I UK 286/06

Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych2007-04-12

Skład orzekający: Jerzy Kwaśniewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy sędziemu w stanie spoczynku, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby zawodowej, przysługuje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czy jedynie jednorazowe odszkodowanie na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych?
Ratio decidendi
Sędziemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie określone w art. 94a ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Nie przysługuje mu natomiast renta z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów ustaw systemowych z zakresu świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Regulacje te, w szczególności art. 100 § 5 i § 6 tej ustawy, jednoznacznie wyłączają możliwość ubiegania się o rentę z FUS w przypadku sędziów w stanie spoczynku.
Stan faktyczny
Helena W.-R., sędzia w stanie spoczynku, wystąpiła o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. Organ rentowy odmówił, wskazując na brak składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń sędziów i wyłączenie ich z obowiązkowego ubezpieczenia wypadkowego. Sąd Okręgowy przyznał prawo do renty, jednak Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając odwołanie. Sąd Apelacyjny uznał, że sędziemu w stanie spoczynku nie przysługuje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodową, a jedynie jednorazowe odszkodowanie na podstawie przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając tym samym wyrok Sądu Apelacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Wyrok z dnia 12 kwietnia 2007 r. I UK 286/06 Sędziemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdro-wiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługuje jednora-zowe odszkodowanie określone w art. 94a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), nie przy-sługuje natomiast renta z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Teresa Flemming-Kulesza. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy z odwołania Heleny W.-R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-łecznych-Oddziałowi w K. o rentę z tytułu choroby zawodowej, na skutek skargi ka-sacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2006 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e W dniu 11 kwietnia 2002 r. Helena W.-R. wystąpiła do organu rentowego o przyznanie jej renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z dnia 25 kwietnia 2002 r. ZUS Od-dział w K. odmówił skierowania ubezpieczonej na badania lekarskie do Lekarza Orzecznika ZUS celem ustalenia niezdolności do pracy w związku z chorobą zawo-dową. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy stwierdził, że od wynagro-dzeń sędziów i prokuratorów od dnia 1 stycznia 1998 r. nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, a ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887) w art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz w art. 12 wyłącza prokuratorów (a także sędziów) z obowiązkowego ubezpieczenia wypadko-wego. Sędziom i prokuratorom przysługują jedynie te świadczenia z ustawy wypad- 2 kowej, które są wypłacane przez pracodawcę. Brak jest natomiast podstaw prawnych dla roszczeń sędziego o rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodową. Wyrokiem z dnia 28 maja 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zmienił powyższą decyzję ZUS w ten sposób, że przyznał Helenie W.-R. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozostającej w związku z chorobą zawodową od dnia 15 marca 2004 r. na okres trzech lat, a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił. Sąd pierwszej instancji ustalił, że Helena W.-R. (urodzona 5 kwietnia 1937 r.) od dnia 1 lipca 1960 r. do dnia 4 kwietnia 2002 r. pracowała na stanowisku sędziego sądu powszechnego. W dniu 14 kwietnia 1999 r. uzyskała prawo do emerytury, której wypłata została zawieszona na jej wniosek. Na podstawie opinii biegłego otolaryn-gologa z dnia 15 kwietnia 2004 r. Sąd uznał ubezpieczoną za częściowo niezdolną do pracy w związku z chorobą zawodową na okres trzech lat, od daty badania i z tego powodu na podstawie art. 94a § 3 i art. 94b § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) oraz art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypad-ków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy rozstrzygnął o przyznaniu odwołującej się renty w okresie ustalonej jej niezdolności do pracy. Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy za-skarżając go w części orzekającej o prawie ubezpieczonej do renty z tytułu częścio-wej niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodową od dnia 15 marca 2004 r. na okres trzech lat. ZUS zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 94b § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niezastosowanie art. 100 § 6 powołanej wyżej ustawy. W ocenie organu rentowego Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że z art. 94b § 8 u. s. p. wynika, że sędziom przysługuje uprawnienie do renty z tytułu choroby zawodowej na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Gdyby taka była wola ustawo-dawcy, to wymieniłby to prawo wprost w ustawie Prawo o ustroju sądów powszech-nych. Tymczasem chodzi wyłącznie o odpowiednie stosowanie proceduralnych prze-pisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Według organu rentowego ustawodawca wyłączył sędziów z powszechnego systemu ubezpieczenia, gdyż przyznał im także w 3 przypadku niezdolności do pracy z powodu choroby lub wieku, prawo do uposażenia wielokrotnie wyższego niż emerytura z powszechnego systemu ubezpieczenia. Na podstawie art. 100 § 6 u. s. p. w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spo-czynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wy-płaca się wyłącznie uposażenie (z zastrzeżeniem § 7). Wyrokiem z dnia 22 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie uwzględniając apelację organu rentowego na podstawie art. 386 § 1 k. p. c. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie. Sąd drugiej instancji stwierdził, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego ma charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest pra-widłowość i legalność zaskarżonej odwołaniem decyzji organu rentowego, ocenianej w dacie jej wydania. Badanie legalności decyzji jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydawania. Postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym i weryfikującym ustale-nia dokonane przez organ rentowy. Dowód z biegłych sądowych nie zastępuje wy-maganego w postępowaniu przed organem rentowym badania lekarza orzecznika ZUS, lecz służy ocenie wydanego przez niego orzeczenia o zdolności ubezpieczone-go do pracy lub jej braku. Późniejsza zmiana stanu zdrowia ubezpieczonego nie może stanowić podstawy do uznania decyzji organu rentowego za wadliwą i jej zmiany. Zmiana decyzji wskutek spełnienia warunków nabycia prawa do renty w cza-sie postępowania odwoławczego prowadziłaby do zmiany charakteru postępowania rentowego z administracyjno - sądowego na wyłącznie sądowy. Sąd nie może zastę-pować organu rentowego. Według Sądu drugiej instancji Sąd pierwszej instancji roz-poznając odwołanie ubezpieczonej wskazaną wyżej zasadę naruszył. Jeżeli bowiem wniosek ubezpieczonej o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową został złożony w dniu 11 kwietnia 2002 r. (pod rządami ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób za-wodowych oraz obowiązującej od dnia 1 października 2001 r. ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych), to zaskarżona decyzja organu ren-towego z dnia 25 kwietnia 2002 r. powinna być oceniona według stanu faktycznego i prawnego na datę jej wydania. Tymczasem Sąd pierwszej instancji orzekał według stanu zdrowia ubezpieczonej ustalonego później (od dnia 15 marca 2004 r.) i na podstawie obowiązującej później ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie-czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz art. 94a 4 i 94b u.s.p. wprowadzonych przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o prokuraturze, ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 228, poz. 2256) zmieniającej u. s. p. z dniem 14 stycznia 2004 r. Niezależnie od stwierdzenia wyżej wskazanej wadliwości wyroku Sądu pierw-szej instancji, Sąd drugiej instancji ustalił, że sędziemu w stanie spoczynku nie przy-sługuje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy związanej z chorobą zawodo-wą. Wynika to zarówno z poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 1994 Nr 7, poz. 25 ze zm.) jak i z obecnie obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów po-wszechnych. Począwszy bowiem od dnia 1 stycznia 1998 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów po-wszechnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 124, poz. 782) od wy-nagrodzeń sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne - art. 781 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Pod rządami nowej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, regulacja taka znajduje się w jej art. 91 § 9. Ustawodawca realizując przepisy konstytucyjne (art. 180 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP) w art. 100 § 1 - 3 u.s.p. z 27 lipca 2001 r. zagwarantował sędziom w