FSK 788/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, Sędziowie NSA Juliusz Antosik (spr.), Włodzimierz Kubiak, Protokolant Teresa Świderska, po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Domu Obrotu Wierzytelnościami "KI." Sp. z o.o. Spółki Komandytowej w Z. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 10 października 2003 r. sygn. akt I SA/Lu 192/03 w sprawie ze skargi Domu Obrotu Wierzytelnościami "KI." Sp. z o.o. Spółki Komandytowej w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 30 stycznia 2003 r . (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej oddala skargę kasacyjną. FSK 788/04 U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 10 października 2003 r., I SA/Lu 192/03, Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie oddalił skargę Domu Obrotu Wierzytelnościami "KI." Sp. z o.o. Spółki Komandytowej w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 30 stycznia 2003 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej. W motywach wyroku Sąd przedstawił przebieg postępowania w sprawie i podał, że zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 22 listopada 2002 r. w wymienionym wyżej przedmiocie. Wskazano, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącej Spółki, która domagała się zwrotu opłaty skarbowej uiszczonej od dokumentów stwierdzających ustanowienie przez prokurenta pełnomocnika procesowego w 539 sprawach prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Z. Spółka podniosła, że pełnomocnik ustanowiony przez prokurenta jest dalszym pełnomocnikiem /substytutem/, a więc dokument stwierdzający udzielenie takiego pełnomocnictwa jest zwolniony z opłaty skarbowej na podstawie części V pkt 1 ppkt 4 załącznika do ustawy o opłacie skarbowej /Dz.U. 2000 nr 86 poz. 960 ze zm./. Organ pierwszej instancji uznał, że instytucja prokury jest odrębna od pełnomocnictwa, tak więc pełnomocnictwo udzielone przez prokurenta nie jest "dalszym pełnomocnictwem /substytucją/" w rozumieniu art. 91 pkt 3 Kpc, do którego odnosi się ppkt 4 części V załącznika do ustawy o opłacie skarbowej. Kolegium Odwoławcze wskazało, że analiza treści art. 63 Kh oraz art. 89 par. 1 i 2 Kpc pozwala na ocenę, że prokura nie jest pełnomocnictwem procesowym, mimo że prokurent działa w imieniu i na rzecz spółki, bowiem prokury nie można przenieść, a prokurent może ustanowić pełnomocnika, a nie dalszego pełnomocnika. Udział prokurenta w procesie nie wymaga składania pełnomocnictw, a ustanowienie prokury nie jest objęte obowiązkiem uiszczenia opłaty skarbowej, mimo że w znaczeniu funkcjonalnym prokura jest utożsamiana z pełnomocnictwem. W skardze do sądu administracyjnego Spółka wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji jako naruszających ppkt 4 pkt 1 części V załącznika do ustawy o opłacie skarbowej. W ocenie Spółki, naruszenie przepisów ustawy jest skutkiem niedopuszczalnej wykładni dokonanej przez analizę instytucji prawa cywilnego w sytuacji, gdy ustawa ograniczeń takich nie zawiera i nie pozwala na sformułowanie zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska, iż prokura nie jest traktowana przez ustawę podatkową jako pełnomocnictwo. Sąd, oddalając skargę, wskazał, że spór w sprawie dotyczy kwestii, czy dokument stwierdzający ustanowienie przez prokurenta pełnomocnika spółki stanowił dalsze pełnomocnictwo /substytucję/. Podkreślił, że nie ma sporu między stronami, iż instytucja prokury unormowana w art. 60-65 Kodeksu handlowego oraz instytucja pełnomocnictwa określona w art. 95-109 Kodeksu cywilnego są instytucjami odrębnymi nie tylko ze względu na źródło ich unormowań, ale przede wszystkim ze względu na różny ich zakres. Ich odrębność wynika wprost z porównania treści art. 61 Kodeksu handlowego i art. 98 Kodeksu cywilnego i podkreślona jest definiowaniem prokury jako szczególnego rodzaju pełnomocnictwa. Nie oznacza to jednak, że zakres prokury mógłby być ograniczony do wskazanego w art. 98 Kodeksu cywilnego, a w szczególności do czynności zwykłego zarządu. Sąd podkreślił, że prokurent nie jest upoważniony do udzielenia dalszego pełnomocnictwa, które pokrywałoby się z zakresem jego umocowania /pełnomocnictwa/, co jest istotą substytucji - zastępstwa, określonej w art. 106 Kodeksu cywilnego, bowiem sprzeciwia się temu art. 63 Kodeksu handlowego zabraniający przeniesienia prokury. Ponieważ dokumenty stwierdzające ustanowienie prokurenta oraz ich odpisy nie podlegają opłacie skarbowej, to dokument stwierdzający ustanowienie przez prokurenta pełnomocnika nie mógł być uznany za ustanawiający dalszego pełnomocnika i zwolniony od tej opłaty. W skardze kasacyjnej Dom Obrotu Wierzytelnościami Kredyt Inkaso Sp. z o.o. Spółka Komandytowa wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Spółka zarzuciła wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego, to jest ustawy z dnia 9 września 2003 r. o opłacie skarbowej w zakresie postanowień załącznika do tej ustawy w części V pkt 1 ppkt 4 przez niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła między innymi, że prokura jest pełnomocnictwem szczególnego rodzaju, o z góry określonym zakresie umocowania, obejmującym w myśl art. 61 par. 1 Kodeksu handlowego upoważnienie do dokonywania wszystkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem