I FSK 1144/22
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2024-01-30
Skład orzekający: Ryszard Pęk, Gabriela Zalewska-Radzik, Włodzimierz Gurba
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego, które nastąpiło na miesiąc przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a następnie przedstawienie zarzutów podatniczce, może być uznane za instrumentalne, jeśli celem było jedynie zawieszenie biegu terminu przedawnienia?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego na miesiąc przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a następnie przedstawienie zarzutów podatniczce, nie stanowi instrumentalnego działania mającego na celu jedynie zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Kluczowe jest, że postępowanie karne skarbowe było kontynuowane, a podatniczce przedstawiono zarzuty, co potwierdza jego realny charakter i cel w postaci ustalenia odpowiedzialności karnej.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę podatniczki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy podatkowe prawidłowo zakwestionowały transakcje zakupu oleju rzepakowego i jego odsprzedaży w ramach WDT, uznając je za nierzeczywiste i stanowiące element karuzeli podatkowej. Podatniczka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, w tym błędne przyjęcie, że zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu oraz brak zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia.Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i zasądził od M. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Włodzimierz Gurba, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1709/20 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 października 2020 r., nr [...] UNP: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 3.600 (słownie: trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1709/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej także: "WSA w Gliwicach" "Sąd pierwszej instancji", "Sąd") oddalił skargę M.B. (dalej: "Skarżąca", "Podatniczka", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej także: "DIAS", "Organ odwoławczy", "Organ") z 23 października 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r.
Wyrok podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej: "CBOSA").
Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że sprawa dotyczy weryfikacji prawidłowości rozliczeń Skarżącej w podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Postępowanie podatkowe poprzedzała kontrola podatkowa podjęta w związku ze złożoną przez Podatniczkę deklaracją VAT-7 z wykazaną kwotą nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r., zaś przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena prawidłowości zakwestionowania przez organy podatkowe transakcji dotyczącej zakupu oleju rzepakowego od P. (dalej: "P.") oraz jego odsprzedaży w ramach WDT do podmiotów czeskich (T. s.r.o. i V.B.).
Oceniając tak zarysowany spór, Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu przedawnienia. Sąd stwierdził, że organy podatkowe były uprawnione do wydania decyzji w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r., gdyż w sprawie wystąpiła przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia tego zobowiązania podatkowego oraz uznał, że w sprawie nie doszło do instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
WSA w Gliwicach wskazał, że 11 grudnia 2014 r. Skarżąca udzieliła K.G. pełnomocnictwa do reprezentowania jej przed organami w postępowaniu podatkowym w sprawie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] zawiadomieniem z 29 listopada 2018 r., działając na podstawie art. 70c w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa", "o.p."), poinformował pełnomocnika, że 20 listopada 2018 r. wobec Skarżącej wszczęto postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe z art. 76 § 2 w zw. z § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2020 r. poz. 19 ze zm., dalej: "k.k.s.") dotyczące podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r., skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Zawiadomienie zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej 18 grudnia 2018 r., a zatem przed upływem terminu przedawnienia wskazanego zobowiązania podatkowego. Odnosząc się natomiast do zarzutu instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego wobec Skarżącej, Sąd potwierdził, że wprawdzie zostało ono wszczęte w 2018 r., na miesiąc przed upływem terminu przedawnienia, jednakże w lutym 2019 r. przedstawiono Skarżącej zarzuty. Nadto, z akt sprawy wynika, że 14 kwietnia 2020 r. Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] wydał wyrok nakazowy uznając Skarżącą winną zarzucanych jej czynów polegających na naruszeniu wskazanych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług za wskazany okres (sygn. akt [...]). Od powyższego wyroku Podatniczka wniosła sprzeciw, a w sprawie kontynuowane jest postępowanie przed sądem powszechnym. WSA w Gliwicach stwierdził, że w sprawie nie doszło zatem do instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Cel tego postępowania jest bowiem realizowany.
Powyższe skutkowało oceną Sądu zaskarżonej decyzji w zakresie spornych transakcji. Sąd przyznał rację organom podatkowym, które na podstawie dokonanych ustaleń uznały, że Skarżąca nie była uprawniona do odliczenia podatku naliczonego wykazanego w deklaracji VAT-7 za wrzesień 2013 r., gdyż zakwestionowane faktury wystawione przez kontrahenta P. nie dokumentują rzeczywistych transakcji gospodarczych. W konsekwencji, stosownie do art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r. poz. 106 ze zm., dalej: "ustawa o VAT", "u.p.t.u."), faktury VAT wystawione przez ww. podmiot nie mogą stanowić dla firmy Skarżącej, podstawy do odliczenia podatku naliczonego w nich zawartego, albowiem nie jest możliwe przyjęcie, że P. dostarczył Skarżącej towar w postaci oleju rzepakowego surowego. Za zasadne zatem Sąd uznał stwierdzenie Organu odwoławczego, że Skarżąca w rozliczeniu podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. nieprawidłowo wykazała wewnątrzwspólnotową dostawę towarów na rzecz kontrahentów: T. s.r.o. oraz V.B., opodatkowaną stawką 0% w wysokości [...] zł, co szczegółowo wykazano w zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy podatkowe prawidłowo uznały, że Skarżąca świadomie uczestniczyła w procederze wystawiania faktur, jako kolejne ogniwo w karuzeli podatkowej. Pełniła przy tym funkcję brokera. W konsekwencji zakwestionowane transakcje (zarówno zakup, jak i WDT) nie były transakcjami rzeczywistymi i nie mogły skutkować prawem do zwrotu podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. w wysokości wskazanej w złożonej przez Podatniczkę deklaracji VAT-7. Obrót towarem był w istocie jedynie "papierowy".
Sąd podkreślił, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wyczerpujący i wskazał, że składają się na niego, m.in. decyzja i protokół kontroli wydane wobec dostawcy Skarżącej, protokoły przesłuchania świadków, wyjaśnienia pełnomocnika dostawcy oraz firm transportowych widniejących na dokumentach CMR, faktury, wyciągi bankowe, dokumenty SCAC.
Powyższy wyrok został w całości zaskarżony przez Stronę, która w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 70 § 1 w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w wyniku którego doszło do błędnego przyjęcia, że zobowiązanie podatkowe za wrzesień 2013 r. nie uległo przedawnieniu;
2. przepisów postępowania, tj. art. 70c o.p. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja RP"), poprzez brak zawiadomienia podatnika o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 o.p., przed upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 o.p.
W kontekście tak sformułowanych podstaw kasacyjnych, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W piśmie procesowym z 20 kwietnia 2022 r., Skarżąca przedstawiła argumentację rozwijającą i uzupełniającą zarzuty skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Mając na uwadze podniesione w niej zarzuty oraz sposób ich uzasadnienia, na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ten wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Oznacza to konieczność precyzyjnego wskazania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej, uchybił sąd pierwszej instancji. Wymogiem dla skargi kasacyjnej jest nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale także ich uzasadnienie. Obok wskazania naruszonych przepisów, niezbędne jest więc wyjaśnienie, na czym naruszenie to polegało, a w przypadku podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno odnosić się nie tylko do każdej nich z osobna, ale także do każdego z poszczególnych formułowanych w ich ramach zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny, jako sąd kasacyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest ani uprawniony ani zobowiązany do samodzielnego konkretyzowania zarzutów i wychodzenia poza ich ramy, które zostały nakreślone w skardze kasacyjnej, czy też domyślania się intencji jej autora. Może więc dokonywać oceny zarzutu naruszenia tylko tych przepisów, które zostały wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone w sposób w niej podany.
Poczynienie powyższych uwag było niezbędne, wobec podniesionych zarzutów we wniesionej w sprawie skardze kasacyjnej, co z kolei rzutuje w bezpośredni sposób na możliwość i zakres dokonania merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku w ramach sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli instancyjnej.
Wprawdzie skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jednak z treści skargi kasacyjnej wynika, że zarzuty w niej sformułowane dotyczą wyłącznie wadliwej – zdaniem autora - oceny kwestii przedawnienia i instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego dokonanej przez Sąd pierwszej instancji.
Skarżąca podniosła, że w sprawie doszło do instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego w listopadzie 2018 r., gdyż zarzuty karne przedstawiono Skarżącej dopiero w lutym 2019 r. Ponadto, Organ nie zawiadomił Skarżącej o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 o.p., przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r., zgodnie z art. 70 § 1 o.p. Jak bowiem wskazał kasator, obowiązek zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia podatnika, a nie jakiekolwiek innego podmiotu, wynika wprost z art. 70c o.p.
W okolicznościach sprawy za chybione należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego (błędnie zakwalifikowane również, jako przepisy postępowania), dotyczące przedawnienia zobowiązania podatkowego i instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
W odpowiedzi na zarzuty skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie przypomnieć należy, że stosownie do art. 70 § 1 o.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Natomiast zgodnie z treścią art. 70 § 6 pkt 1 o.p., w brzmieniu obowiązującym w sprawie, bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Zdarzeniem prawnym powodującym zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest w świetle ww. przepisu wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe związane z niewykonaniem tego zobowiązania. Jednakże dla zaistnienia skutków materialnoprawnych z art. 70 § 6 pkt 1 o.p. konieczne jest dokonanie zawiadomienia w sposób i trybie przewidzianym w art. 70c o.p., który stanowi, że organ podatkowy właściwy w sprawie zobowiązania podatkowego, z którego niewykonaniem wiąże się podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, zawiadamia podatnika o nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1, najpóźniej z upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 i 1a, oraz o rozpoczęciu lub dalszym biegu terminu przedawnienia po upływie okresu zawieszenia.
Z brzmienia art. 70 § 6 pkt 1 o.p. wynika więc, że przesłanką zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest samo wszczęcie postępowania o przestępstwo (wykroczenie) skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony. Przepis ten nie wyłącza zatem sytuacji, w której zawieszony termin przedawnienia będzie biegł dalej, mimo że podatnikowi nie przedstawiono zarzutów w sprawie karnej skarbowej (na co wskazuje także treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 lipca 2012 r., sygn. akt P 30/11; Dz. U. z 2012 r. poz. 848, w którym Trybunał nie zdecydował się na powiązanie skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z dokonaniem konkretnej czynności procesowej, czy też z prowadzeniem konkretnej fazy postępowania, kładąc jedynie nacisk na obowiązek poinformowania podatnika o fakcie wszczęcia postępowania karnego) albo doszło do umorzenia postępowania karnego w tej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 329/17, publ. CBOSA), czy też wydania wyroku uniewinniającego przez sąd karny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 666/18; publ. CBOSA).
W sytuacji natomiast, gdy podatnik jest reprezentowany w sprawie przez pełnomocnika, przedmiotowe zawiadomienie musi zostać doręczone na jego ręce, co wynika z uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2019 r., sygn. akt I FPS 3/18 (publ. CBOSA). Sąd pierwszej instancji uwzględnił treść tej uchwały stanowiącej, że dla skuteczności zrealizowania obowiązku wynikającego z art. 70c o.p. zawiadomienie, o którym mowa w tym przepisie należy doręczyć pełnomocnikowi, który został ustanowiony w postępowaniu kontrolnym lub podatkowym, nawet jeżeli zawiadomienia tego dokonuje organ podatkowy, przed którym nie toczy się żadne postępowanie z udziałem pełnomocnika strony. Zgodnie z powołaną uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2019 r., uchybienie w realizacji powyższego obowiązku winno być traktowane, jako brak ziszczenia się materialnoprawnego skutku przewidzianego w art. 70 § 6 pkt 1 o.p.
Mając na uwadze powyższe rozważania wskazać należy, że do ziszczenia się materialnoprawnej przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia doszło w niniejszej sprawie na skutek doręczenia pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 18 grudnia 2018 r. zawiadomienia z 29 listopada 2018 r. o wszczęciu wobec Podatniczki w dniu 20 listopada 2018 r. dochodzenia w sprawie o przestępstwo skarbowe z art. 76 § 2 w zw. z § 1 k.k.s. dotyczące podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Wbrew zatem twierdzeniom skargi kasacyjnej, Skarżąca została powiadomiona w odpowiednim trybie o wszczęciu postępowania karnego skarbowego, jak również o okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zawiadomienie doręczone pełnomocnikowi wywołało skutek, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 o.p. i spełniło wymogi z art. 70c tej ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo wskazał nadto, że Ordynacja podatkowa nie wymaga doręczenia podatnikowi postanowienia o wszczęciu dochodzenia, a jedynie zawiadomienia go (poprzez jego pełnomocnika, o ile został ustanowiony) o tym, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony wskutek wszczęcia postępowania karnego skarbowego, co wynika wprost z treści art. 70c i art. 70 § 6 pkt 1 o.p. Zaakcentowały, że w dacie wydania i doręczenia zawiadomienia z 29 listopada 2018 r., Skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika K.G., któremu 11 grudnia 2014 r. udzieliła umocowania do "reprezentowania w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego nr [...] oraz przed Dyrektorem lzby Skarbowej w [...] w sprawie podatku VAT za wrzesień 2013".