stanie spoczynku prawo do upo-sażenia, którego uzyskanie wyłącza możliwość ubiegania się o prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu pracy na stanowisku sę-dziego (art. 100 § 5 u. s. p.). Na podstawie art. 100 § 6 tej ustawy w razie zbiegu tych uprawnień wypłaca się wyłącznie uposażenie. Jakkolwiek w art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) nie wyłączono sędziów wprost z obo-wiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, jak również wypadkowego (tak jak to uczyniono w odniesieniu do prokuratorów), to nie budzi wątpliwości, że także i ta grupa zawodowa nie podlega wspomnianym ubezpieczeniom. Katalog świadczeń określonych w art. 94 u. s. p. spowodowanych chorobą nie wymieniał uprawnień sędziów do uzyskania jednorazowych świadczeń w sytuacji wystąpienia zdarzeń uregulowanych ustawą wypadkową. Powstała więc luka prawna, która została wypełniona art. 94a i 94b u. s. p. (art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy...). Znowelizowana regulacja wprowadza możliwość uzyskania przez sędziego, który na skutek wypadku przy pracy lub cho- 5 roby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jednora-zowego odszkodowania. Także z uzasadnienia projektu powyższej nowelizacji wyni-ka, że ustawodawca nie przewidywał dla sędziów pozostałych świadczeń z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługujących pracownikom (ubezpie-czonym), gdyż w ich miejsce sędziemu przysługują odpowiednio: wynagrodzenie, płatny urlop dla poratowania zdrowia, uposażenie w stanie spoczynku, uposażenie rodzinne. Brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni art. 94b § 8 u.s.p. przez zasto-sowanie wobec sędziów przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wy-padków przy pracy i chorób zawodowych w zakresie prawa do renty. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponow-nego rozpoznania. Skarga kasacyjna zawiera dwie podstawy. W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego skarżąca zarzuciła niewłaści-wą interpretację przepisów art. 94a § 3 oraz art. 94b § 8 oraz art. 100 § 5 i § 6 u.s.p. w kontekście przepisów art. 1, art. 2, art. 3, art. 24 ust. 2a, art. 25 a ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-wych (Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) oraz przepisów art. 2, art. 6, art. 16, art. 17, art. 18, art. 25 oraz art. 26b ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie-czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Skarżąca podniosła, że w czasie wydania decyzji przez or-gan rentowy (25 kwietnia 2002 r.) problem świadczeń dla sędziów z tytułu chorób zawodowych i wypadków przy pracy nie był uregulowany w u. s. p. Kwestię tę pod-niesiono dopiero w u. s. p. po jej zmianie obowiązującej od 14 stycznia 2004 r. Do tej pory do sędziów zastosowanie miały przepisy zawarte w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych odno-szące się do ogółu pracowników i stosowanie tej ustawy nie budziło wątpliwości do dnia 1 stycznia 1998 r., gdyż składki od wynagrodzeń sędziów były odprowadzane do ZUS. Od 1 stycznia 1998 r. do 1 stycznia 2003 r. nadal obowiązywała, również w stosunku do sędziów, ustawa wypadkowa z 1975 r. łącząca wypadki przy pracy i choroby zawodowe ze stosunkiem pracy - a brak było stosownych przepisów w ustawie o ustroju sądów powszechnych. Powyższa ustawa nie wyłączała sędziów z zakresu swojego działania. Od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje ustawa z 30 paździer-nika 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób za- 6 wodowych, która wiąże te zdarzenia z ubezpieczeniem społecznym, ale z kolei prze-pis art. 94b § 8 u.s.p. obliguje do odpowiedniego stosowania ustawy wypadkowej z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych wobec sędziów, a więc przy uwzględnieniu okresów składko-wych spełnionych wcześniej w konkretnym przypadku. Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-wych również nie wyłącza sędziów ze swojego działania. Od wynagrodzenia skarżą-cej, pracującej na stanowisku sędziego niemal 42 lata do czasu przejścia w stan spoczynku z powodu wieku, odprowadzane były składki na ubezpieczenie społeczne do ZUS przez 37,5 lat, a skoro od 15 kwietnia 2004 r. ustalono jej ograniczoną zdol-ność do pracy na okres 3 lat z powodu choroby zawodowej, to uzyskała ona upraw-nienia do otrzymania renty z ZUS z tytułu tej choroby. W sytuacji, gdy przepisy u. s. p. oraz ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wy-padków przy pracy i chorób zawodowych nie wyłączają wyraźnie sędziów spod ich działania, to także przepis art. 100 § 5 i § 6 u.s.p. nie ma zastosowania do świad-czeń rentowych z powodu chorób