jakiegokolwiek przedsiębiorstwa zarobkowego. Z uwagi na to, że prokura upoważnia do dokonywania czynności zwykłego zarządu, jak również przekraczających ten zakres, prokurent może ustanawiać pełnomocników rodzajowych i szczególnych. Czynności podejmowane przez pełnomocników dalszych będą wywierać skutki bezpośrednio w stosunku do spółki. Skarżąca Spółka dalej wywodziła, że analiza poglądów doktryny prawa prowadzi do jednoznacznego wniosku, że prokura jako szczególnego rodzaju pełnomocnictwo, zastępując pełnomocnictwo procesowe, upoważnia z mocy samego stosunku prokury do podejmowania czynności procesowych, bez potrzeby uzyskiwania przez prokurenta pełnomocnictwa szczególnego. Z uwagi na powyższe, należy zgodnie z przepisem art. 91 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego stwierdzić, że prokurent, działając w ramach udzielonego pełnomocnictwa procesowego może ustanawiać dalszych pełnomocników do reprezentowania spółki prawa handlowego przed sądami w sprawach cywilnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę kasacyjną w sprawie niniejszej stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest postanowień załącznika do ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 86 poz. 960 ze zm.; obecnie t.j. Dz.U. 2004 nr 253 poz. 2532/ w części V ust. 1 pkt 4, określających zwolnienie od opłaty skarbowej dokumentów i ich odpisów /wypisów/ stwierdzających udzielenie pełnomocnictwa dalszemu pełnomocnikowi /substytucje/. Zarzuca się zaskarżonemu wyrokowi niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie wymienionych przepisów prawa. Zarzuty te nie odpowiadają brzmieniu art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, w którym jest mowa o błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu. Wskazać też trzeba, że nie można jednocześnie w rozpoznanej sprawie podnosić obu wymienionych zarzutów, gdyż poza dyskusją pozostaje, iż przy jej rozstrzyganiu zastosowano właściwe przepisy prawa materialnego, natomiast sporna może pozostawać jedynie wykładnia powołanego postanowienia załącznika do ustawy, przede wszystkim zaś, czy zwolnieniem od tej opłaty są objęte również pełnomocnictwa udzielane przez prokurenta. Z tego też względu należało skoncentrować się przy rozpoznawaniu sprawy na zagadnieniu prawidłowości wykładni wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego dokonanej w zaskarżonym wyroku. Wskazać w pierwszej kolejności należy, że cytowana ustawa poddaje opłacie skarbowej dokumenty stwierdzające ustanowienie pełnomocnika oraz ich odpisy. Zwalnia zaś od tej opłaty dokumenty pełnomocnictw udzielonych dalszym pełnomocnikom, a więc tzw. substytucje. Ustawa nie odnosi się w ogóle do instytucji prokury, zarówno w aspekcie poddania opłacie dokumentów stwierdzających jej ustanowienie, jak i ich zwolnienia od tej opłaty. Nie może budzić wątpliwości, że zarówno w świetle przepisów Kodeksu handlowego /art. 60-65/, jak i przepisów rozdziału III działu VI /art. 109[1}-109[9]/ Kodeksu cywilnego, obowiązujących od dnia 25 września 2003 r. /art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. - Dz.U. nr 49 poz. 408/, prokura jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa. Jest to bowiem pełnomocnictwo udzielone przez przedsiębiorcę podlegającego wpisowi do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są niezbędne do prowadzenia przedsiębiorstwa. Zakres prokury, w odróżnieniu od pełnomocnictwa, określony był powołanymi przepisami Kodeksu handlowego a obecnie Kodeksu cywilnego. Ustanowienie prokury wymaga ujawnienia w stosownym rejestrze przedsiębiorców. Kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej jest regulacja prawna funkcjonująca zarówno pod rządami Kodeksu handlowego, jak i obecnie Kodeksu cywilnego, która zakazuje przeniesienia prokury oraz uprawnia prokurenta do ustanowienia pełnomocników do poszczególnych czynności lub pewnego rodzaju czynności. Oznacza to, że prokurent nie może ustanawiać dalszych prokurentów, a udzielone przez niego pełnomocnictwa nie mogą być uznane za tzw. dalsze pełnomocnictwa, w takim rozumieniu, jakie tej instytucji przydaje przepis art. 106 Kodeksu cywilnego. Zachodzą zatem istotne różnice materialnoprawne pomiędzy instytucjami pełnomocnictwa i prokury, które potwierdza również ich odrębna regulacja w przepisach Kodeksu handlowego oraz obecnie Kodeksu cywilnego. Wskazać nadto trzeba, że na gruncie prawa podatkowego nie istnieją definicje prawne pojęć pełnomocnictwa i prokury. Należy zatem pojęcia te rozumieć wprost, w sposób powszechnie przyjęty w prawie handlowym i cywilnym. Z wymienionych względów oraz skoro w przepisach ustawy o opłacie skarbowej, jak również w jej załączniku, nie wymienia się instytucji prokury, to brak jest podstaw prawnych do uznania, że dokument stwierdzający ustanowienie pełnomocnika przez prokurenta podlega zwolnieniu od opłaty skarbowej przewidzianemu w części V ust. 1 pkt 4 załącznika do ustawy o opłacie skarbowej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dokonanej w zaskarżonym wyroku wykładni wymienionego wyżej przepisu prawa materialnego nie można uznać za błędną, naruszającą prawo. W tej sytuacji skargę kasacyjną, jako nieuzasadnioną, należało oddalić na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.