I FSK 1538/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia WSA (del.) Adam Nita, Protokolant Patryk Pogorzelski, po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt I FSK 1788/22 oddalającego skargę kasacyjną N. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 31 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 152/22 w sprawie ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 18 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, lipiec, październik, listopad i grudzień 2020 r. wraz z odsetkami za zwłokę oddala skargę o wznowienie postępowania. 1. Wyrokiem z 21 kwietnia 2023 r., I FSK 1788/22, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA), oddalił skargę kasacyjną N. Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: Skarżąca/Spółka) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 31 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 152/22 na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: Organ) z 18 marca 2022 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku Skarżącej przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, lipiec, październik, listopad grudzień 2022 r. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. W piśmie procesowym z 18 sierpnia 2023 r. pełnomocnik Spółki wniósł o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FSK 1788/22 oraz o uchylenie w całości wymienionego wyroku NSA i rozpoznanie sprawy na nowo w granicach skargi kasacyjnej a w rezultacie uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a. ewentualnie uchylenie wyroku WSA w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie, wniósł o zwrot kosztów postępowania sądowego. 3. Wnoszący skargę o wznowienie postępowania sądowego powołał się na podstawę wznowienia przewidzianą w art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), zarzucił naruszenie art. 15zzs⁴ ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm. dalej: ustawa COVID) w zw. z art. 45 ust. 1 i ust. 2 zd. 1, art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. dalej: Konstytucji RP) oraz art. 10, art. 90 § 1 i art. 182 § 2 P.p.s.a. przez rozpatrzenie ww. skargi kasacyjnej Spółki oraz wydanie wyroku w trybie (na posiedzeniu) niejawnym, co skutkowało pozbawieniem Spółki możności działania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Skarga o wznowienie postępowania nie podlega uwzględnieniu. 5. Zgodnie z art. 270 P.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. 6. W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowego Skarżąca wskazała art. 271 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W ocenie Skarżącej, w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym została ona pozbawiona możliwości działania wskutek rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, a nie – zgodnie z jej żądaniem – na rozprawie. 7. Stosownie do treści art. 280 P.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Jest to pierwszy etap postępowania wznowieniowego, który nie sprowadza się do badania, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępuje do drugiego etapu i wyznacza rozprawę. Ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy Skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania w terminie, została ona sporządzona przez adwokata, jak również podano w niej i uzasadniono podstawę prawną wznowienia, sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie. 8. Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FSK 1788/22 została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Wskazana w tym przepisie niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w postępowaniu sądowym czynności procesowych. Przy czym pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez Sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Z treści w/w przepisu wynika, iż konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania strony. O pozbawieniu możności działania można zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza stroną zainteresowaną nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień. 9. Rozważania w przedmiocie zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego należy rozpocząć od analizy czynności poprzedzających wydanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2023 r. 10. Skarżąca w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bk 152/22, wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Jednocześnie wnioskiem z 20 października 2022 r. (karta 93 akt sądowych) wniosła o możliwe jak najszybsze rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, tj. poza kolejnością wpływu. Opiniując wniosek na żądanie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Izby Finansowej, Przewodnicząca Wydziału pismem z 19 stycznia 2023 r. wskazała, że warunkiem szybszego rozpoznania sprawy jest skierowanie jej na posiedzenie niejawne w czasie do 17 maja 2023 r. na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy COVID. 