I FZ 122/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "A." sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 214/23 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi "A." sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 28 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, listopad i grudzień 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Spółka "A." sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka lub Skarżąca) pismem z dnia 26 lipca 2023 r. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 214/23 Postanowieniem tym Sąd odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 28 grudnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, listopad i grudzień 2013 r. 2. Ze stanu sprawy wynikało, że: - na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 10 marca 2023 r. wezwano Skarżącą do rąk Z. G. (podanego w skardze jako prokurent reprezentujący półkę - przyp. NSA) do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez doręczenie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego na okoliczność wykazania numeru KRS oraz osób uprawnionych do reprezentowania Spółki i podanie wartości przedmiotu zaskarżenia; - wezwanie doręczono Z. G. w dniu 12 kwietnia 2023 r., co oznaczało, że termin na uzupełnienie braków skargi upływał w dniu 19 kwietnia 2023 r.; - Skarżąca dopiero w dniu 25 kwietnia 2023 r. drogą pocztową uzupełniła powyższe braki skargi, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej; - uchybienie terminu usprawiedliwiano niedyspozycją prokurenta w dniach 11-18 kwietnia 2023 r., no co przedłożono zaświadczenie lekarskie o "niezdolności do czynności prawnych" w tym czasie z powodu stanu zdrowia (G54). 2.2. Sąd pierwszej instancji w oparciu o art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) zaskarżonym postanowieniem odmówił Spółce przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W ocenie Sadu w świetle złożonego wniosku prokurent: - nie wykazał braku winy Spółki w niedochowaniu terminu; - nie podał dlaczego nie posłużył się osobą trzecią, skoro nie mógł osobiście złożyć pisma zawierającego niezbędne dokumenty; - przedłożył dokumenty i oświadczenia z których nie wynikało, aby podjął jakiekolwiek działania zmierzające do pozyskania odpisu z KRS oraz przesłania go wraz z pismem zawierającym informację o wartości przedmiotu zaskarżenia. Odnosząc się do złożonego zaświadczenia lekarskiego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie było ono wystarczającym usprawiedliwieniem niedochowania terminu, gdyż mogło uprawdopodobnić jedynie okoliczności związane ze stanem zdrowia prokurenta, a nie z możliwością dokonywania czynności procesowych, w tym poprzez inną osobę. Nadto, prokurent w tym terminie nie był pozbawiony możliwości komunikowania się z innymi osobami. 3. Zażalenie na postanowienie odmowne w imieniu Spółki wniósł Z. G. działający już nie jako prokurent, lecz pracownik Spółki umocowany do działania w jej imieniu przez prezesa zarządu Spółki (tj. U. G.) w trybie art. 35 § 2 P.p.s.a. [Kwestia reprezentacji Spółki przez Z. G. w sprawie została prawomocnie przesądzona w postanowieniach NSA z dnia 24 lutego 2025 r., sygn. akt I FZ 13/25, i z dnia 23 grudnia 2025 r., sygn. akt I FZ 145/25, "korygujących" nieprawidłowości i niestaranność w prowadzeniu sprawy przez Sąd pierwszej instancji - przyp. NSA.] W zażaleniu Spółka zarzuciła Sądowi naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które pozbawiło Skarżącą konstytucyjnie gwarantowanego prawa do Sądu. Wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zdaniem Skarżącej spełniła ona przesłanki z art. 86 i art. 87 P.p.s.a., a ponadto uzupełniła braki formalne skargi. Natomiast Sąd nie był uprawniony do badania stanu zdrowia prokurenta i wypowiadania się, czy osoba ta mogła złożyć pismo poprzez osoby trzecie. Gdyby Z. G. mógł się posłużyć osobą trzecią, to by się posłużył, w przepisach zaś nie ma wymogu, aby tak czynić. Na okoliczność stanu zdrowia Z. G. przedstawiono dokumenty z sądów karnych (postanowienia), które miały potwierdzać brak zdolności Z. G. do czynności prawnych. Skarżąca podniosła też wątpliwości co do konieczności przedkładania odpisu z KRS, skoro jest on jawny dla Sądu. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie podlegało oddaleniu, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu. Zaznaczyć jednak trzeba, że ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tym etapie postępowania nie poddawały się wszystkie te argumenty zażalenia, które dotyczyły merytorycznego zakresu skargi na decyzję organu podatkowego. 4.2. W świetle art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zgodnie jednak z art. 86 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jak stanowi art. 87 § 2 P.p.s.a. we wniosku tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu - jako przesłanka jego przywrócenia - winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona lub jej pełnomocnik dopuścili się choćby lekkiego niedbalstwa. Może natomiast mieć ono miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona lub jej pełnomocnik nie mogli przewidzieć ani usunąć nawet przy użyciu największego, ale jednocześnie możliwego w danych warunkach wysiłku, i równocześnie gdy uprawdopodobniony zostanie brak winy u tych osób. Zaznaczyć jednocześnie trzeba, że działania i zaniechania pełnomocnika obciążają stronę postępowania. 4.3. W pierwszej kolejności zaznaczyć należało, że w rozpoznanej sprawie nie wystąpiła przeszkoda "nie do przewidzenia", gdyż Z. G. był już wcześniej świadomy swoich dolegliwości, ale mimo to prowadził sprawy Spółki, m.in. wniósł skargę z dnia 3 marca 2023 r. na decyzję organu podatkowego w ramach tej sprawy. 4.3.1. Jak wynikało z przedstawionej dokumentacji (z postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w K. z dnia 1 lutego 2023 r., sygn. akt II Ko 22/23/P, dotyczącego Z. G. jako skazanego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 czerwca 2020 r., sygn. akt [...], o zawieszeniu postępowania wykonawczego w zakresie 10 miesięcy pracy społecznie użytecznej w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym do czasu ustania długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej postępowanie wykonawcze) "skazany" już wcześniej (tj. przed wniesieniem skargi) pozostawał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim w związku z problemami ortopedycznymi i nie wiadomo było, kiedy odzyska zdolność do pracy. Sąd karny oceniał zatem jedynie, że stan zdrowia skazanego uniemożliwiał mu wykonanie orzeczonych prac społecznych. 4.3.2. Wątpliwości budziła zresztą sama kopia zaświadczenia lekarskiego dołączona do wniosku (k. 37 akt sądowych). Po pierwsze, przedłożone zaświadczenie nie zawierało daty jego wystawienia, po drugie, nie ujawniało, aby we wskazanym tam okresie (11.04.2023-18.04.2023) Z. G. przebywał na zwolnieniu lekarskim, a po trzecie nie wynikało z niego, czy Z. G. był w tym czasie unieruchomiony, jak podnosił w swoim wniosku. W zaświadczeniu lekarz powołał jedynie kod G54 (a nie jak błędnie wskazał Sąd pierwszej instancji G57), który jest ogólnym kodem w klasyfikacji ICD-10 oznaczającym "zaburzenia korzeni i splotów nerwowych". Określenie zatem "niezdolny do czynności prawnych w dniach 11.04.2023-18.04.2023 z powodu stanu zdrowia (G54)" nie sugerowało nawet takiego "unieruchomienia". Zasadniczo nie wskazywało też wprost na zły czy bardzo zły stan zdrowia osoby nim objętej. Znamienna pozostawała jednak okoliczność, że w okresie tak wykazywanej "niezdolności do czynności prawnych" w dniach 11-18 kwietnia 2023 r. Z. G. osobiście odebrał z placówki pocztowej w dniu 12 kwietnia 2023 r. przesyłkę sądową z wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi (vide zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 35 akt sądowych), co świadczyło o tym, że sam nie był pozbawiony możliwości działania w podanym w zaświadczeniu czasie. 4.3.3. Wbrew zarzutowi zażalenia, Sąd pierwszej instancji nie oceniał stanu zdrowia przedstawiciela Spółki, lecz dokument, który miał o tym stanie zdrowia świadczyć. W tym względzie Sąd ten prawidłowo przyjął, że złożone zaświadczenie lekarskie mogło jedynie uprawdopodobnić okoliczności związane ze stanem zdrowia prokurenta, a nie z możliwością dokonywania czynności procesowych takich jak nadanie pisma z uzupełnieniem braków skargi (samodzielnie albo za pośrednictwem innej osoby). Należało mieć na uwadze, że zgodnie z art. 12 Kodeksu cywilnego, który definiuje "brak zdolności do czynności prawnych", nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Z kolei w świetle art. 557 Kodeksu postępowania cywilnego w postanowieniu o ubezwłasnowolnieniu sąd orzeka, czy ubezwłasnowolnienie jest całkowite, czy też częściowe i z jakiego powodu zostaje orzeczone. O ubezwłasnowolnieniu, a więc o braku zdolności do czynności prawnych, orzekają sądy powszechne, nie zaś lekarz medycyny rodzinnej. Lekarz mógł co najwyżej zaświadczyć o niezdolności do pracy. 4.3.4. O braku winy w uchybieniu terminu w kontekście stanu zdrowia prokurenta Spółki nie świadczyła również kopia pisma z dnia 6 sierpnia 2021 r. do Sądu Okręgowego w K. zatytułowanego "Sprostowanie stanowiska co do zakresu bezpośredniego przeprowadzania dowodów osobowych przed sądem" (k. 57 akt sądowych). Pismo to w ogóle nie dotyczyło niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego ze skargi Spółki, zwłaszcza w kontekście okoliczności z kwietnia 2023 r. 4.4. W rozpoznanej sprawie nie wystąpiła też przeszkoda "nie do przezwyciężenia", a przedstawiciel Skarżącej w żaden sposób nie wykazał, aby podjął jakikolwiek wysiłek, aby poradzić sobie z zaistniałym utrudnieniem. 4.4.1. Podana we wniosku kluczowa przyczyna nieuzupełnienia braków skargi w wyznaczonym terminie wynikająca z zaświadczenia lekarza dotyczyła jedynie Z. G., ówczesnego prokurenta Spółki. Taka okoliczność nie mogła jednak paraliżować działania Spółki jako osoby prawnej, skoro - jak wynikało z danych z KRS - w terminie przewidzianym do uzupełnienia braków skargi (tj. od dnia doręczenia wezwania do dnia 19 kwietnia 2023 r.) mogła tego dokonać w imieniu Spółki również U. G., będąca wówczas jedynym członkiem zarządu Spółki. Ponadto samo nadanie pisma w placówce pocztowej można było zlecić jeszcze innej osobie trzeciej, np. wspólnikowi Spółki, który nie był członkiem jej zarządu. W odniesieniu do poruszonych powyżej kwestii przypomnieć należało, że zgodnie z art. 28 § 1 P.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Natomiast w świetle art. 29 P.p.s.a. w ówczesnym brzmieniu przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. [Odnosząc się do uwagi autora zażalenia co do konieczności składania odpisu KRS, wypadało wyjaśnić, że dopiero z dniem 5 listopada 2025 r. przepis art. 29 P.p.s.a. został znowelizowany w ten sposób, że dodano do tego artykułu dwa zdania: Złożenie dokumentu wykazującego umocowanie lub jego uwierzytelnionego odpisu nie jest wymagane, jeżeli stwierdzenie przez sąd umocowania jest możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną. Podmioty te mają jednak obowiązek wskazać podstawę swojego umocowania.] 4.4.2. Nie ulegało zatem wątpliwości, że Spółka miała możliwość dokonywania czynności procesowych przez dwie osoby, jak również mogła posłużyć się osobami trzecimi. Rację miał tym samym Sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie wykazano, aby zaistniały przeszkody uprawdopodabniające brak winy w uchybieniu terminu uniemożliwiające ówczesnemu prokurentowi Spółki posłużenie się osobą trzecią. W zażaleniu również braku winy nie uprawdopodobniono. 4.5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w analizowanym przypadku nie zaszły wydarzenia i okoliczności, których nie można było przezwyciężyć, np. dzięki pomocy innych osób. Podnoszone przez Spółkę argumenty nie świadczyły o braku jej winy w uchybieniu terminu. W zażaleniu nie podważono zaś skutecznie zasadności odmowy przywrócenia terminu w świetle przesłanek wynikających z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. 4.6. Odnosząc się na koniec do argumentacji zażalenia związanej z gwarancjami konstytucyjnymi, dodać wypadało, że wyrażona w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasada prawa do sądu nie ma charakteru absolutnego. Jej realizacja uzależniona jest bowiem od spełnienia szeregu wymogów prawem przewidzianych (formalnych/fiskalnych i materialnych), w tym między innymi terminowego składania pism procesowych, uiszczania opłat sądowych, czy sporządzenia niektórych pism przez zawodowych pełnomocników. Wszystkie te wymogi służą zaś pełnej realizacji wskazanej gwarancji konstytucyjnej, a ich dokonanie zależy od/należy do strony postępowania. Spółka najwyraźniej tej zależności nie chciała dostrzec. 4.7. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.