I FSK 999/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 364/17 uwzględniającego skargę C. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 4 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2014 r. postanawia: 1) podjąć z urzędu zawieszone z urzędu postępowanie kasacyjne, 2) znieść w całości postępowanie toczące się na skutek skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, 3) umorzyć postępowanie kasacyjne, 4) zarządzić zwrot Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w P. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwoty 100 zł (słownie: sto złotych) uiszczonej tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. 1. W dniu 27 października 2021 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym odbyła się rozprawa w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. (dalej: Dyrektor IAS) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Po 364/17, uwzględniającego skargę C. sp. z o.o. z siedziba w P. (dalej: Strona lub Spółka) przez uchylenie postanowienia Dyrektora IAS z dnia 4 stycznia 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2014 r. 1.1. Na rozprawie tej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 111 § 2 P.p.s.a. zdecydował o połączeniu spraw o sygn. akt: I FSK 999/18 (przedmiot niniejszego postępowania), I FSK 750/18 i FSK 1000/18 do łącznego rozpoznania z zachowaniem odrębnego wyrokowania. Po zapoznaniu się z aktualnym na dzień 27 października 2021 r. odpisem pełnym z KRS dotyczącym Spółki, stwierdzono, że z dniem 28 listopada 2020 r. wykreślony został z rejestru Pan P. G. jako prezes zarządu i zarząd pozostaje nieobsadzony. Stan ten oznaczał brak organu oraz osób uprawnionych do działania w imieniu Spółki w rozumieniu art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: P.p.s.a.). 1.2. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że spełniona została przesłanka z art. 124 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i dlatego na tej podstawie prawnej zawiesił postępowanie kasacyjne z urzędu. 1.3. W związku z ogłoszeniem zamieszczonym w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z 2020 r. [...], w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 grudnia 2021 r. zwrócono się do Sądu Rejonowego [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z zapytaniem na jakim etapie jest postępowanie prowadzone w stosunku do Strony o rozwiązanie podmiotu bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego toczącego się pod sygnaturą akt. akt [...]. 1.3.1. W odpowiedzi uzyskano informację, że postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z dnia 29 września 2020 r. (sygn. [...]), którego uwierzytelnioną kserokopię nadesłano. 1.4. W wykonaniu zarządzenia z dnia 21 września 2022 r. wezwano Dyrektora IAS do przedłożenia dokumentu, z którego wynikać będzie, że brak w składzie organu reprezentującego Spółkę został uzupełniony lub też ustanowiony został dla niej kurator. W przypadku zaś nieuzupełnienia dotychczas owego braku w składzie zarządu Strony i nieustanowienia kuratora mogącego reprezentować ją w postępowaniu kasacyjnym, zobowiązano Dyrektora IAS do wskazania, czy podjęte zostały jakiekolwiek działania (ewentualnie jakie i przez kogo) mające na celu zapewnienie, aby interesy Spółki mogły być należycie reprezentowane w postępowaniu kasacyjnym zainicjowanym przez ten organ podatkowy. W przypadku stwierdzenia niepodjęcia takich działań zobowiązano organ do złożenia oświadczenia, czy w dalszym ciągu popiera on wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną. Równocześnie poinformowano Dyrektora IAS, że Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do wystąpienia z urzędu do sądu rejestrowego o ustanowienie kuratora Spółki, stąd w przypadku złożenia oświadczenia o popieraniu wniesionej skargi kasacyjnej zostanie w następnej kolejności uruchomiony - skierowany do organu - tryb usuwania braków, o którym mowa w art. 31 § 1 zdanie 1 P.p.s.a. Udzielenia odpowiedzi oczekiwano w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem podjęcia przez Sąd działań przewidzianych w art. 31 § 1 zdanie 1 P.p.s.a. 1.4.1. W odpowiedzi na powyższe wezwanie uzyskano informację, iż organ w dalszym ciągu popiera skargi kasacyjne wniesione we wszystkich sprawach Spółki (sygn. akt: I FSK 750/18, I FSK 999/18, I FSK 1000/18), jak również nie dysponuje on dokumentem, z którego wynikałoby, że ustanowiony został kurator dla Spółki, ani też nie posiada wiedzy, aby podjęte zostały jakiekolwiek działania mające na celu zapewnienie należytego reprezentowania w postępowaniach kasacyjnych interesów Spółki. 