I FSK 1703/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. J. o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 października 2024 r., nr [...] oraz decyzji Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2024 r., nr [...] w sprawie ze skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 maja 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 787/24 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2022 r. postanawia: oddalić wniosek. 1. Skargą kasacyjną z dnia 28 lipca 2025 r. M. J. (dalej: Skarżąca) zaskarżyła w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 787/24. Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 23 października 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2022 r. 2. Pismem procesowym z dnia 30 kwietnia 2026 r. Skarżąca na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: P.p.s.a.) wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2024 r. z uwagi na istniejące niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w stosunku do jej osoby. 3. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca stwierdziła, że nie zgadza się z ustaleniami faktycznymi przyjętymi w sprawie, gdyż zostały one w zasadniczej mierze oparte na wyjaśnieniach złożonych w toku postępowania karnego. W jego ramach prokurator zastosował zabezpieczenie majątkowe obejmujące majątek Skarżącej i jej męża do kwoty ponad 176 mln zł. Zdaniem Skarżącej działanie to pozbawiło małżonków swobodnego dysponowania środkami finansowymi niezbędnymi do normalnego funkcjonowania, przy czym stan ten utrzymuje się już czwarty rok. Skarżąca wyraziła też obawę, że "dopóki w obrocie prawnym pozostają ostateczne decyzje, każdy składnik majątkowy odzyskany spod zabezpieczenia karnego może zostać niezwłocznie skierowany do egzekucji administracyjnej." Nadto podniosła, że trudną sytuację majątkową dodatkowo pogarsza stan zdrowia jej i jej męża. Z uwagi na tę okoliczność oboje nie mogą podjąć pracy zarobkowej. Dodała, że na ich utrzymaniu pozostaje małoletnia córka, a koszty te mogą być obecnie pokrywane wyłącznie dzięki wsparciu bliskich krewnych. Skarżąca wskazała też, że kwota należności wynikających z decyzji objętych obecnie postępowaniami kasacyjnymi przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynosi ponad 9 mln zł, zaś Sąd pierwszej instancji zwolnił ją z wpisu od tej skargi. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Wniosek Skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zasługiwał na uwzględnienie i dlatego należało go oddalić. 4.2. Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W świetle art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Powyższe przepisy znajdują zastosowanie również przed Sądem drugiej instancji, a to z uwagi na art. 64 § 3 i art. 193 P.p.s.a. Strona na etapie postępowania kasacyjnego może więc złożyć wniosek o udzielenie takiej ochrony tymczasowej. 4.3. Jak wynika z art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd administracyjny wydaje postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu w razie zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie wskazuje się, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. W przesłance tej chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki egzekucji, które - raz zaistniałe - powodują na tyle istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, że powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. 4.4. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w analizowanym tu przypadku nie zachodziły przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. Skarżąca nie wskazała bowiem, jaka w istocie szkoda jej grozi lub jakie nieodwracalne skutki nastąpią w razie ewentualnego wykonania decyzji. Co zaś należało od razu zaznaczyć, całkowicie poza zakresem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach rozpoznawania wniosku Skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji, pozostawała podnoszona w nim argumentacja dotycząca uchybień prawnych decyzji czy wadliwości dowodów przeprowadzonych w toku postępowania podatkowego i postępowania karnego. 4.5. Odnosząc się zatem jedynie do tych elementów wniosku, które mieściły się w zakresie normatywnym art. 61 § 3 P.p.s.a., stwierdzić należało, że udzielenia ochrony tymczasowej nie uzasadniały i nie mogły uzasadniać te okoliczności, które już nastąpiły (wszak stało się to niezależnie od wykonania zaskarżonej decyzji), a były one związane w głównej mierze z postępowaniem karnym czy zdrowiem Skarżącej i jej męża. Skutki postępowania karnego nie są zresztą skutkami, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., nie wiążą się bowiem z samym ewentualnym wykonaniem decyzji podatkowej. Niewątpliwie kształtują one sytuację osobistą i majątkową Skarżącej, jednak nie stanowią spełnienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Co więcej okoliczności te pozostają zasadniczo poza zakresem oceny dokonywanej w ramach przesłanek określonych w tym przepisie. Dolegliwości związane z prowadzonym postępowaniem karnym oraz środkami procesowymi stosowanymi przez organy ścigania wynikają z odrębnych czynności podejmowanych w ramach postępowania karnego w odniesieniu do sprawcy czynu zabronionego. Tym samym nie mogą one uzasadniać przyjęcia, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub wywołania trudnych do odwrócenia skutków. 4.6. W konsekwencji obawy Skarżącej, jakoby groziło jej "pogłębienie już istniejącej niewydolności majątkowej gospodarstwa domowego" czy, że składniki majątkowe odzyskane spod zabezpieczenia karnego mogą zostać niezwłocznie skierowane do egzekucji administracyjnej, również nie stanowiły "niebezpieczeństwa" uzasadniającego wstrzymanie wykonana zaskarżonej decyzji. Choć niewątpliwie dokonane przez prokuraturę zabezpieczenie jest uciążliwym utrudnieniem w gospodarowaniu tym mieniem, to jednak nastąpiło ono już w 2022 r., czyli na długo przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. W konsekwencji tego stanu rzeczy wykonanie decyzji nie mogłoby mieć "nadzwyczajnego" wpływu na już istniejącą sytuację majątkową lub zdrowotną Skarżącej. Wobec rzeczonej obawy dodać wypadało, że w świetle art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Oznacza to, że egzekucji mogą podlegać tylko te składniki majątkowe, które nie są niezbędne w tym utrzymaniu. 4.7. Chybione było też odwoływanie się do przyznanego Skarżącej zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej. Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Instytucje prawa pomocy i ochrony tymczasowej oparte są więc na odrębnych/ odmiennych przesłankach prawnych, a ponadto służą innym celom. Dane brane pod uwagę przy ocenie wniosku o prawo pomocy niewątpliwie mogą być brane pod uwagę przez sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, ale zawsze w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. 4.8. Raz jeszcze należało natomiast podkreślić, że przesłanka zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przemawiająca na rzecz wstrzymania wykonania decyzji odnosi się do takich okoliczności/skutków negatywnych, które miałyby dopiero powstać, gdyby doszło do wykonania decyzji. Sama zaś spodziewana uciążliwość finansowa jest typowym, a nie nadzwyczajnym skutkiem wykonania decyzji. Ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony postępowania przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed takimi, których nie można byłoby naprawić w przypadku wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego w efekcie kontroli sądowej. Takich we wniosku Skarżącej nie wykazano. 4.9. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 i § 5 w związku z art. 64 § 3 i art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.