FPS 11/02

Naczelny Sąd Administracyjny przy udziale Ryszarda Walczaka, prokuratora Prokuratury Krajowej w sprawie ze skargi Antoniego B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 24 maja 2001 r. (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym wątpliwości prawnych przekazanych przez skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie V SA 1830/01 do wyjaśnienia w trybie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./: 1.Czy do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie wymiaru należności celnych /długu celnego/ należy stosować przepisy obowiązujące w dacie powstania tych należności, dacie wydania decyzji ostatecznej, czy też w dacie złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. 2. Czy w przypadku, gdy należności celne /dług celny/ powstały przed datą wejścia w życie art. 265[2] Kodeksu celnego /tj. przed 21.05.1999 r./, a wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony po tej dacie - termin przewidziany w art. 265[2] Kodeksu celnego powinien być liczony od daty powstania należności celnych /długu celnego/ czy też od daty wejścia w życie tego przepisu? podjął następującą uchwałę: Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie ze skargi Antoniego B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej wymiaru cła, wystąpił na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów wątpliwości prawnych przytoczonych w sentencji uchwały. Wątpliwości te powstały na tle następującego stanu faktycznego: Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. decyzją z dnia 1 czerwca 1996 r., zawartą w dowodzie odprawy celnej przywozowej nr 409747, dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym silnik ze skrzynią biegów, zawieszenie przednie i tylne, układ kierowniczy oraz koła jezdne, zgłoszone do odprawy celnej przez Waldy R. Natomiast Dyrektor Urzędu Celnego w W. decyzją z dnia 3 czerwca 1996 r., zawartą w dowodzie odprawy celnej przywozowej nr 073758, dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym nadwozie samochodu osobowego Opel Kadett, rok produkcji 1991, zgłoszone do odprawy celnej przez Antoniego B. Z wymienionych części zmontowano pojazd samochodowy marki Opel Kadett, który został następnie zarejestrowany w Urzędzie Rejonowym w D. na nazwisko Antoniego B. Podstawę do zarejestrowania tego pojazdu stanowiły dokumenty przedłożone przez Antoniego B. i Waldy R. przy odprawach celnych. Dyrektor Urzędu Celnego w Rz., po wznowieniu postępowań zakończonych wymienionymi decyzjami, decyzją z dnia 19 maja 1998 r. uchylił swoją decyzję z dnia 1 czerwca 1996 r. i przekazał sprawę do rozpatrzenia Dyrektorowi Urzędu Celnego w W. Wymieniony ostatnio organ celny decyzją z dnia 29 maja 1998 r. uchylił swą decyzję z dnia 3 czerwca 1996 r. i dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym samochód marki Opel Kadett oraz wymierzył stosowne cło. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołań Waldy R. i Antoniego B. od decyzji z dnia 29 maja 1998 r., decyzją z dnia 14 czerwca 1999 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W dniu 12 września 2000 r. do Głównego Urzędu Ceł wpłynął wniosek Antoniego B. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 14 czerwca 1999 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, umotywowany rażącym naruszeniem prawa. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 21 marca 2001 r. na podstawie art. 249 par. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1992 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uznając, że żądanie w tej sprawie zostało wniesione po upływie roku od doręczenia decyzji /tj. od dnia 14 czerwca 1999 r./. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania Antoniego B., decyzją z dnia 24 maja 2001 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 marca 2001 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Antoni B. zarzucił decyzji z dnia 24 maja 2001 r. naruszenie art. 121 par. 1, art. 122, art. 210 par. 1 pkt 6 i par. 4 ustawy - Ordynacja podatkowa oraz rażące naruszenie art. 166 par. 2 tej ustawy. Dodatkowo wskazał, iż Kodeks postępowania administracyjnego w wypadku stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa nie przewiduje ograniczeń czasowych. Przedstawione do wyjaśnienia istotne wątpliwości prawne dotyczą tego, jakie przepisy miały zastosowanie przy wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 14 czerwca 1999 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w dniu 3 czerwca 1996 r., a więc w dacie powstania obowiązku celnego, kwestię tę normował art. 156 Kpa, który w wypadku rażącego naruszenia prawa nie przewidywał terminów "przedawnienia". Od dnia 1 stycznia 1998 r. w związku z wejściem w życie ustaw: Ordynacja podatkowa i Kodeks celny, w przedmiocie tym ma zastosowanie art. 249 par. 