GSK 1452/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński, Sędziowie NSA Halina Wojtachnio (spr.), Czesława Socha, Protokolant Marcin Chojnacki, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości PPHU "[...] w Czaplinku (w upadłości) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 sierpnia 2005r. r. sygn. akt SA/Sz 285/03 w sprawie ze skargi Dariusza Ślusarczyka Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "[...]" w Czaplinku na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2002 r. [...] w przedmiocie określenia długu celnego - oddala skargę kasacyjną - Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2004 r. o sygnaturze SA/Sz 285/03 – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę w sprawie ze skargi [...]" w Czaplinku na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2002 r. o nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które stwierdziły, że zgłoszenia celne: - [...] objęte procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towaru w postaci odzieży używanej należało uznać za nieprawidłowe. Wymierzono dla tego towaru należność celną z zastosowaniem konwencyjnej stawki w wysokości 21,4% wartości celnej towaru. Wynikało to z art. 13§1 i 3, 19§1 i 3, 20§1 i 2, 85§1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks Celny (Dz.U. nr 23 poz.117 ze zm.), §1 rozporządzenia Rady Ministrów z 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej oraz ust.3 części "A" Postanowień wstępnych do Taryfy celnej (Dz.U. nr 158 poz. 1036), art. 13, 16 i 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego zmienionego porozumieniem między Rzeczypospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi podpisanymi w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (zał. do Dz.U. z 1997 r. nr 104 poz.662 ze zm.) a także §11 ust.1 i §13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towaru, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. nr 130 poz.851 ze zm.) Powyższa ocena została sformułowana w związku z następującymi okolicznościami sprawy. Wskazane wyżej zgłoszenia celne objęte zostały wymiarem należności celnej o obniżonej stawce przewidzianej dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej na podstawie dołączonych do zgłoszeń deklaracji eksportera złożonych na fakturach zakupu. Faktury te wraz z deklaracją eksportera przekazane zostały przez polskie władze celne do weryfikacji władzom celnym państwa eksportera. Pismem z dnia 4 kwietnia 2001 r. władze celne państwa eksportera poinformowały, że przeprowadzona weryfikacja wykazała, że towary objęte deklaracją eksportera nie są towarami pochodzącymi w rozumieniu Protokołu 4 Układu Europejskiego. Wszczęto wobec tego z urzędu postępowanie celne. Z uwagi na to, że importer przedłożył świadectwo pochodzenia towaru, zastosowano stawkę celną konwencyjną. Nie dostrzegł Sąd naruszenia przepisów postępowania jako mających wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Chodzi o zapewnienie stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu weryfikacyjnym. Za nietrafny uznał też Sąd zarzut dotyczący naruszenia art. 209§3 – Kodeksu celnego. Odpowiedzialność solidarna za ten sam dług celny może ciążyć na kilku osobach równocześnie ale w określonych warunkach. Powyższa sytuacja nie zachodziła w sprawie. Importer korzystał z przedstawicielstwa pośredniego (agencję celną). Z przepisu tego nie wynika, aby importer mógł być zwolniony z obowiązku przedstawienia prawdziwych danych. Powyższe oznaczało, że wydana decyzja nie naruszała prawa i dlatego skarga podlegała oddaleniu. W skardze kasacyjnej Syndyk Masy Upadłości [...] w Czaplinku ( w upadłości) zaskarżył w całości wyrok zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości z uwzględnieniem skargi złożonej do Sądu I instancji i umorzenia wszczętego postępowania celnego. Powołując się na naruszenie prawa materialnego zarzucił błędną wykładnię art. 5,6,16,21,24,32 wyżej powołanego Protokołu nr 4 definiującego pojęcie "produkty pochodne" i ustalającego metody współpracy administracyjnej między Polską a Wspólnotami Europejskimi. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi o art. 106§3 i 4, 141§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 158 poz.1270). W uzasadnieniu podał, że weryfikacja może być przeprowadzona po zwolnieniu towaru a nie w każdym czasie. Okoliczność ta ma znaczenie dla ustalenia przez importera ceny sprzedaży towaru. W cenę importer o ile nie wkalkuluje cła wówczas ponosi stratę. W sprawie nie było żadnych wątpliwości co do pochodzenia towaru. Faktury zawierały informacje co do pochodzenia towaru z krajów Unii Europejskiej i ze zbiórek społecznych przeprowadzonych na terenie Niemiec. Nie było podstaw do weryfikacji towaru a tym samym do kwestionowania pochodzenia towaru. Organy nie podały uzasadnionych wątpliwości, które upoważniały do weryfikacji towaru. Dyrektor Izby Celnej nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznawana skarga kasacyjna jest identyczna z kilku innymi, jakie zostały wniesione przez skarżącego od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie dotyczących tego samego rodzaju spraw, w których mimo nieco odmiennie przytoczonych motywów Sąd odniósł się do tej samej w istocie problematyki prawnej. Jednorodne we wszystkich sprawach stany faktyczne oraz identyczna lub podobna argumentacja wykorzystana przez strony w postępowaniu administracyjnym i sądowym usprawiedliwiałaby posłużenie się w motywach wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zbliżoną do siebie lub taką samą argumentacją. Dotyczy ona głównie oceny wymogów formalnych skargi kasacyjnej i szeregu kwestii prawnych na tle kluczowego problemu związania organów celnych ustaleniami pochodzenia towaru. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), a także naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Skarga kasacyjna powinna zawierać nie tylko przytoczenie podstaw, ale także ich uzasadnienie. Nieodzownym elementem uzasadnienia podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jest – poza przytoczeniem naruszonego przepisu – wskazanie sposobu jego naruszenia i wyjaśnienie na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie i jak, zdaniem skarżącego, powinien on być rozumiany i stosowany. Również koniecznym elementem uzasadnienia drugiej podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest wskazanie, które przepisy – oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy – zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (§ 1 i 2 art. 183 p.p.s.a.). Oznacza to, że o zakresie kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji przesądza wola wnoszącego skargę kasacyjną. Z powyższych rozważań wynika, że kontrola kasacyjna dokonywana przez NSA obejmuje stosowanie prawa procesowego i materialnego – przez wojewódzki sąd administracyjny. Przechodząc do rozpoznania zarzutów kasacji, NSA w pierwszej kolejności postanowił rozważyć zarzut naruszenia prawa procesowego przez obrazę przepisów art. 106 § 3 i 4 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Strona skarżąca zarzuca, że przez uchybienie tym przepisom nie wyjaśniono, jakie wątpliwości skłoniły organy celne do weryfikacji zgłoszeń celnych oraz że sąd orzekający nie wziął pod uwagę faktu powszechnie znanego, iż odzież używana pochodziła z Niemiec, była zbierana wśród społeczności tego kraju, czyli nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego. Stwierdzić należy, iż pierwszy z tych zarzutów jest o tyle bezzasadny, że okoliczność ta nie ma wpływu na wynik sprawy. Bez względu bowiem na to jakie wątpliwości organ celny powziął co do pochodzenia towaru, następnie sprawdzenie tej okoliczności okazało się negatywne dla importera. Ustawa – Kodeks celny w przepisie art. 83 § 1 i 2 określa prawo organu celnego do podejmowania wszelkich czynności dotyczących kontroli celnej w każdym miejscu i w każdym czasie. Szczegółowa regulacja w art. 83 dotyczy uprawnienia organu celnego do podjęcia czynności kontroli celnej zgłoszenia celnego po zwolnieniu towarów. Kontrolą objęte mogą być dokumenty i dane handlowe, dotyczące przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem celnym i celem badania jest upewnienie się co do prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym. W świetle tego przepisu zasadnie sąd I instancji pominął w swoich ustaleniach okoliczność wskazaną w skardze kasacyjnej, bowiem nie miała ona żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a czynności organu celnego były legalne, oparte na treści omawianego wyżej przepisu. Nie można podzielić stanowiska kasacji, że fakt pochodzenia używanej odzieży z Niemiec jest faktem powszechnie znanym i zgodnie z treścią art. 106 § 4 p.p.s.a. powinien wchodzić w zakres stanu faktycznego sprawy nawet wówczas, gdy strony się na niego nie powoływały. Fakty powszechnie znane to takie fakty, o istnieniu których każdy wie lub łatwo może się dowiedzieć z powszechnie dostępnych źródeł. Import używanej odzieży jest tak wielki, a jej pochodzenie tak różnorodne, że nie można uznać za fakt powszechnie znany, iż z Niemiec pochodzi odzież używana. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. należy stwierdzić, iż jest on nieuzasadniony. Sąd I instancji wyjaśnił bowiem z jakich przyczyn uznał zarzuty zawarte w skardze za bezzasadne. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W związku z powyższym należało uznać, że zarzuty procesowe strony skarżącej w niczym nie podważyły ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie stanu faktycznego sprawy. Zarzuty dotyczące błędnej wykładni przepisów art. 5, art. 6, art. 16, art. 21, art. 24 oraz art. 32 Protokołu Nr 4 wymagają szerszego omówienia. Układ Europejski jest umową międzynarodową, ogłoszoną w Dzienniku Ustaw RP (Dz. U z 1994r. Nr 11, poz. 38). Odrębnej ratyfikacji i ogłoszeniu podlegał protokół Nr 4 w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, nadanym Porozumieniem podpisanym w Brukseli w dniu 24 czerwca 1997r. (Dz. U. z 1997r. Nr 104, poz. 662). Tego rodzaju umowy mają konstytucyjnie zagwarantowane pierwszeństwo na wypadek kolizji z ustawami krajowymi. Również art. 2 § 2 ustawy – Kodeks celny stanowi, iż obowiązek i uprawnienia przewidziane w prawie celnym, a związane z wprowadzeniem towarów na polski obszar celny bądź ich wyprowadzeniem z tego obszaru, powstają z mocy prawa jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej. W sprawie niniejszej importer zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru. Zgodnie z postanowieniami art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz części A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej, stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie, do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Jedną z tych umów jest Układ Europejski. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunki uzyskiwania pochodzenia, jakie powinny spełniać towary, aby korzystać z obniżonych stawek celnych oraz sposoby dokumentowania tego pochodzenia określane są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów "pochodzących", wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełniania warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobów dokumentowania tego pochodzenia. Regulacja prawna w omawianym, objętym umową międzynarodową zakresie, zawarta jest w Protokole Nr 4 U.E. dotyczącym definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Zgodnie z art. 16 Protokółu, pochodzenie towaru można dokumentować na dwa sposoby, bądź to przy pomocy świadectwa przewozowego EUR 1 wystawianego na wniosek eksportera przez władze celne jego kraju, bądź w zakresie ograniczonym do przypadków objętych art. 21 Protokółu, przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający do jego identyfikacji. Protokół Nr 4 określa szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodów pochodzenia i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych do żądania stosownych dowodów, ale dotyczą one władz celnych kraju eksportu (art. 17 ust 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3 , art. 22 ). Niezależnie od tego, władze celne kraju eksportu są uprawnione w myśl postanowień art. 32 Protokołu do dodatkowej, wyrywkowej weryfikacji dowodów pochodzenia, w ramach której mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić każdą kontrolę i mogą to czynić zarówno z urzędu jak i na wniosek władz celnych kraju importu. Jeśli chodzi o władze celne kraju importu, to ich rola w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów pochodzenia jest ograniczona i wynika także z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 U.E. W razie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu, władze celne kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu, a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji. Wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub z Polski lub z innego kraju wymienionego w art. 4 Protokołu i czy spełniają inne wymogi Protokołu (art. 32 ust 1, 3, 5). Z powyższych unormowań wynika, że w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodu pochodzenia, organy celne kraju importu korzystają z wyników postępowania organów celnych kraju eksportu ("...będą informowane o wynikach weryfikacji...") i dokonują w tym zakresie jedynie oceny. Jeżeli służby celne kraju eksportera nie udzielą odpowiedzi w ciągu 10 miesięcy od dnia złożenia wniosku o sprawdzenie albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczającej informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące weryfikację odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji (art. 32 ust 6). Potwierdza to dodatkowo, że organy celne kraju importera nie są uprawnione do żądania od władz celnych kraju eksportu żadnych dodatkowych dokumentów ponad wynik weryfikacji, a jeżeli wynik ten nie wystarcza, to zasadniczo odmawiają preferencji. Jak wskazały organy celne, uzasadnione wątpliwości, o których wspomina art. 32 pkt 1 Protokołu Nr 4 powstały wówczas, gdy ujawniono liczne, wcześniej uzyskane z krajów Unii Europejskiej wyniki weryfikacji dowodów preferencyjnego pochodzenia używanej odzieży. Ponieważ wyniki te w innych sprawach były negatywne, okoliczność ta uzasadniała przeprowadzenie weryfikacji również w tej sprawie. Jak wspomniano wyżej, przepis art. 83 ustawy – Kodeks celny umożliwia organom celnym przeprowadzenie weryfikacji niezależnie od czasu i miejsca. Uzasadnione wątpliwości zostały potwierdzone w sprawie niniejszej poprzez stwierdzenie władz celnych kraju eksportu, iż sprowadzona odzież nie pochodzi z Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów unijnych. Z tych przyczyn należało uznać, że skarga kasacyjna nie jest zasadna i na podstawie art. 184 i art. 181 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Naczelny Sąd Administracyjny ją oddalił.