III KK 401/20

Sygn. akt III KK 401/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk (przewodniczący) SSN Marek Siwek SSN Igor Zgoliński (sprawozdawca) Protokolant Elżbieta Wawer w sprawie K. K. skazanego z art. 209 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 23 lutego 2021 r., kasacji, wniesionej na korzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt X K (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 września 2019 roku. sygn. akt X K (…), Sąd Rejonowy w G. uznał oskarżonego K. K. za winnego tego, że w okresie od 13 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r. w miejscowości T. uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy ustawy i na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 września 2009 r. w sprawie o sygn. akt VRC (…) obowiązku łożenia rat alimentacyjnych na rzecz dziecka R. K., czym naraził go na niemożność zaspokojenia podstawowych 2 potrzeb życiowych, gdzie łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, tj. czynu z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 209 § la k.k., za który wymierzył karę 2 lat ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie; na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k. zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie syna R. K. w okresie wykonywania kary ograniczenia wolności: Orzeczenie to nie zostało zaskarżone przez żadną ze stron procesu i uprawomocniło się w dniu 4 października 2019 roku (k. 98). Kasację od tego wyroku, na podstawie art. 521 k.p.k., złożył na korzyść oskarżonego Prokurator Generalny. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 410 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k. Naruszenie to polegało na pominięciu przez Sąd wynikających z akt sprawy istotnych okoliczności, mających znaczenie dla prawidłowego określenia czasu popełnienia czynu z art. 209 § 1 i 1a k.k., a dotyczących uprzedniej karalności oskarżonego za czyny z art. 209 § 1 i 1a k.k., w tym zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G., sygn. akt X K (…), poprzez odczytanie bądź ujawnienie dokumentu w trybie art. 393 § 1 k.p.k. lub art. 394 § 2 k.p.k. Na skutek tego doszło do wadliwego określenia granic czasowych przypisanego czynu i niesłusznego skazania K. K. za uchylanie się od ciążącego obowiązku alimentacyjnego na rzecz syna R. K. w okresie od 13 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r., pomimo tego, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt X K (…), K. K. został skazany za ten sam czyn, popełniony na szkodę tego samego pokrzywdzonego, w okresie od 13 lutego 2018 r. do 20 września 2018 r. W konsekwencji autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja była oczywiście zasadna i spełniała kryteria do rozpoznania jej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Trafnie skarżący zwrócił uwagę na 3 uprzednią karalność oskarżonego K. K. za uchylanie się od płacenia alimentów na rzecz syna R. K. oraz jej konsekwencje dla niniejszego postępowania. Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt X K (…), K. K. został skazany za tożsamy czyn z art. 209 § 1 i 1a k.k., popełniony na szkodę syna R. K. w okresie od 13 lutego 2018 r. do 20 września 2018 r. na karę 4 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie (k. 135 - 136 akt sygn. X K (…)). Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 25 maja 2019 r. (k. 136 akt sygn. X K (…)). Zestawienie przypisanego tym wyrokiem okresu niealimentacji na rzecz syna R. K., z okresem przypisanym oskarżonemu wyrokiem zaskarżonym obecnie kasacją wskazuje, że okresy te w znacznym stopniu się pokrywają. Skazanie K. K. za zarzucany mu czyn, obejmujący okres uchylania się od świadczeń alimentacyjnych ustalany poprzednio w sprawie prawomocnie osądzonej oraz obejmujący dalszy okres niealimentacji nie stworzyło powagi rzeczy osądzonej co do całości przypisanego zaskarżonym wyrokiem skazania (zob. np. wyroki SN: z dnia 5 stycznia 2001 r., V KKN 504/00, OSNKW z 2001, z. 7-8, poz. 57; z dnia 14 grudnia 2001 r., II KKN 37/01, LEX nr 51602; z dnia 17 stycznia 2002 r., II KKN 72/01, LEX nr 51852). Dawało jednak podstawę do stwierdzenia, że okres przestępnego działania został w wyroku przypisany wadliwie. Niewątpliwe jest również, że do wydania wadliwego orzeczenia doszło w wyniku rażącej obrazy przepisów procesowych wskazanych w kasacji., tj. art. 410 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k. Rozpoznawanie spraw o przestępstwa określone w art. 209 k.k. wymaga wnikliwego badania okresów niealimentacji, z uwzględnieniem wszystkich ewentualnych wcześniejszych skazań tak prawomocnych, jak i nieprawomocnych. Elementy te rzutują zarówno na prawidłowe określenie tożsamości czynu pod względem czasu jego popełnienia, ustalenia ilości popełnionych czynów, przyjęcia prawidłowej kwalifikacji prawnej, jak i wysokości kary. Z prawidłowego ustalenia czasu trwania przestępstwa wynikają także konsekwencje dotyczące biegu przedawnienia czy też recydywy wskazanej w art. 64 § 1 k.k. Treść zaskarżonego wyroku wskazuje natomiast, że przy rozpoznaniu niniejszej sprawy Sąd tej staranności nie zachował w sytuacji, w której dysponował danymi o karalności (k. 4 88 - 90). Nie przeprowadził dowodu z treści wyroku sygn. X K (…) i nie odczytał, ani nie ujawnił tego dokumentu w trybie art. 393 § 1 k.p.k. albo 394 § 2 k.p.k. Stanowiło to naruszenie przepisu art. 366 § 1 k.p.k. W poczet materiału dowodowego nie zostały natomiast zaliczone aktualne dane o karalności skazanego, mające kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia o skazaniu (k. 88 – 90, 96 – 97). Uchybienia powyższe były rażące, a ich wpływ na treść prawomocnego wyroku był istotny i oczywisty w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. Ewidentnie niekorzystnie ukształtowano bowiem sytuację prawną oskarżonego, implikując skutki dotyczące biegu przedawnienia czy też powrotności do przestępstwa z art. 64 § 1 k.k. Nade wszystko konsekwencją było jednak wadliwe powtórne skazanie za czyn, którego znaczny fragment był już przedmiotem osądu w innym zakończonym prawomocnie postępowaniu karnym. Stwierdzenie tego uchybienia zadecydowało o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, w toku którego wydane zostanie orzeczenie pozbawione opisanych mankamentów.