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, przewidujący odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Natomiast z dniem 21 maja 1999 r. wszedł w życie przepis art. 265[2] ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./, stanowiący w szczególności, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego /obowiązku uiszczenia cła/ organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach V SA 1544/00 i V SA 341/01 przyjął, że w przypadku gdy dług celny powstał przed datą wejścia w życie art. 249 ustawy - Ordynacja podatkowa, decyzja ostateczna została doręczona "pod rządem" tego przepisu a wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po wejściu w życie art. 265[2] Kodeksu celnego /tj. po 21 maja 1999 r./, do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ma zastosowanie art. 265[2] Kodeksu celnego, z tym, że przewidziany w tym przepisie termin należy liczyć od daty jego wejścia w życie. W ocenie składu orzekającego stanowisko sformułowane w powołanych wyrokach może budzić wątpliwości, gdyż: termin przewidziany w art. 265[2] Kodeksu celnego jest terminem materialnoprawnym i nie jest dopuszczalne jego "przedłużanie" przez przyjęcie, że wobec braku przepisów przejściowych i zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa termin nie biegnie od daty powstania długu celnego, jak stanowi jego dyspozycja, lecz od daty wejścia w życie przepisu, brak przepisów intertemporalnych nie może prowadzić do stosowania nowego przepisu sprzecznie z jego treścią. W postanowieniu wyrażono przekonanie, że w przypadku gdy termin określony w art. 265[2] Kodeksu celnego /liczony od daty powstania długu celnego/ upłynąłby przed wejściem w życie tego przepisu lub w pierwszych dniach jego obowiązywania, uzasadnione może być stosowanie przepisów poprzednio obowiązujących /art. 249 ustawy - Ordynacja podatkowa/ lub obowiązujących w dacie powstania długu celnego /art. 156 Kpa/. Fakt, że złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna postępowanie w nowej sprawie, przemawiałby za uznaniem, że do postępowań wszczętych wnioskami złożonymi po 21 maja 1999 r. ma zastosowanie art. 265[2] Kodeksu celnego. W rozpoznawanej sprawie wspomniany wniosek złożony został w dniu 12 września 2000 r., zgodnie więc z art. 265[2] Kodeksu celnego termin wyekspirował w dniu 3 czerwca 1999 r., a więc w pierwszych dniach obowiązywania tego przepisu. W tej sytuacji należałoby przyjąć, że brak jest podstaw do stosowania art. 265[2] Kodeksu celnego do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie tego przepisu. W ocenie składu orzekającego konsekwencją takiego stanowiska może być także uznanie, że skoro obowiązujący od dnia 21 maja 1999 r. art. 265[2] Kodeksu celnego wiąże początek biegu terminu do złożenia wniosku z powstaniem długu celnego, to przepis ten ma zastosowanie tylko do spraw, w których dług celny powstał po jego wejściu w życie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, wystąpienie o wyjaśnienie wątpliwości prawnych możliwe jest jedynie w sytuacji określonej w ust. 1 tego przepisu, a więc ze względu na występujące w sprawie istotne wątpliwości prawne. Z powołanych przepisów wynika, że wątpliwości te muszą wystąpić w sprawie, a więc powstać na tle konkretnej sprawy i być związane z jej stanem faktycznym. W przepisach tych chodzi jedynie o wątpliwości "istotne", a więc dotyczące kwestii prawnych, których wyjaśnienie nastręcza trudności ze względu na możliwość różnej interpretacji prawa, a ponadto tak poważne, że bez ich wyjaśnienia nie było możliwe rozstrzygnięcie sprawy /por. m.in. uchwała NSA z dnia 3 lutego 1997 OPS 12/96 - ONSA 1997 Nr 2 poz. 104 oraz z dnia 27 maja 2002 r. FPS 3/02 - Prawo Gospodarcze 2000 nr 9 str. 41/. W rozpatrywanej sprawie przedstawione wątpliwości prawne nie mają takiego charakteru. Z akt sprawy wynika, że zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 24 maja 2001 r. wydana została w postępowaniu odwoławczym wszczętym w wyniku odwołania wniesionego od decyzji wymienionego organu celnego z dnia 21 marca 2001 r. Z treści tych decyzji wynika, że zarówno decyzję "odwoławczą" z dnia 24 maja 2001 r. jak i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia 21 marca 2001 r. wydał ten sam pracownik Głównego Urzędu Ceł, działający na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez Prezesa tego Urzędu. Oznacza to, że pracownik organu celnego, który wydał w sprawie decyzję zaskarżoną w trybie odwołania brał następnie udział w załatwieniu tej sprawy w postępowaniu odwoławczym. W związku z powyższym należy zauważyć, że w myśl art. 130 par. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, który stosownie do zasady wyrażonej w art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./ ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w sprawach celnych "(...) udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" stanowi jeden z powodów wyłączenia pracownika od załatwienia sprawy. Wydanie decyzji przez pracownika organu celnego, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130-132 powołanej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, stanowi uchybienie procesowe uzasadniające wznowienie postępowania /por. art. 240 par. 1 pkt 3 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 262 ustawy Kodeks celny/. W myśl zaś art. 22 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi: "naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego". Z treści postanowieniu składu orzekającego wynika, że Sąd ten pominął problematykę prawną, która wystąpiła w sprawie na tle unormowań zawartych w powołanych ostatnio przepisach ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny oraz ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W świetle zaś poczynionych wyżej rozważań jest niewątpliwe, że przede wszystkim te unormowania podlegać powinny ocenie Sądu przy rozpatrywaniu wniesionej w sprawie skargi. Z tych względów należało odmówić wyjaśnienia przedstawionych wątpliwości prawnych.