych regulacji (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2014 r., I KZP 14/14). Podkreślenia przy tym wymaga, że potrzeba wznowienia postępowania karnego, wynikająca z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską (art. 540 § 3 k.p.k.) zachodzi wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału dotyczy głównego nurtu procesu, a charakter i zakres stwierdzonych w jego toku uchybień w istocie podważa słuszność merytorycznego rozstrzygnięcia. Potrzeba wznowienia w związku z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka lub TSUE zajdzie wówczas, gdy poczynione zostaną ustalenia, że stwierdzone przez Trybunał naruszenie przepisów Konwencji mogło mieć wpływ na treść orzeczeń sądów krajowych zapadłych w toku prawomocnie zakończonego postępowania karnego objętego wnioskiem o wznowienie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2009 r., II KO 63/08 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2019 r., II KO 47/18). W realiach przedmiotowej sprawy orzeczenie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego zapadło w toku postępowania dyscyplinarnego prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U.2022.1166 t. j.). Należy uznać, że przepisy traktatowe, dotyczące prawa do sądu ustanowionego ustawą, podobnie zresztą jak i tożsame prawo wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, mają w tego rodzaju postępowaniach pełne
9 zastosowanie (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2012 r., K 9/10). Jeśli tak, to nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie sprawy radcy prawnego w postępowaniu sądowym przez organ niemający atrybutu sądu bezstronnego i niezależnego, jako dotykające głównego nurtu procesu, w pełni uzasadnia uznanie „potrzeby” wznowienia takiego postępowania w oparciu o przepis art. 540 § 3 k.p.k. Do rozstrzygnięcia pozostaje jedynie kwestia, czy istnieje możliwość wznowienia postępowania przeprowadzonego przez Izbę Dyscyplinarną, którego przedmiotem była kasacja wniesiona od orzeczenia sądu korporacyjnego. Zdaniem Sądu Najwyższego, możliwość ta – z uwagi na specyficzne uwarunkowania tego postępowania – istnieje. Nie kwestionując wieloletniej praktyki orzeczniczej Sądu Najwyższego, zgodnie z którą, co do zasady niedopuszczalne jest wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji (m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2007 r., V KO 17/13) należy zwrócić uwagę na to, że postępowanie dyscyplinarne – jak w przedmiotowej sprawie – toczy się najpierw przed organami samorządu prawniczego, a orzeczenia wydane przez sądy korporacyjne po raz pierwszy zostają poddane kontroli organu sądowego sensu stricto dopiero przed Sądem Najwyższym. Dopiero więc na tym etapie postępowania mamy do czynienia z orzeczeniem sądu, jako organu w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji. Postępowanie to zostało wprawdzie określone przez ustawodawcę jako kasacyjne (art. 62² - 62⁶ ustawy o radcach prawnych). W istocie jednak postępowanie to ma charakter odwoławczy i polega na szerokiej kontroli sądowej rozstrzygnięcia organów samorządowych. W tej specyficznej sytuacji nie ma zastosowania utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego, zgodnie z którą nie jest możliwe wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji. Wobec tego, że Izba Dyscyplinarna nie była sądem ustanowionym ustawą w rozumieniu przepisów traktatowych, o czym przekonują jednoznaczne w swojej wymowie powołane wyżej wyroki TSUE i ETPC, oczywistym jest, że kontrola prawidłowości rozstrzygnięć wydanych przez sądy dyscyplinarne radców prawnych nie została przeprowadzona przez sąd dający gwarancję niezawisłości od władzy
10 ustawodawczej lub wykonawczej, a jeżeli tak, to powinna zostać ponowiona przez organ te standardy konwencyjne i konstytucyjne posiadający. Wznowienie postępowania w niniejszej sprawie implikuje uchylenie postanowienia Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2019 r., II DSI 35/19. Zachodzi bowiem konieczność rozpoznania nadzwyczajnego środka odwoławczego wniesionego przez obwinionego od orzeczenia korporacyjnego sądu dyscyplinarnego drugiej instancji przez sąd spełniający wymogi, o których mowa w art. 47 KPP i art. 6 ust. 1 Konwencji, a także w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W obecnym stanie prawnym – po likwidacji przez ustawodawcę Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego – organem właściwym do rozpoznania kasacji w przedmiotowej sprawie jest Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego. Wprawdzie status tego organu, jako spełniającego wymogi sądu niezależnego, bezstronnego i niezawisłego, może budzić wątpliwości, w szczególności gdy się uwzględni tryb wyłaniania sędziów mających orzekać w tej Izbie przez ich wskazanie w sposób dyskrecjonalny przez organy władzy wykonawczej, jakimi są Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (art. 22a § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym) oraz udzielający kontrasygnaty aktu powołania sędziów Sądu Najwyższego do Izby Odpowiedzialności Zawodowej Prezes Rady Ministrów. Niemniej, ukształtowany aktualnie skład Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego, w zakresie w jakim orzekać będą w nim sędziowie Sądu Najwyższego powołani na swój urząd w prawidłowej i zgodnej z Konstytucją procedurze, tj. z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o KRS i innych ustaw z dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018, poz. 3), stwarza możliwość utworzenia w przedmiotowej sprawie składu orzekającego, spełniającego kryteria konstytucyjne i standardy międzynarodowe. Biorąc powyższe pod uwagę, należało orzec jak w części dyspozytywnej, obciążając Skarb Państwa kosztami postępowania wznowieniowego. [as]
Powiązane orzeczenia
- I KO 75/21 2022-09-15Czy wniosek o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji, oparty na rozstrzygnięciu organu międzynarodowego stwierdzającego naruszenie prawa U…
- I KO 77/21 2022-09-15Czy wniosek o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, opartego na rozstrzygnięciu organu międzynarodowego stwierdzającego naruszenie prawa UE lub EKPCz, jest…
- III KO 137/23 2024-05-09Czy wniosek o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji, oparty na zarzucie nienależytej obsady Sądu Najwyższego wynikającej z wadliwej procedury powołania sędziów, jest dopuszcz…
- V KO 17/22 2023-06-21Czy postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji może zostać wzruszone w trybie wznowienia postępowania, zwłaszcza w kontekście wadliwej obsady sądu wynikającej z wadliwego procesu powoływania sędziów?
- II KO 152/24 2025-04-16Czy wniosek o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, oparty na zarzucie niewłaściwej obsady składu orzekającego z uwagi na sposób…
Powołane przepisy
art. 28 ust. 2art. 6art. 540 § 3 KPKart. 540 § 3art. 542 § 3 KPKart. 47art. 45 ust. 1art. 3 pkt 5art. 27art. 73 § 1art. 9aart. 107 § 1
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 13.07.2026. · PDF źródłowy