1.5. W następstwie powyższej odpowiedzi, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2022 r. wezwano Dyrektora IAS do usunięcia braku w zakresie składu zarządu reprezentującego Spółkę albo ustanowienia kuratora, w celu umożliwienia dalszego prowadzenia postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej organu. Zobowiązano organ do przedłożenia dokumentu, z którego będzie wynikało, że brak w składzie organu reprezentującego Spółkę został uzupełniony lub ustanowiony został dla niej kurator. Na wykonanie wezwania wyznaczono termin 3 miesięcy, liczony od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem zniesienia postępowania w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami i wydania odpowiedniego postanowienia (art. 31 § 3 P.p.s.a.). 1.5.1. W odpowiedzi Dyrektor IAS poinformował, że nie jest w posiadaniu żadnego z dokumentów objętych wezwaniem, z których to wynikałoby, że brak w składzie organu reprezentującego Spółkę został uzupełniony. Jednocześnie organ nadmienił, że nie jest on uprawniony do złożenia do sądu wniosku o ustanowienie kuratora dla Spółki, albowiem takie jego uprawnienie - w myśl art. 138 § 3 Ordynacji podatkowej - wygasło wraz z zakończeniem postępowania toczącego się przed organami podatkowymi. 1.6. Na podstawie aktualnego na dzień 28 sierpnia 2023 r. odpisu pełnego z KRS dotyczącego Spółki, stwierdzono, że jej sytuacja reprezentacyjna nie uległa zmianie w zakresie dotyczącym niniejszego postępowania sądowego (Spółce z dniem 10 lutego 2023 r. ustanowiono kuratora, ale jedynie w celu jej reprezentowania w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej). 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 2.1. Zgodnie z art. 28 § 1 P.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. 2.2. W okolicznościach tej sprawy ustalone zostało, że zarząd Spółki w dalszym ciągu pozostaje nieobsadzony, a także nie został ustanowiony dla niej kurator właściwy dla niniejszego postępowania sądowego. 2.3. Działając na podstawie art. 31 § 1 zd. 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Dyrektorowi IAS - jako stronie, która zainicjowała postępowanie kasacyjne - trzymiesięczny termin do usunięcia braku w zakresie objętym wezwaniem, tj. przedłożenie dokumentu, z którego będzie wynikało, że brak w składzie organu reprezentującego Spółkę został uzupełniony lub ustanowiony został dla niej kurator w celu uzyskania możliwości procedowania w sprawie ze skargi kasacyjnej organu podatkowego. Wezwanie w tym względzie zostało doręczone w dniu 28 grudnia 2022 r., zatem termin zakreślony w wezwaniu upływał z dniem 28 marca 2023 r. Dyrektor IAS w zakreślonym terminie wezwania nie wykonał, albowiem nie dostarczył stosownych dokumentów, wadliwie uznając, że istnieją przeszkody prawne do wykonania wezwania. 2.4. W takim stanie rzeczy wyjaśnić należało, że zgodnie z art. 31 § 3 P.p.s.a., jeżeli braków wskazanych w § 1 tego artykułu nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Mając na względzie ten przepis Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postępowanie kasacyjne nie może się toczyć, gdy będąca jedną z jego stron Spółka nie ma właściwej reprezentacji i nie może w związku z tym działać w tym postępowaniu. Mimo prawidłowego wezwania, organ podatkowy - który zainicjował postępowanie kasacyjne i niezmiennie oświadczył, że popiera skargę kasacyjną - nie uzupełnił braków uniemożliwiających Spółce udział w tym postepowaniu. W takiej sytuacji konieczne było zniesienie postępowania toczącego się na skutek skargi kasacyjnej tego organu w całości. 2.5. Stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Ponieważ w okolicznościach tej sprawy brak w składzie organu powołanego do reprezentacji dotyczy nie strony wnoszącej skargę kasacyjną, a innej strony postępowania, tzn. Spółki, należało uznać, że skarga kasacyjna została skutecznie wniesiona (brak było podstaw do jej odrzucenia). Natomiast zaistniała sytuacja uniemożliwia kontynuowanie postępowania kasacyjnego i jego merytoryczne zakończenie. W takim przypadku konieczne stało się umorzenie postępowania kasacyjnego jako bezprzedmiotowego. 2.6. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 128 § 1 wstęp do wyliczeń, art. 31 § 3 i art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 193, a także art. 225 P.p.s.a., podjął z urzędu uprzednio zawieszone z urzędu postępowanie, a następnie zniósł w całości postępowanie toczące się na skutek skargi kasacyjnej Dyrektora IAS przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, po czym umorzył to postępowanie, w konsekwencji czego opłata w postaci uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej podlegała z urzędu zwrotowi jako nienależnie uiszczona.