11. W kontekście powyższego Przewodnicząca Wydziału I zarządzeniem z 30 stycznia 2023 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 (k. 110 akt sądowych) w którym zawarto pouczenie do stron o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej. 12. Pełnomocnik Skarżącej pismem datowanym na 14 kwietnia 2023 r. złożył pismo procesowe, w którym wskazał, że w związku z posiedzeniem niejawnym zaplanowanym na 21 kwietnia 2024 r. podtrzymuje dotychczasowe zarzuty i wnioski zawarte w skardze kasacyjnej i wskazał na dodatkowe okoliczności mogące mieć wpływ na wynik sprawy (k. 115-122 akt sądowych). 13. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym 21 kwietnia 2023 r. przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę kasacyjną oraz zasądził od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 14. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec przedstawionych okoliczności, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów wymienionych w skardze o wznowienie, w tym nie doszło do naruszenia norm prawnych: konstytucyjnych bądź ustawowych regulujących prawo do sądu. Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konstytucji RP wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Ponadto z unormowania zawartego w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. 15. Wskazane ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Prawodawca konstytucyjny przewiduje zatem sytuacje, w których może dojść do ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw, do jakich należy m.in. prawo do sądu z art. 45 Konstytucji RP. Jako wartości szczególnie chronione przez zapisy Konstytucji RP wskazane zostały również bezpieczeństwo publiczne oraz ochrona zdrowia. Dodatkowo wymaga wskazania, że do dóbr podlegających konstytucyjnej pieczy należy także ochrona zdrowia. Wprost zaś w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, który dotyczy ochrony zdrowia, wskazano, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Z unormowań tych wynika, że prawo do sądu rozumiane również jako prawo do wysłuchania bezpośrednio przed sądem nie może być absolutyzowane. 16. Ponadto zauważyć należy, że nakazu publicznego ogłaszania wyroku, jaki wypływa z art. 45 ust. 2 zd. 2 Konstytucji RP, nie należy rozumieć w każdej sytuacji literalnie, gdyż za dopuszczalną formę upublicznienia orzeczeń uznaje się, poza ich ustnym odczytaniem, także złożenie w sekretariacie sądu i umożliwienie zainteresowanym zapoznanie się z nim (por. wyrok NSA z 20 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 136/21). Wydany na posiedzeniu niejawnym wyrok wraz z pisemnym uzasadnieniem jest przesyłany do stron z urzędu na podstawie art. 139 § 4 i art. 142 § 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Ponadto jest on niezwłocznie publikowany w ogólnodostępnej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej (pod adresem https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 17. W szczególnych sytuacjach ustawodawca uprawniony jest i zobowiązany do stanowienia przepisów oraz podejmowania inicjatyw, które mają na celu ochronę wartości nadrzędnych, do których należy zaliczyć zdrowie i życie obywateli. Na ten aspekt wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, stwierdzając, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Niewątpliwie do podstawowych wymogów postępowania sądowoadministracyjnego należy jego jawność zewnętrzna (dla publiczności) i wewnętrzna (dla stron). Jednakże, jak wskazano w literaturze na kanwie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strassburgu (dalej: ETPC), jeżeli przedmiotem analizy sądu odwoławczego (a także kasacyjnego), są wyłącznie kwestie prawne, a nie faktyczne, to niejawne rozpoznanie sprawy nie skutkuje złamaniem art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (por. W. Jasiński, Jawność zewnętrzna posiedzeń sądowych w polskim procesie karnym, publ. Państwo i Prawo z 2009 nr 9, str. 70-81). 18. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na okoliczność, iż wyrok Sądu pierwszej instancji (WSA w Białymstoku) zapadł w 31 sierpnia 2022 r. po przeprowadzeniu rozprawy (sygn. akt I SA/Bk 152/22). Oznacza to, że wówczas Skarżąca mogła w sposób nieograniczony brać czynny udział w posiedzeniu jawnym, a w szczególności przedstawiać wnioski dowodowe oraz składać do protokołu ustne oświadczenia. 19. Przywołać należy także stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 stycznia 1999 r., sygn. akt P 2/98 (publ. OTK nr 1/1999, poz. 2), zgodnie z którym przesłanka konieczności ograniczenia w demokratycznym państwie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, sformułowana w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP "stanowi w pewnym sensie odpowiednik wypowiadanych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego postulatów kształtujących treść zasady proporcjonalności. Z jednej strony stawia ona przed prawodawcą każdorazowo wymóg stwierdzenia rzeczywistej potrzeby dokonania w danym stanie faktycznym ingerencji w zakres prawa bądź wolności jednostki. Z drugiej zaś winna ona być rozumiana jako wymóg stosowania takich środków prawnych, które będą skuteczne, a więc rzeczywiście służące realizacji zamierzonych przez prawodawcę celów. (...) Przesłanka ochrony porządku publicznego, mimo jej dalece niedookreślonego treściowo charakteru, mieści w sobie niewątpliwie postulat takiego ukształtowania stanu faktycznego wewnątrz państwa, który umożliwia normalne współżycie jednostek w organizacji państwowej. Dokonując ograniczenia konkretnego prawa lub wolności, ustawodawca kieruje się w tym przypadku troską o należyte, harmonijne współżycie członków społeczeństwa, co obejmuje zarówno ochronę interesów poszczególnych osób, jak i określonych dóbr społecznych (...)". 20. Nie została także naruszona zasada jawności postępowania sądowoadministracyjnego wyrażona w art. 10 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jawna rozprawa daje stronom możliwość wyjaśnienia wątpliwości składu orzekającego, przedstawienia swoich racji czy uzupełnienia stanowisk zawartych we wcześniejszych pismach. Ponadto stwarza możliwość przedstawienia okoliczności, które wydarzyły się pomiędzy złożeniem pisma inicjującego postępowanie a rozprawą. Jednocześnie jednak ustawodawca przewidział, że jawność może zostać wyłączona na podstawie przepisów szczególnych i to nie tylko w przypadkach wprost wskazanych w P.p.s.a. Jak wynika z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, może to nastąpić wyłącznie na podstawie przepisów rangi ustawy. 21. Za przepisy szczególne w rozumieniu art. 10 P.p.s.a. należy uznać także art. 15zzs4 ustawy COVID-19. Regulacja ta, w stanie prawnym obowiązującym w chwili rozpatrywania skargi kasacyjnej, odnosiła się do szczególnego, wyjątkowego trybu procedowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Przepis art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 dopuszcza rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym, rozprawie odmiejscowionej i zarządzenie przeprowadzenia posiedzenia niejawnego zamiast rozprawy. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich w sprawach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną nie zrzekła się rozprawy lub inna strona zażądała przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wszystkie strony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyrażą na to zgodę. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów. 22. W ust. 2 tego artykułu przewidziano dla sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwość przeprowadzania tzw. rozprawy odmiejscowionej, tj. rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Przewidziano w nim, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. 23. Natomiast w ust. 3 przewidziano kompetencję, w ramach której przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. 24. Wobec tego należy stwierdzić, że art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 mógł stanowić przepis szczególny w rozumieniu art. 10 P.p.s.a. Wskazał na to już Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej już wyżej uchwale z 30 listopada 2020 r. Każda z poszczególnych jednostek redakcyjnych (ustępów) analizowanego przepisu odnosi się do innego przypadku i nie można wywodzić, że w każdej sytuacji dla zarządzenia posiedzenia niejawnego i możliwości jego odbycia konieczna jest zgoda stron, o której stanowi jedynie ust. 1 z art. 15zzs4 ustawy o COVID-19. Zastosowanie poszczególnych regulacji z kolejnych jednostek redakcyjnych art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 zależne było od rozwoju bieżącej sytuacji pandemicznej i uwarunkowań infrastruktury technicznej, która umożliwiłaby przeprowadzenie rozprawy odmiejscowionej. 25. W orzecznictwie wskazano, że uzależnienie w ust. 1 art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym od zgody stron nie pozbawiało możliwości w szczególnych przypadkach skorzystania, wpierw przez przewodniczącego, a następnie przez skład orzekający w konkretnej sprawie, z jej rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w szczególnych okolicznościach przewidzianych w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 (por. wyrok NSA z 1 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 531/21). 26. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nie zaszły przesłanki z art. 15zzs4 ust.1 cyt. ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie zaistniały jednak przesłanki wyznaczenia sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. 27. Przesłankami skierowania sprawy - w trybie tego ostatniego przepisu – do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym są: konieczność rozpoznania sprawy (z uwagi na jej przedmiot), możliwość wywołania nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących w razie przeprowadzenia wymaganej przez ustawę rozprawy, brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Wszystkie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie, co pozwoliło Przewodniczącemu Wydziału na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie przewidzianym przez ust. 3 art. 15zzs4 ustawy o COVID-19. Zarzut, że strona nie zrzekła się rozprawy (art. 176 § 2 P.p.s.a.) i nie wyrażała zgody na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym - z punktu widzenia regulacji zawartej w art. art.15zzs4 ust. 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach - nie ma prawnego znaczenia. 28. Przypomnieć w tym miejscu należy, że Skarżąca wniosła o szybkie rozpoznanie sprawy oraz że jej wniosek został uwzględniony. Świadczy to o konieczności możliwie szybkiego rozpoznania sprawy. 29. Ponadto należy stwierdzić, że w czasie, gdy skarga kasacyjna Skarżącej była wyznaczona do rozpoznania, zachorowalność na koronawirusa w dalszym ciągu występowała. Z uwagi na rozwój epidemii zgodnie z § 1 pkt 1 i 2 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym, z dniem 17 października 2020 r. w Naczelnym Sądzie Administracyjnym odwołano rozprawy, a działalność orzeczniczą Sądu kontynuowano w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. 30. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie miał w pełni dostępnej możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Sąd nie miał możliwości przeprowadzania takiej rozprawy w każdej sprawie. Wskazać przy tym należy na zwiększoną czasochłonność czynności przygotowawczych do rozprawy zdalnej, co oznaczało, że termin możliwości rozpoznania sprawy na rozprawie zdalnej był znacznie bardziej odległy od terminu rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Ponadto z powodów technicznych przeciętny czas wyznaczony na rozpoznanie sprawy na rozprawie zdalnej był znacznie większy od czasu rozpoznania sprawy na rozprawie w siedzibie Sądu, co istotnie ograniczało zdolność Sądu do rozpoznawania spraw na rozprawie zdalnej. W sytuacji zatem, gdy rozpoznanie sprawy było konieczne jeszcze w 2023 r., to zasadne było skierowanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przyspieszenie czasu jej rozpoznania miało być efektywne. 31. Wskazać również należy, że art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19 nie nakłada na Sąd obowiązku poinformowania stron o terminie posiedzenia niejawnego. Przepis art. 15zzs4 ustawy o COVID-19 kompleksowo reguluje kwestię rozpoznawania skarg kasacyjnych przez Naczelny Sąd Administracyjny w sytuacji kryzysowej, związanej z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Owe szczególne rozwiązania co do rozpoznawania skarg kasacyjnych przez NSA zawarto w trzech jednostkach redakcyjnych tego samego artykułu. 32. Co istotne, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza również, że wyznaczenie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym nie pozbawiło Strony możliwości działania. Stałą praktyką w zakresie formy wyrażania stanowiska przez strony uczestniczące w postępowaniu przed NSA jest składanie pism procesowych – z czego ustanowiony przez Spółkę pełnomocnik skorzystał. 33. Należy podzielić pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie przepisów k.p.c., że o pozbawieniu strony możności działania można mówić tylko wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możności działania (uchwała SN z 14 kwietnia 1980 r., III CZP 19/80, OSNC 1980, nr 11, poz. 250, i wyrok SN z 21 czerwca 1961 r., III CR 953/60, NP 1963, nr 1, s. 122, z glosą W. Siedleckiego). W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie obrony, co nie uzasadnia wznowienia postępowania (por. M. Sawczuk, Wznowienie postępowania cywilnego, Warszawa 1970, s. 155). Powyższy pogląd należy podzielić, gdyż wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania powinno być obwarowane ostrymi restrykcjami. 34. Należy również podzielić stanowisko NSA, które Sąd ten zajął w uzasadnieniu wyroku z 17 lipca 2007 r., II OSK 1017/06, że "pozbawienie strony możności obrony swych praw wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji". 35. Ponadto należy oddzielić sytuację ograniczenia jawności postępowania od sytuacji pozbawienia możności działania. Ta druga sytuacja nie jest – niejako z założenia – oczywistą konsekwencją tej pierwszej. Choć posiedzenie niejawne stanowi niewątpliwie formę ograniczenia zasady jawności rozpatrzenia sprawy, to nie pozbawia ono strony możności obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najważniejsze jest zabezpieczenie uprawnienia strony do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Dlatego podczas stanu epidemii prawo to może być realizowane przez powiadomienie stron o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej, zwłaszcza uwzględniając ograniczoną dopuszczalność prowadzenia postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym i jego specyfikę. Jak już wskazano, w przedstawionych okolicznościach prawo to zostało zrealizowane poprzez zawiadomienie Skarżącej o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, a następnie o rozpoznaniu sprawy w I kwartale 2023 r., co bezsprzecznie umożliwiało jej zajęcie pisemnego stanowiska w spawie. Skoro syntezą prawa do sądu jest dostęp jednostki do sądu w celu obrony jej praw, a prawo do obrony swoich praw jednostka może realizować także w przypadku skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, rozpatrzenie sprawy poza rozprawą, o ile odbywa się ono na podstawie obowiązujących przepisów prawa i przy zagwarantowaniu stronie możliwości przedstawienia swojego stanowiska – a tak było w tej sprawie – nie należy kwalifikować jako naruszenia prawa jednostki do sądu. 36. W tej sytuacji, gdy nie doszło do naruszenia przepisów prawa oraz strona nie została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu, nie można przyjąć, aby Skarżąca została pozbawiona możności działania w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 P.p.s.a. wobec czego na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a. oddalono skargę o wznowienie postępowania. Sędzia WSA del. Sędzia NSA (spr.) Sędzia NSA A. Nita I. Najda-Ossowska M. Kołaczek