zawodowych i wypadków przy pracy, lecz stosow-ne przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu chorób zawodowych i wy-padków przy pracy, w szczególności zaś art. 26 ustawy z 30 października 2002 r. Przepisy art. 25 ust. 3 i art. 26 ust. 2 tej ustawy rozróżniają osoby pobierające upo-sażenie w stanie spoczynku z powodu wieku oraz z powodu choroby lub utraty sił regulując kwestię zbiegu uposażenia w stanie spoczynku z rentą z tytułu choroby zawodowej lub wypadku przy pracy wyraźnie eksponując uposażenie w stanie spo-czynku przyznane ze względu na wiek. W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa procesowego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 378 § 1 zdanie drugie k. p. c. w związku z art. 379 pkt 1 k. p. c. oraz art. 477 10 § 2 k. p. c., przez nieuwzględnienie przez Sąd drugiej instancji z urzędu nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji zaist-niałej na skutek rozpoznania przez Sąd Okręgowy kwestii przysługiwania odwołują-cej się prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawo-dową, która to kwestia nie stanowiła przedmiotu bezpośredniego rozstrzygnięcia za-wartego w decyzji ZUS, w związku z którą wniesiono odwołanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 7 Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Najdalej idące są zarzuty drugiej podstawy, których potwierdzenie oznaczałoby nieważność postępowania z powodu niedopuszczalności drogi sadowej. Rozpoznano je w pierwszej kolejności. Nieważności postępowania, ograniczonej do postępowania przed Sądem pierwszej instancji, upatruje skarżąca w tym, że Sąd ten z naruszeniem art. 47710 § 2 k.p.c. rozpoznał odwołanie według stanu rzeczy, który powstał już po wydaniu decyzji organu rentowego objętej odwołaniem. Zarzut ten jest bezzasadny przede wszystkim dlatego, że bezpodstawnie kwalifikuje postępowanie przed Sądem wynikające z od-wołania od decyzji organu rentowego, tak jakby w ogóle nie należało do drogi sądo-wej. Tymczasem rozpoznanie odwołania od decyzji organu rentowego stanowi oczy-wiście - czego skarżąca nie kwestionuje - sprawę z zakresu ubezpieczeń społecz-nych w rozumieniu art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c., ale tej właściwości sądu nie likwiduje - jak to niesłusznie ocenia skarżąca - naruszenie przez sąd rozpoznający odwołanie prze-pisów postępowania, w tym wskazanego w skardze art. 47710 § 2 k.p.c. Skarżąca wniosła odwołanie do właściwego sądu i tylko sąd a nie żaden inny organ był wła-ściwy do rozpoznania tego odwołania. Inną jest rzeczą, bo nie wkraczającą w mate-rię drogi sądowej, to czy postępowanie sądowe nie uchybiało przepisom postępowa-nia. Uchybienie tym przepisom, które wskazuje skarga, zostało dostrzeżone przez Sąd drugiej instancji, a ponieważ stwierdzone uchybienia nie spowodowały nieważ-ność postępowania z powodu niedopuszczalności drogi sądowej - to Sąd drugiej in-stancji nie naruszył art. 378 § 1 zdanie drugie k.p.c. Oznacza to w konsekwencji bez-zasadność tej podstawy skargi, skoro innych zarzutów dotyczących postępowania przed Sądem, który wydał zaskarżony skargą wyrok, skarga nie zawiera (por. art. 39813 § 1 w związku z art. 3981 § 1 i art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Wobec akcentowania w uzasadnieniu skargi kwestii związanych z niejednolitością przedmiotu postępowa-nia przed organem rentowym i postępowania wynikającego z odwołania od decyzji organu rentowego należy zauważyć, że o nietrafności stanowiska skarżącej wystar-czająco jasno świadczy rozstrzygnięcie (treść) zaskarżonego wyroku, które - w jego części rozstrzygającej o istocie sprawy - orzeka oddalenie odwołania - tego przecież odwołania, które wniosła Helena W.-R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz-nych-Oddziału w K. z dnia 25 kwietnia 2002 r. Nie zachodzi więc jakakolwiek nieod-powiedniość pomiędzy przedmiotem postępowania wynikającym na skutek wniesio-nego do sądu odwołania, a przedmiotem rozpatrywanego w postępowaniu kasacyj-nym prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. 