I FZ 110/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. z siedzibą w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Bk 17/26 w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi N. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 27 listopada 2025 r. nr 2001-IOA.603.6.2025 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za maj 2015 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) umorzyć postepowanie w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, 3) zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na rzecz S. z siedzibą w T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia. Postanowieniem z 25 marca 2026 r., sygn. akt I SA/Bk 17/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił S. (dalej "stowarzyszenie") dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi N. K. (dalej "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej "organ") z 27 listopada 2025 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za maj 2015 r. Zdaniem sądu I instancji postanowienia statutu stowarzyszenia nie wskazują, by jego cele statutowe przemawiały za dopuszczeniem go do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi skarżącej. Na powyższe postanowienie stowarzyszenie wniosło zażalenie, w którym zarzuciło naruszenie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 146; dalej: p.p.s.a.), przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że wskazany przez stowarzyszenie zakres działalności statutowej w żaden sposób nie odnosi się do problematyki sprawy ze skargi skarżącej na decyzję organu z 27 listopada 2025 r. w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za maj 2015 r., w sytuacji gdy z § 6 i § 7 statutu stowarzyszenia wynika, że jego zadania obejmują m.in. zadania w zakresie odpłatnej i nieodpłatnej pomocy prawnej oraz kompleksowego doradztwa prawnego i specjalistycznego na rzecz osób fizycznych, podmiotów prawnych i innych podmiotów, jak również uczestnictwo w postępowaniach przed sądami i trybunałami międzynarodowymi. W konsekwencji stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych niż w nim podniesione. Zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Z brzmienia zacytowanego przepisu wynika wprost, że podstawowym warunkiem zainicjowania postępowania w przedmiocie dopuszczenia wymienionych w nim kategorii podmiotów, w tym organizacji społecznej, do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się w sprawie innej osoby jest złożenie stosownego żądania, czyli wniosku. Taka wykładnia przywołanego przepisu koresponduje z art. 63 p.p.s.a., w myśl którego jeżeli ustawy tak stanowią, postępowanie sądowe wszczyna się na wniosek. Zgodnie zaś z art. 64 cytowanej ustawy: wniosek składa się bezpośrednio do sądu (§ 1); wniosek powinien czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać określenie żądania, jego podstawy i uzasadnienie oraz oznaczenie stron i organów, a także spełniać inne wymagania określone w przepisach szczególnych (§ 2); do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (§ 3). Tymczasem jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, przy piśmie z 22 stycznia 2026 r. organ przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pismo stowarzyszenia z 5 stycznia 2026 r. zatytułowane "Wniosek organizacji społecznej o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu wraz ze stanowiskiem w sprawie". W petitum pisma stowarzyszenie, działając na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), wniosło o "(...) dopuszczenie (...) w postępowaniu o sygn. akt: [...] z wniosku [...] N. K. o wznowienie postępowań podatkowych zakończonych ostatecznymi decyzjami w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia 2014 r. do maja 2015 r. (...)". Z powyższego nie wynika więc, aby stowarzyszenie wnioskowało o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze skargi skarżącej. Złożony wniosek dotyczył bowiem postępowania toczącego się przed organem. Wprawdzie oznaczając adresata wniosku, stowarzyszenie wskazało "(...) ew. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w związku z wniesieniem przez Skarżącą skarg (...)", niemniej jednak zacytowana powyżej treść żądania, a także uzasadnienie wniosku nie odnoszą się w żaden sposób do postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez skarżącą. Skoro zatem w sprawie nie było wniosku wymaganego przez art. 33 § 2 w zw. z art. 63 p.p.s.a., postępowanie w zakresie dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze skargi skarżącej nie powinno się toczyć. Postępowanie takie jest bowiem bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 189 p.p.s.a., jeżeli skarga podlegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Powyższy przepis w myśl art. 64 § 3 p.p.s.a. należy stosować odpowiednio do wniosku. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1427). Bartosz Wojciechowski (spr.) sędzia NSA