I FZ 103/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. G. z d. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Ol 574/11 w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. G. z d. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. G. z d. S. (dalej: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwoma synami. Posiada majątek w postaci domu o powierzchni 120 m2, przy czym połowa stanowi własność rodziców, nieruchomość rolną o powierzchni 5,69 ha oraz działkę zabudowaną o powierzchni 28 arów. Nadto posiada kombajn zbożowy w leasingu oraz ciągnik rolniczy. Dodała, że mąż łoży na utrzymanie synów po 500 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że w związku z wymogiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w postaci radcy prawnego. Podała, iż sytuacja finansowa nie pozwala jej na opłacenie usług radcy prawnego. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 lutego 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżąca złożyła oświadczenie, iż w okresie od 9 maja 2012 r. do 11 lutego 2013 r. posiada ruchomości w postaci ciągnika rolniczego, nadto nieruchomości w postaci zabudowanej działki o powierzchni 28 arów oraz gruntu rolnego o powierzchni 5,694 ha. Wyjaśniła, że ponosi wydatki w postaci: podatek rolny – 270 zł (kwartalnie), opłata za energię elektryczną 800 zł (kwartalnie), opłata za wodę 150 zł miesięcznie, opłata za gaz 60 zł miesięcznie, opłata za telefon – 110 zł, koszty zakupu żywności, środków higienicznych, ubrań -150 zł miesięcznie, wydatki na paliwo - 6.000 zł rocznie, zakup opału 5.000 zł rocznie, zakup koncentratów do pasz 500 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody wyłącznie z gospodarstwa rolnego tj. uzyskiwanych dopłat i sprzedaży zwierząt. Dodatkowo skarżąca przedłożyła zaświadczenie z dnia 18 lutego 2013 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych w okresie od 1 stycznia 2012 r. do dnia 11 lutego 2013 r., z którego wynika, że w dniu 13 marca 2012 r. otrzymała płatność w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w wysokości 56.100,66 zł, płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 9.592,83 zł przekazaną w dniu 31 maja 2012 r. Nadto przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w S. za okres od 1 maja 2012 r. do 19 lutego 2013 r. ze stanem "0", na którym nie wykonano żadnych operacji bankowych. Skarżąca przedstawiła także odpisy deklaracji VAT-7 za okres od czerwca do grudnia 2012 r. oraz kopię ksiąg rejestracyjnych posiadanych zwierząt. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. W szczególności co do wysokości uzyskiwanych dochodów wskazała jedynie, że uzyskuje dochody wyłącznie z prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. z dopłat oraz ze sprzedaży zwierząt, nie wskazując przy tym wysokości dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży zwierząt. Sąd podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada 4 rachunki bankowe, związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Natomiast strona przedkłada jedynie wyciąg z jednego z nich. Ponadto z akt wynika, że strona posiada gospodarstwo rolne o powierzchni około 70 ha, z czego około 60 ha to grunty rolne, na których uprawia rzepak i zboża. Sąd zwrócił również uwagę, że do wskazanych przez wnioskodawczynię gruntów rolnych o powierzchni 5,694 ha nie otrzymałaby ona dopłat w wysokości ponad 65.000 zł. Zatem sąd uznał, iż skarżąca zaniżyła wielkość posiadanych gruntów. Zdaniem sądu na podstawie złożonych oświadczeń wnioskodawczyni nie sposób było ustalić m. in. wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, co stanowi punkt wyjścia dla dalszej oceny sytuacji materialnej strony i ewentualnie uznania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W zażaleniu strona podniosła, że jest osobą ubogą i nie jest w stanie poprowadzić sprawy sama. Skarżąca dodała, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, którą sąd ocenił nieprawidłowo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Jak to już wyjaśnił sąd pierwszej instancji, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie ocenił, że skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie przedstawiła sądowi wszystkich informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożyła zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona w żaden sposób nie odniosła się do wskazanych przez sąd nieścisłości. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.