8 Z materialnoprawnej podstawy skargi kasacyjnej wynika zagadnienie prawne dotyczące relacji między wskazanymi w skardze, z jednej strony, przepisami ustawy o ustroju sądów powszechnych, a z drugiej - przepisami ustaw systemowych z za-kresu świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy stwierdza, że - wbrew zarzutom skargi - w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zostało przedstawione wyja-śnienie powyższego zagadnienia, które nie budzi zastrzeżeń. Zasadniczą przesłankę stanowiska Sądu Apelacyjnego stanowi przekonywająco uzasadniona teza o szcze-gólnym charakterze (lex specialis) przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów po-wszechnych. W ustawie tej uregulowane wszak zostały prawa i obowiązki sędziów także w odniesieniu do świadczenia przysługującego w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby zawodowej. O tym, że ure-gulowanie prawne z ustawy dla sędziów „pragmatycznej”, zapewnia sędziom z po-wyższego ryzyka jednorazowe odszkodowanie, wyłączając prawo do renty z Fundu-szu Ubezpieczeń Społecznych, w sposób jednoznaczny stanowią wskazane w skar-dze przepisy art. 94a, 94b oraz 100 § 5 i 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych w ich brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 28 listo-pada 2003 r. zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 14 stycznia 2004 r. O tym jakie świadczenia przysługują sędziemu (członkom rodziny sędziego), który wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, doznał stałego lub długo-trwałego uszczerbku na zdrowiu - że jest to jednorazowe odszkodowanie - stanowi art. 94a. Natomiast art. 94b u.s.p. poświęcony został kwestiom proceduralnym - kompetencjom lekarza orzecznika (§ 1), doręczaniu orzeczenia lekarza orzecznika uprawnionym podmiotom (§ 2), że jednorazowe odszkodowanie przyznaje się na wniosek (§ 3), decyzyjnej formie rozstrzygania w sprawie przyznania jednorazowego odszkodowania (§ 4 i § 5), terminowi wypłacania jednorazowego odszkodowania (§ 6), oraz trybowi sądowego postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń spo-łecznych, właściwym w sprawach odwołań od decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania jednorazowego odszkodowania (§ 7). Wszystkie te określone w art. 94b u.s.p. procedury dotyczą wyłącznie jednorazowego odszkodowania, a uregulowania te kończy zawarte w § 8 tego prawa odesłanie do stosowania odpowiedniego - w zakresie nieuregulowanym - przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Nie może być wątpliwości - jak to trafnie przyjął Sąd Apelacyjny w podstawie zaskarżonego wyroku - że „odesłanie” to dotyczy spraw uregulowanych w art. 94b u.s.p., to znaczy spraw, po pierwsze z zakresu jed- 9 norazowego odszkodowania i po drugie - szeroko rozumianych kwestii procedury dotyczącej jednorazowego odszkodowania. Powyższa ocena zawarta w zaskarżo-nym wyroku znajduje zdecydowane potwierdzenie w przepisach art. 100 § 5 i § 6 u.s.p. Pierwszy z tych przepisów jednoznacznie przesądza o tym, że „z tytułu pracy na stanowisku sędziego nie przysługuje prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 91 § 10” (przypadki te nie dotyczą sytuacji rozpatrywanej). Natomiast również jedno-znacznie w § 6 stanowi się o tym, że „w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się wyłącznie uposażenie, z zastrzeżeniem § 7” (to zastrzeżenie także nie dotyczy rozpatrywanego przypadku). Wprowadzenie powyższych przepisów do ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi - w każdym razie co do zasady - normatywnie jasne ustalenie stanu prawnego, który - jak to trafnie wywiódł Sąd Apelacyjny - obowiązywał także przed tą nowelizacją, tyle że normę prawną o przysługiwaniu sędziemu, który wsku-tek choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jednorazowego odszkodowania bez prawa do renty z ubezpieczenia społecznego, wyprowadzano z szerszej analizy interpretacyjnej. Przedstawione w tym przedmiocie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustalenie normy prawnej opiera się na przeko-nywującej analizie interpretacyjnej z niebudzącym zastrzeżeń wyprowadzeniem wniosków z sytuacji prawnej wynikającej z uzyskania przez sędziów prawa do spe-cjalnego dla nich wynagrodzenia w stanie spoczynku oraz związanego z tym zwol-nienia ich z obowiązującego powszechnie w systemie ubezpieczeń społecznych obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Należy tu dodać zastrze-żenie, że rekonstruowana w podstawie prawnej zaskarżonego wyroku norma prawna dotyczy wyłącznie dochodzonego w sprawie prawa sędziego do renty z tytułu choro-by zawodowej (a nie jednorazowego odszkodowania) i dotyczy wyłącznie zdarzeń zaistniałych - tak jak w sprawie niniejszej - pod rządem wskazanych wyżej przepisów art. 100 § 5 i § 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszech-nych. Z powyższych przyczyn, uznając bezzasadność obu podstaw skargi kasacyj-nej Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814 k.p.c. ========================================

Powiązane orzeczenia

Powołane przepisy

art. 94aart. 6 ust. 1art. 12art. 94a § 3art. 94b § 8art. 4art. 100 § 6art. 386 § 1art. 1 pkt 24art. 781 § 1art. 91 § 9art. 180 ust. 3

Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 14.07.2026. · PDF źródłowy