GSK 1312/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Jan Bała (spr.) Sędziowie NSA - Janusz Drachal - Andrzej Kuba Protokolant - Tomasz Filipowicz po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P.-H. "M." Spółka z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2004 r. sygn. akt 6 II SA 2752/02 w sprawie ze skargi P. P.-H. "M." Spółka z o.o. w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2001 r. Nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 marca 2004 r. sygn. akt 6 II SA 2752/02, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. P.-H. "M." Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2001 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu - oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu 20 czerwca 2000 r. P. P.-H. "M." Sp. z o.o. z siedzibą w G. wystąpiło z wnioskiem w trybie postępowania spornego do Urzędu Patentowego RP przeciwko firmie "L." Sp. z o.o. z siedzibą w T., oraz ośmiu osobom fizycznym, będącym współtwórcami wynalazku, o unieważnienie patentu nr 158075 pt. "Okrętowy blok sanitarny". We wniosku tym podniesiono, iż rozwiązanie chronione patentem nie posiadało zdolności patentowej, gdyż było oczywiste w chwili zgłoszenia, a zakres ochrony patentowej jest niejednoznaczny i w rezultacie stwarzający możliwość różnej interpretacji uzyskanej wyłączności. Uczestnik postępowania - "L." Sp. z o.o. w odpowiedzi na wniosek stwierdził, że nie kusił się o uzyskanie praw z patentu na sanitarną kabinę modułową, lecz wnioskował o udzielenie patentu na nową konstrukcję połączeń poszczególnych kabiny i wzajemne usytuowanie tych elementów. Sąd zauważył, że uczestnik postępowania w opisie swojego wynalazku, stwierdził, że znany dotychczas z polskiego opisu patentowego nr 117687 okrętowy blok sanitarny ma konstrukcję, która stwarza dość duże trudności technologiczne związane z wykonywaniem powłoki dekoracyjnej wewnątrz bloku, nakładanej dopiero po zakończeniu spawania i zgrzewania. Powoduje to także dużą pracochłonność wykonania oraz stwarza duże zagrożenie bezpieczeństwa pracy przy montażu bloku. Celem wynalazku, na który uzyskano patent nr 158075 pt. "Okrętowy blok sanitarny", było wyeliminowanie tych niedogodności i opracowanie konstrukcji, w której wytwarzane i dostarczane na statek bloki sanitarne posiadają już odpowiednią izolację, spełniającą wymogi konwencji międzynarodowych oraz mają gotową powłokę dekoracyjną zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz, od strony kabiny mieszkalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę P. P.-H. "M." Sp. z o.o. z siedzibą w G. uznał, że cel ten został osiągnięty przez opracowanie szkieletowej konstrukcji bloku sanitarnego, wykonanego z prefabrykatowych płyt, kompletnie wyposażonego, przystosowanego do instalowania w modułowym systemie wnętrz okrętowych, składającego się z podłogi w kształcie wanny, ścian kasetonowych i sufitu, który znamionuje kilkadziesiąt cech znamiennych wymienionych w zastrzeżeniu patentowym. W konkluzji Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zaszło naruszenie § 7 ust. l zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M.P. Nr 18 poz. 179), a w związku z tym udzielenie patentu nr 158075 zostało dokonane zgodnie z prawem. Od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, P. P.-H. "M." Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną, opierając ją na podstawie art. 174 pkt l i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - zwanej dalej: p.p.s.a. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. tj.: 1) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 78 k.p.a. oraz art. 134 p.p.s.a., poprzez naruszenie zasady dążenia w postępowaniu administracyjnym do ustalenia prawdy obiektywnej, a w szczególności poprzez nieuwzględnienie przedstawionych przez stronę dowodów, mimo iż miały one istotne znaczenie dla tej sprawy oraz niewypełnienie normy art. 77 § l k.p.a. zobowiązującej organ administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; 2) naruszenie art. 11 k.p.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a., poprzez brak należytego i wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy, a w szczególności poprzez pominięcie wskazywanej przez skarżącego okoliczności, iż w jednym zastrzeżeniu patentowym umieszczono kilkadziesiąt znanych cech konstrukcyjnych, które nie wyróżniają rozwiązania spośród innych rozwiązań technicznych, co czyni zakres ochrony patentowej bardzo niejednoznacznym. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1) naruszenie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity: Dz.U. z 1984 r. Nr 33 poz. 177) poprzez objęcie ochroną patentową "Okrętowego bloku sanitarnego", będącego rozwiązaniem o charakterze technicznym, wynikającym w sposób oczywisty ze stanu techniki; 2) naruszenie § 5 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 12 listopada 1984 r. w sprawie ochrony wynalazków (M.P. Nr 26, poz. 179) oraz art. 16 ustawy o wynalazczości poprzez umieszczenie w części znamiennej niezależnego zastrzeżenia patentowego kilkudziesięciu znanych cech technicznych, które nie wyróżniają kwestionowanego rozwiązania spośród innych rozwiązań technicznych. Na tych podstawach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również uchylenie w całości poprzedzającej ten wyrok decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2001 r. wydanej w sprawie [...] o przekazanie sprawy Urzędowi Patentowemu RP w innym składzie do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje, w tym kosztach zastępstwa prawnego w kwocie l .500 zł. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że rozwiązanie - "Okrętowy blok sanitarny" - chronione patentem nr 158075 nie posiadało zdolności patentowej, gdyż było oczywiste w chwili zgłoszenia oraz że występuje w tej sprawie niejednoznaczność zakresu ochrony patentowej wskazanego rozwiązania. Skarżąca zarzuciła WSA naruszenie przepisu art. 134 p.p.s.a. twierdząc, iż nie podjęto wszystkich kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, naruszając w ten sposób zasadę prawdy obiektywnej. Zarówno Urząd Patentowy, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny pominęli przedstawione przez skarżącą dowody oraz nie wykorzystali możliwości ustalenia stanu faktycznego przy pomocy biegłego. "L." Spółka z o.o. w T. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną zważył, co następuje: Skarżący kwestionuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2004 r., opierając skargę kasacyjną na dwóch podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a więc na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji ocena zasadności skargi kasacyjnej wymaga wpierw rozważenia zasadności zarzutów o charakterze procesowym, odnoszącym się do ustaleń faktycznych Sądu. Zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być bowiem zweryfikowane tylko w odniesieniu do określonego stanu faktycznego, stanowiącego podstawę zastosowania prawa materialnego. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, 77 i 78 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 134 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie miały jednak zastosowania, a zatem nie mogły zostać przez ten Sąd naruszone. Jeżeli zaś chodzi o zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd art. 134 p.p.s.a., to przepis ten został powołany jedynie w kontekście z art. 11 k.p.a. Przepis art. 134 p.p.s.a. składa się z dwóch paragrafów, a skarżący nie wskazał, czy jego zdaniem zostały naruszone obydwa te paragrafy, czy tylko jeden z nich. Z uzasadnień skargi kasacyjnej zdaje się wynikać, że skarżący upatruje naruszenia § 1 art. 134 p.p.s.a. w tym, iż - jego zdaniem - Urząd Patentowy i Wojewódzki Sąd Administracyjny nie będąc związani treścią zarzutów zgłoszonych przez stronę, która korzysta z prawa do obrony swych interesów za pomocą środków prawnych - powinni rozważyć całokształt okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego przepisu, gdyż rozpoznał sprawę w granicach przedmiotowej sprawy wyznaczonej przez rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości ustosunkowania się do uzasadnienia skargi kasacyjnej w części dotyczącej zarzutu niewyjaśnienia przez Sąd wszystkich istotnych okoliczności sprawy, m.in. przez zaniechanie wezwania strony do uzupełnienia załączonych katalogów o dokumentację techniczną, czy też kwestii powołania dowodu z opinii biegłego, gdyż w tym zakresie skarżący nie powołał się na naruszenie przez Sąd odpowiednich przepisów prawa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze względu na przyjęty model orzekania przez NSA ustawodawca stawia wysokie wymagania skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz m.in. wskazywać podstawy kasacyjne przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym, według strony skarżącej, uchybił sąd oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazać dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rygoryzm formalny w stosunku do skargi kasacyjnej służyć ma więc ustaleniu w sposób nie budzący wątpliwości zakresu rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd nie powinien bowiem domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego) skarżący zarzucił, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 10 i 16 ustawy z dnia 19 października 1977 r. o wynalazczości (jedn. tekst Dz.U. Nr 33, poz. 177) oraz § 5 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 12 listopada 1984 r. w sprawie ochrony wynalazków (M.P. Nr 26, poz. 179) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zgodnie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W świetle tego przepisu nie jest zatem dopuszczalne równoczesne powołanie się w kasacji na alternatywne postacie naruszenia prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego przejawiające się w jego błędnej wykładni polega na mylnym zrozumieniu, a więc na wadliwej interpretacji treści normy prawnej wynikającej z przepisu objętego zarzutem naruszenia. Nieodzownym elementem uzasadnienia podstawy kasacyjnej, obejmującej zarzut błędnej wykładni prawa materialnego dokonanej przez sąd, jest więc wyraźne wskazanie na czym polega wadliwa interpretacja dokonana przez tenże sąd, a także wyjaśnienie, jak - zdaniem skarżącego - przepisy te powinny być rozumiane (por. wyrok SN z 22 listopada 2002 r., IV CKN 1527/00 - Lex nr 77055). Z kolei naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie to kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, sprawa właściwego skonfrontowania okoliczności stanu faktycznego z hipotezą normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy (por. wyrok SN z 18 września 2002 r., III CKN 1375/00 - Lex nr 57222). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż skarżący naruszenia prawa materialnego upatruje w błędnej wykładni powołanych przepisów poprzez wadliwe ustalenia faktyczne oraz ocenę dowodów, na podstawie których został ustalony stan faktyczny. Zarzuty podane w tym zakresie sprowadzają się bowiem głównie do kwestionowania rzetelności analizy stanu faktycznego sprawy i nieprzeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Nie wskazano przy tym - jak już wcześniej była o tym mowa - naruszenia obowiązujących w tym zakresie przed Sądem pierwszej instancji przepisów o postępowaniu administracyjnym. Jeżeli nie ma naruszenia przepisów o postępowaniu, to nie można twierdzić, że nastąpiło naruszenie prawa materialnego, w tym wypadku art. 10 ustawy o wynalazczości tylko dlatego, że zdaniem skarżącego stan faktyczny jest inny. Skarżący twierdzi bowiem, że ochroną patentową zostało objęte rozwiązanie, które nie spełniało kryteriów nieoczywistości. Kwestia oczywistości rozwiązania wynikającego ze stanu techniki nie należy zaś do sfery prawa materialnego, lecz przepisów o postępowaniu administracyjnym, gdyż dotyczy stanu faktycznego, a nie prawa. O nowym rozwiązaniu o charakterze technicznym decydują bowiem ustalenia faktyczne, które nie zostały przez skarżącego zakwestionowane przez podanie właściwych i konkretnych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ich uzasadnieniu. Instytucja skargi kasacyjnej uregulowanej w przepisach Prawa o p.s.a. stanowi odwzorowanie kasacji przewidzianej w procedurze cywilnej, stanowiącej środek odwoławczy od orzeczeń sądów drugiej instancji w sprawach cywilnych. Uwaga ta dotyczy w szczególności określenia podstaw skargi kasacyjnej (art. 174 ustawy - Prawo o p.s.a.) oraz przyjęcia zasady związania sądu granicami tej skargi (art. 183 § 1 ustawy - prawo o p.s.a.). Z tych też powodów stosowanie przepisów tej ustawy o skardze kasacyjnej nie może nie uwzględniać dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny prawniczej dotyczącego kasacji rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi zaś wątpliwości teza, że kasacja nie odpowiadająca wymaganiom ustawowym w zakresie określenia podstaw i ich uzasadnienia zawiera istotny brak, ponieważ uniemożliwia sądowi ocenę zasadności tego środka zaskarżenia. Sąd Najwyższy wielokrotnie przy tym podkreślał, że jeśli podstawę kasacji stanowi zarzut niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, to uzasadnieniem takiego zarzutu jest wyjaśnienie, dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis sąd powinien był zastosować (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2000 r., II UKN 56/00 Prok. i Pr. 2002/6/50). Zdaniem Sądu Najwyższego zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, bowiem próba taka mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 256/1 - Lex nr 78889). Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 181, 183 § 1 oraz art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.