I FSK 2391/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski (spr.), Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej żądania sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Janusza Zubrzyckiego o wyłączenie ze składu wyznaczonego do rozpoznania zażalenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt I FSK 2391/21 wyłączające, z wniosku O. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego od rozpoznania sprawy I FSK 2391/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej O. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 355/21 w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 3 grudnia 2020 r., nr 1401-IOA1.603.69.2020.JK w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia: wyłączyć sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Janusza Zubrzyckiego ze składu wyznaczonego do rozpoznania zażalenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt I FSK 2391/21 wyłączające, z wniosku O. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego od rozpoznania sprawy I FSK 2391/21. Sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Janusz Zubrzycki, na podstawie art. 19 w zw. z art. 21 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) wniósł o wyłączenie go ze składu sądu wyznaczonego do rozpatrzenia zażalenia sędziego Mariusza Goleckiego na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt I FSK 2391/21 w sprawie wniosku O. sp. z o.o. w W. o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Mariusza Goleckiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Pan sędzia Zubrzycki żądanie motywował tym, że w wyznaczonym składzie zasiadać ma dwoje sędziów - sędzia Małgorzata Grzelak i sędzia Mirosław Wincenciak - którzy zostali powołani na stanowisko sędziego NSA na podstawie uchwał Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). W ocenie sędziego J. Zubrzyckiego sędziowie nominowanymi przez Prezydenta RP po przedstawieniu przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w sposób sprzeczny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, która zmieniła procedurę wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa, organu odpowiedzialnego za rekomendowanie sędziów sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, sądów administracyjnych i sądów wojskowych do powołania przez Prezydenta - nie spełniają wymogów "niezawisłego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą" w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji oraz art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE.C.2007.303.1 z dnia 2007.12.14), a także art. 45 ust. 1 Konsytuacji RP. O braku przymiotu "niezawisłego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą" decyduje sam fakt rekomendacji w postępowaniu nominacyjnym Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej z 8 grudnia 2017 r., w wyniku interwencji władzy ustawodawczej w toczące się postępowanie nominacyjne sędziów pozbawiającej ten organ niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej (władzy politycznej), w celu pozbawienia praktycznego znaczenia kontroli sądowej wyniku tego postępowania i wręczenia przez Prezydenta RP aktu powołania do pełnienia urzędu sędziego. Wykonywanie zaś przez KRS zadanie stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 186 Konstytucji), może być realizowane skutecznie jedynie przez organ, który sam jest organem niezależnym od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Z tego względu wadliwie ukształtowana KRS nie może gwarantować prawidłowego przeprowadzenia procedury nominacyjnej sędziów. Brak niezależności obecnej KRS od władzy ustawodawczej i wykonawczej (władczy politycznej) ma istotne znaczenie przy dokonywaniu oceny, czy osoby powołane w takiej procedurze do pełnienia urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego są w stanie spełniać wymogi niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych i art. 6 Konwencji. Sędzia powołał się na wyrok pilotażowy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce, sygn. 50849/21, na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21 oraz na wyroki NSA (m.in. wyrok z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt II GOK 10/18). W dalszej części uzasadnienia sędzia Zubrzycki zauważył, że postanowieniem z dnia 12 marca 2024 r. w sprawie sygn. akt [...] wyłączono sędziego NSA Małgorzatę Grzelak od rozpoznania sprawy dotyczącej wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego NSA w stanie spoczynku Z. W. Uznano mianowicie, że sąd, w składzie którego orzeka sędzia – powołany na urząd sędziego NSA przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany ustawą zmieniającą z 2017 r., nie spełnia funkcji niezależnego, niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Podsumowując, stwierdzono, że orzekanie w składzie z udziałem sędzi Małgorzaty Grzelak oraz sędziego Mirosława Wincenciaka, który powołany był w analogicznie wadliwej procedurze jak sędzia Małgorzata Grzelak, może budzić wątpliwości co do bezstronności wnioskującego sędziego i podważać zaufanie do niego jako sędziego, który świadomie zasiadałby w składzie sądu niespełniającym funkcji niezależnego, niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w takim składzie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Żądanie Pana sędziego o wyłączenie od rozpoznawania zażalenia sędziego Mariusza Goleckiego od postanowienia NSA z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt I FSK 2391/21 zasługuje na uwzględnienie. Podstawą wniosku o wyłączenie sędziego jest art. 19 p.p.s.a., który stanowi, że sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Obowiązujące obecnie brzmienie tego przepisu zostało przyjęte w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 (opublikowano: OTK-A 2005/11/134, Dz.U. z 2005 r., nr 250, poz. 2118), w którym (pkt 2) Trybunał stwierdził, że art. 19 powołanej wyżej ustawy w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny, przedstawiając obszernie w uzasadnieniu wyroku cel instytucji wyłączenia sędziego, mechanizmy służące realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, której jeden z elementów realizowany jest za pomocą instytucji wyłączenia sędziego oraz ukształtowane na tym tle orzecznictwo sądów krajowych oraz Trybunału Praw Człowieka i Obywatela, zwrócił uwagę na to, że ocena bezstronności sędziego musi być każdorazowo dostosowana do okoliczności konkretnego postępowania, wolna od mechanicznego oceniania sytuacji sędziego. Trybunał Konstytucyjny podkreślił zarazem, że przewidziane przez przepis art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego służy nie tylko zabezpieczeniu neutralnego osądu w konkretnej sprawie, lecz zapewnieniu, aby osąd ten prezentował się jako bezstronny w ocenie opinii publicznej. Europejski Trybunał Praw Człowieka, przy ocenie konkretnych okoliczności faktycznych uzasadniających wyłączenie sędziego zaleca prowadzenie dwóch testów: testu obiektywnego, tj. dokonanie oceny, czy niezależnie od indywidualnego zachowania się sędziego (jego postawy) istnieją sprawdzalne fakty wywołujące wątpliwości co do jego bezstronności, a w tym względzie mogą mieć również znaczenie atrybuty zewnętrzne, oraz testu subiektywnego, czyli uwzględnienia osobistych walorów sędziego, jego poglądów i przekonań (por. np. wyrok z 10 czerwca 1996 r., R. Pullar przeciwko Zjednoczonemu Królestwu – LEX nr 79968). Odnosząc powyższe uwagi ogólne do podanych w żądaniu Pana sędziego przyczyn wyłączenia od udziału w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że żądanie to powinno zostać uwzględnione. Z woli ustawodawcy to do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie. Dostrzeżenie przez sędziego możności powstania uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności należy traktować jako argument przemawiający na rzecz wyłączenia go od udziału w sprawie, z zastrzeżeniem sytuacji, w których okoliczności wskazywałyby, że żądanie może wynikać z niechęci do orzekania w konkretnej sprawie lub podane fakty jasno wybiegałyby poza krąg mogących usprawiedliwiać obiektywną obawę braku bezstronności (analogicznie postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., sygn. akt II CSKP 989/22, LEX nr 3345668). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 19 w zw. z art. 21, art. 22 § 1 i § 2 oraz art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Izabela Najda-Ossowska Artura Mudrecki Bartosz Wojciechowski (spr.) sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA