III UK 203/19

Sygn. akt III UK 203/19 POSTANOWIENIE Dnia 13 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z odwołania S. sp. z o.o. sp.k. w W., S. sp. z.o.o. w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z udziałem R. K. o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 maja 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się S. sp. z. o.o. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 6 września 2018 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od skarżącej S. sp. z o.o. w W. na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 6 września 2018 r. oddalił apelację „S. sp. z o.o.” spółki komandytowej w W. oraz S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 stycznia 2018 r., którym oddalono ich odwołania od dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia 11 maja 2017 r. stwierdzającej, że podstawa wymiaru i składka na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanego R. K. z tytułu wykonywania pracy na 2 podstawie umowy zlecenia u płatnika składek S. Sp. z o.o. spółki komandytowej w spornych okresach wynosi 0,00 zł oraz z dnia decyzji 19 czerwca 2017 r., w której organ rentowy ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu wykonywania pracy przez zainteresowanego na podstawie umów zlecenia u płatnika składek S. Sp. z o.o. w kwotach i okresach wskazanych w decyzji. W sprawie tej spornym było, czy umowy zlecenia łączące zainteresowanego i spółkę komandytową, wobec faktu wcześniejszego zawarcia innych umów zlecenia z powiązaną spółką S. Sp. z o.o., były zawarte w celu obejścia przepisów prawa, a zatem czy zainteresowany powinien podlegać obowiązkowi zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z tytułu ich wykonywania. W ocenie Sądu Apelacyjnego, zredagowanie dwóch umów zlecenia przez podmioty o ścisłym powiązaniu osobowym i kapitałowym, w zakresie obejmującym w istocie rzeczy tożsamy zakres czynności i wskazanie jako tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi tylko jednej z nich, należy traktować na gruncie art. 9 ust. 2 ustawy systemowej jako obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., jeżeli celem jest pozorowanie zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego i obniżenie kosztów wynikających z obowiązku opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Płatnik składek oraz spółka z nim powiązana przyjęły w spornej działalności metodę zawierania dwóch umów zlecenia na usługi o tym samym charakterze, z których tylko przychód z pierwszej z nich stanowił podstawę ustalenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo że zakres czynności wynikający z obydwu umów był zbieżny, a przelewy wynagrodzeń jednoznacznie dowodzą, iż realnym źródłem przychodu była druga w kolejności z zawartych umów, łącząca zainteresowanego z płatnikiem. W skardze kasacyjnej S. Sp. z o. o. zarzuciła błędną wykładnię art. 58 § 1 i art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.; dalej: ustawa systemowa) przez przyjęcie, że zredagowanie dwóch umów zlecenia przez podmioty o ścisłym powiązaniu osobowym i kapitałowym, obejmujących w istocie tożsamy zakres obowiązków i wskazanie jako tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi tylko jednej z nich, należy traktować w świetle art. 9 ust. 2 ustawy systemowej jako obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 2 k.c., którego celem jest pozorowanie zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego 3 i obniżenie kosztów wynikających z obowiązku odprowadzania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, co narusza wszelkie normatywne i nienazwane zasady współżycia społecznego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów w ustalonym stanie faktycznym nie dawała podstaw do takich stwierdzeń, albowiem powiązania pomiędzy skarżącą a spółką komandytową i osobą ubezpieczoną wynikały z legalnego modelu biznesowego, który bywa powszechnie wykorzystywany dla obniżenia kosztów działalności obu spółek i zminimalizowania obciążeń podatkowych. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na jej oczywistą zasadność z uwagi na to, iż w sprawie nie zostały poczynione ustalenia, aby zainteresowany złożył oświadczenie o objęciu go ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi w spółce komandytowej, a z brzmienia art. 9 ust. 2 ustawy systemowej nie było podstaw do ustalenia, że spółka zależna od płatnika składek deklarowała składki na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy ich wymiaru w celu obniżenia kosztów działalności i uniknięcia obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne przez samego płatnika. Tymczasem „żaden przepis prawa nie wskazywał bowiem w chwili, kiedy te umowy były zawierane, na konieczność objęcia ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi drugiej i następnej z umów zawieranych przez Pana R. K.”. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego, obu w częściach w jakich dotyczą skarżącej spółki oraz o uchylenie decyzji organu rentowego, a także o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oraz zasądzenie od „uczestnika na rzecz wnioskodawcy” kosztów procesu za obie instancje. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie od skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kolejna równobrzmiąca skarga kasacyjna tej samej strony skarżącej jak w podobnej sprawie (III UK 202/19) nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego 4 rozpoznania. Należy zatem powtórzyć, że w razie powołania się w skardze kasacyjnej na twierdzenie o jej oczywistej zasadności kasacyjnej, wymagany jest wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawienie argumentacji na poparcie takiego wniosku (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Dla przyjęcia skargi do merytorycznego rozpoznania niezbędne jest zatem wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). Tylko taka wada może skutkować wydaniem kwalifikowanie nieprawidłowego wyroku (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Tymczasem w przedmiotowej sprawie ewidentnie chybione było twierdzenie skarżącej o oczywistej zasadności wniesionej skargi kasacyjnej, ponieważ jej autor nie przedstawił wywodu jurydycznego, z którego wynikałoby kwalifikowane naruszenie przez Sąd drugiej instancji dyspozycji art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przeciwnie i wbrew twierdzeniu skargi, w zaskarżonym wyroku nie doszło do oczywistej obrazy podstaw kasacyjnego zaskarżenia powołanych przepisów, ponieważ w uzasadnieniu kontestowanego wyroku wykazano, że obydwie spółki: S. Sp. z o.o. i S. Sp. z o.o. sp.k., są powiązane kapitałowo i osobowo, a zleceniobiorcy nie potrafili 5 rozgraniczyć, jaką pracę wykonywali dla każdej z nich. W takim stanie rzeczy Sąd drugiej instancji przekonująco ocenił, że „zredagowanie dwóch umów zlecenia przez podmioty o ścisłym powiązaniu osobowym i kapitałowym, obejmujących w istocie tożsamy zakres obowiązków i wskazanie, jako tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, tylko jednej z nich, należy traktować w świetle art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, jako obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., którego celem jest pozorowanie zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego i obniżenia kosztów wynikających z obowiązku odprowadzania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne”. Takie intencyjne działania nie zasługują na ochronę jurysdykcyjną na gruncie chybionych podstaw kasacyjnego zaskarżenia (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Z braku proceduralnych zarzutów kasacyjnych miarodajne były bowiem ustalenia i suwerenna ocena prawna zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go orzeczenia Sądu pierwszej instancji (art. 39813 § 2 k.p.c.), które potwierdziły instrumentalne wykorzystywanie umów o świadczenie usług tego samego rodzaju w celu „zminimalizowania obciążeń składkowych”, co nie zasługuje na jurysdykcyjną tolerancję na gruncie imperatywnych przepisów prawa ubezpieczeń jako działanie na szkodę ubezpieczonych i systemu ubezpieczeń społecznych. W spornym zakresie w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego zawsze przyjmuje się, że jeżeli finalnym odbiorcą usługi jest ten sam podmiot, a ta sama osoba wykonuje takie same lub podobne rodzajowo czynności w tym samym miejscu i czasie, to rozbicie takich usług na dwie umowy, zawierane z dwoma podmiotami bez jakiegokolwiek logicznego lub ekonomicznie uzasadnionego celu, stanowi działanie w celu obejścia prawa jako pozorujące zbieg tytułów do ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2019 r., I UK 110/18, LEX nr 2655519). Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., zasądzając należne organowi rentowemu koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym w zgodzie z art. 98 k.p.c.