Oceniając zarzut pozorności wszczęcia postępowania karnego skarbowego, którego jedynym celem było zawieszenie biegu terminu przedawnienia, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie doszło do instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego, odwołując się w tym zakresie do treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2021 r., sygn. I FPS 1/21 (publ. CBOSA).
W uchwale tej uznano, że ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c o.p. mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji. W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że analiza dokonywana w ramach rozpatrywania sprawy sądowoadministracyjnej powinna w pierwszym rzędzie koncentrować się na zbadaniu kwestii formalnych związanych z wydaniem we właściwym czasie przez odpowiedni organ postępowania przygotowawczego postanowienia na podstawie art. 303 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534 ze zm., dalej: "k.p.k.") w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. o treści, z której wynika związek podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia z niewykonaniem zobowiązania podatkowego. Nie można jednak w jej ramach pomijać zagadnienia merytorycznego - czy na tle okoliczności danej sprawy podatkowej, związanych z bytem zobowiązania podatkowego, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Analizując zarzut pozorności wszczęcia tego postępowania nie można mieć na względzie jedynie krótkiego odstępu czasowego pomiędzy datą wszczęcia postępowania karnego skarbowego i datą upływu terminu przedawnienia. Niewielki odstęp czasowy pomiędzy tymi zdarzeniami nie może przesądzać o instrumentalności wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Należy również brać pod uwagę, jakie naruszenia przepisów prawa podatkowego miały miejsce w okresie rozliczeniowym, będącym przedmiotem postępowania podatkowego. Odmiennie należy bowiem oceniać sytuację, gdy przyczyną ewentualnych naruszeń prawa podatkowego była błędna interpretacja przepisów, pomyłka w ich stosowaniu, a inaczej, gdy mamy do czynienia z świadomym lub lekkomyślnym udziałem w działaniach stanowiących nadużycie prawa lub wręcz oszustwo podatkowe. Ponadto należy przeanalizować dalsze losy wszczętego postępowania karnego skarbowego.
Wprawdzie postępowanie karne skarbowe w sprawie zostało wszczęte 20 listopada 2018 r., jednakże w jego toku podjęto realną aktywność skutkującą przedstawieniem Skarżącej zarzutów karnych w lutym 2019 r. W orzecznictwie podnosi się, że fakt uzyskania przez Skarżącą statusu podejrzanej i przedstawienia jej zarzutów (postępowanie przeszło z fazy in rem do fazy ad personam) oznacza, że wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, lecz nakierowane było na ustalenie okoliczności popełnienia czynu zabronionego i pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności karnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 29 grudnia 2022 r., sygn. akt I FSK 1122/22; z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II FSK 1015/22; z 24 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 1994/22; z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 661/23 oraz z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 682/20; publ. CBOSA).
W oparciu o ustalenia poczynione w sprawie podkreślenia wymaga, że 14 kwietnia 2020 r. Sąd Rejonowy w [...] wydał zaskarżony przez Stronę wyrok nakazowy (sygn. akt [...]), uznając Skarżącą winną zarzucanych jej czynów, tj. tego, że będąc podatnikiem podatku od towarów i usług, w złożonej 15 października 2013 r. deklaracji VAT-7 za miesiąc wrzesień 2013 r. wprowadziła w błąd uprawniony organ poprzez podanie danych niezgodnych z rzeczywistością narażając Skarb Państwa na nienależny zwrot podatkowej należności publicznoprawnej, tj. naliczonego podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł, czym naruszyła wskazane przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, tj. o przestępstwo skarbowe z art. 76 § 2 w zw. z § 1 k.k.s.
W świetle przedstawionych wyjaśnień za prawidłową uznać należy ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że w realiach niniejszej sprawy doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a okoliczności sprawy nie dają podstaw do uznania, że w sprawie doszło do instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a.
|Sędzia WSA del. |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
| | | |
|W. Gurba |R. Pęk |G. Zalewska-Radzik (spr.) |
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło