II KK 161/13

Sygn. akt II KK 161/13 POSTANOWIENIE Dnia 9 lipca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Ryński w sprawie M. R. skazanego z art. 158 § 1 kk po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 9 lipca 2013 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 19 grudnia 2012 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego z dnia 19 kwietnia 2012 r., p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. zasądzić od skazanego M. R. na rzecz oskarżyciela posiłkowego K. K. kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa 80/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym; 3. zwolnić skazanego M. R. od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 r., Sąd Rejonowy skazał M. R. i J. N. za przestępstwo z art. 158 § 1 k.k. na kary po 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania na okres próby 3 lat (art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 2 k.k.), oddając oskarżonych w tym okresie pod dozór kuratora (art. 73 § 2 k.k.) zaś na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec nich solidarnie obowiązek naprawienia szkody przez zapłatę na rzecz K. K. kwoty 740 zł oraz zadośćuczynienia w kwocie 5 000 zł. Jednocześnie rozstrzygnął o kosztach procesu. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją obrońca oskarżonego M. R., który zarzucił orzeczeniu Sądu I instancji rażąco niewspółmierny wymiar kary i wysokości zadośćuczynienia. Powołując się na powyższe wniósł on o zmianę zaskarżonego wyroku przez wydatne złagodzenie oskarżonemu kary pozbawienia wolności oraz zmniejszenie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r., , utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, uznając apelację za oczywiście bezzasadną oraz zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych postępowania odwoławczego, obciążając nimi Skarb Państwa. W wywiedzionej kasacji obrońca skazanego zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w całości na korzyść M. R. i na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 §1 pkt 5 k.p.k. zarzucił temu orzeczeniu rażące naruszenie prawa, mogące mieć wpływ na jego treść, a to: 1) obrazę art. 424 § 2 k.p.k. w zw. z art. 46 § 1 k.k., poprzez odstąpienie przez Sąd I instancji od wyjaśnienia podstawy solidarnego obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia, podczas gdy ustawa nie przewiduje kumulatywnego łączenia w/wym. środków karnych, co spowodowało obrazę przepisu art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. w związku z orzeczeniem środka karnego nieznanego ustawie; 2) obrazę art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 2 k.p.k. w zw. z art.455 k.p.k. i art. 46 § 1 k.k., przez Sąd II instancji, utrzymujący w mocy wyrok Sądu I instancji, przy braku jasno sprecyzowanych znamion czynu z art. 158 § l k.k., 3 które to znamiona sprowadzają się do określenia sposobu narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 lub 157 § 1 k.k. , a nadto przy orzeczeniu na podstawie art. 46 §1 k.k. łącznego obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia, co skutkowało wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., wobec orzeczenia środka karnego nieznanego ustawie. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego oraz o przekazanie sprawy M. R. do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej i pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wnieśli o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja obrońcy skazanego okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym. Z uwagi na jej rażące wady konstrukcyjne na poziomie graniczącym z uznaniem jej za niedopuszczalną. W związku z tym należy przypomnieć, że w przypadku prawomocnego skazania oskarżonego na karę inną niż bezwzględna kara pozbawienia wolności, możliwość wniesienia kasacji przez stronę na korzyść oskarżonego doznaje istotnych ograniczeń, ponieważ w takim przypadku zgodnie z przepisem art. 523 § 1 i § 4 pkt. 1 k.p.k. kasacja może być wniesiona od wyroku sądu odwoławczego tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 1 października 2003 r., OSNwSK 2003/1/2097). W sprawie niniejszej Sąd II instancji utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji orzekający karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Zatem, obrońca oskarżonego stracił możliwość wywiedzenia kasacji w oparciu o zarzut innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. W związku z tym zarzut pierwszy petitum kasacji rażącego naruszenia art. 424 § 2 k.p.k. w zw z art. 46 § 1 k.p.k., odnoszący się do wyroku Sądu I instancji oraz podniesiony w pkt. 2 zarzut rażącego naruszenia art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 2 k.p.k. i art. 455 k.p.k., odnoszący się do akceptacji przez Sąd II instancji niewłaściwej oceny przez Sąd meriti znamion przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. jest niedopuszczalny i w tym zakresie kasacja nie podlega 4 rozpoznaniu. Natomiast jeżeli chodzi zarzut oparty o wyrażony przez skarżącego pogląd, że Sąd Okręgowy utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Rejonowego mimo, że orzeczono wobec oskarżonego środek karny nieznany ustawie, naruszając tym samym rażąco dyspozycję art. 46 § 1 k.k., to jest on oczywiście bezzasadny zaś jego redakcja wskazuje, że podniesione w kasacji wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej o której mowa w art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k. stanowi instrumentalne ominięcie występujących w tej sprawie ograniczeń do wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia i miało jedynie na celu spowodowanie przyjęcia kasacji do rozpoznania. Przepis art. 46 § 1 k.k., w razie wydania wyroku skazującego, uprawnia sąd do fakultatywnego, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej obligatoryjnego, orzeczenia obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Interpretując ten przepis skarżący uznał, że na jego podstawie łączne orzeczenie obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest niedopuszczalne, a zatem orzeczenie środka karnego w tym kształcie jest nieznane ustawie, bowiem sąd może orzec tylko jedno z tych świadczeń. Taka interpretacja cytowanego przepisu przez podmiot profesjonalny jest rażąco błędna. Dyspozycja art. 46 § 1 k.k. zawiera bowiem wyraźnie alternatywę łączną (wyraz: „lub”) wskazującą na uprawnienie sądu do jednoczesnego orzeczenia wobec skazanego obowiązku naprawienia szkody majątkowej (odszkodowania) i wynagrodzenia za szkodę niemajątkową (krzywdę) w postaci zadośćuczynienia. Taka wykładnia logiczno – językowa jest potwierdzona również przez ratio legis instytucji obowiązku naprawienia szkody. Skoro szkoda wyrządzona przestępstwem może przybrać postać zarówno szkody majątkowej, jak i niemajątkowej (zob. A. Marek, System Prawa Karnego, C-H-BECK 2010, T. VI str. 712-713), to celowe jest przyznanie sądowi uprawnienia do jednoczesnego orzekania odszkodowania i zadośćuczynienia. Właśnie dlatego ustawodawca w art. 65 § 1 pkt. 6 k.p.k. jako jedną z negatywnych przesłanek przyjęcia powództwa cywilnego w postępowaniu adhezyjnym przewidział złożenie wniosku o których mowa w art. 46 § 1 k.k., ponieważ zgodnie z dyspozycją art. 62 k.p.k. żądanie pozwu może dotyczyć roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa, w 5 tym również tych wynikających z tzw. szkód niemajątkowych w postaci zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę ( zob. L. K. Paprzycki, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Zakamycze 2006 T. I teza 8 do art. 62 str. 256), zaś rozstrzyganie o środku karnym dotyczy tego samego obszaru zagadnień. Odmienny charakter ma natomiast orzeczenie nawiązki na podstawie art. 46 § 2 k.k., ponieważ jest to środek subsydiarny w stosunku do obowiązku naprawienia szkody (zob. wyrok SN z dnia 26 stycznia 2006 r., IV KK 435/05, LEX nr 173643). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że kwestionowany przez skarżącego środek karny funkcjonuje w przepisach prawa karnego materialnego, zaś podstawą do jego orzeczenia w formie przyjętej przez Sąd I instancji był art. 46 § 1 k.k. Niezależnie od tego analizując kasację obrońcy skazanego w kontekście art. 118 k.p.k. można przyjąć, że omawiany zarzut w istocie odnosi się do innego rażącego naruszenie prawa, a to obrazy art. 46 § 1 k.k. W takim ujęciu byłby on niedopuszczalny w świetle art. 523 § 1, 2 i 4 k.p.k. Z tych względów należało oddalić kasację obrońcy skazanego jako oczywiście bezzasadną. Jednocześnie na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego albowiem uznał, że z uwagi na wykazaną w sprawie sytuację majątkową M. R. ich uiszczenie byłoby dla zobowiązanego zbyt uciążliwe. Natomiast nie było możliwości zwolnienia skazanego od zwrotu na rzecz oskarżyciela posiłkowego poniesionych przez niego wydatków, w postaci kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym, albowiem stosowny wniosek o ich zasądzenie złożył w odpowiedzi na kasację pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, określając wysokość tych wydatków Należy podkreślić, że koszty zastępstwa adwokackiego poniesione przez oskarżyciela posiłkowego stanowią składnik kosztów procesu (art. 616 § 1 pkt. 2 k.p.k.) i zgodnie z art. 627 k.p.k. ma on prawo do ich zwrotu od oskarżonego w przypadku uzyskania wyroku skazującego, natomiast sąd nie może pozbawić oskarżyciela tego uprawnienia przez ingerencję we wspomniane rozliczenia, ponieważ możliwość zwolnienia oskarżonego od kosztów sądowych nie odnosi się do 6 kosztów procesu wymienionych w 616 § 1 pkt. 2 k.p.k. (zob. wyrok SN z dnia 11 kwietnia 2013 r., II KK 245/12, OSNKW 2013/7/59). aw