I FZ 126/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2946/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2946/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że pismem z dnia 4 listopada 2013 r. T. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 września 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. Pismem z dnia 6 grudnia 2013 r., na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2013 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 16.683 zł, w terminie 7 dni - pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe skarżący przy piśmie z dnia 18 grudnia 2013 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, iż jest tymczasowo aresztowany i nie posiada środków na uiszczenie tych kosztów, jak i możliwości ich pozyskania, np. w drodze pożyczki. Pismem z dnia 31 grudnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że z uwagi na pobyt skarżącego w zakładzie karnym występują przeszkody uniemożliwiające uzyskanie żądanych dokumentów. Pełnomocnik przedłożył oświadczenie skarżącego, z którego wynikało, iż nie jest on w stanie przekazać żadnych dokumentów. Wskazał, że kontakt w sprawach związanych z toczącym się postępowaniem powinien odbywać się za pośrednictwem matki skarżącego. Końcowo pełnomocnik zauważył, że trudno jest określić termin, w którym niezbędne dokumenty zostaną w komplecie przekazane do Sądu. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Podkreślił przy tym, że przedstawione przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje, które mają uzasadniać żądanie tej strony, powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony w jej całokształcie. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie takich informacji zabrakło. Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego z dnia 31 grudnia 2013 r. do przedłożenia dodatkowej dokumentacji. Nie nadesłał tej dokumentacji także w ramach kolejnych etapów postępowania sądowego. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkową skarżącego. WSA uznał, że argumentacja pełnomocnika skarżącego, że nie był on w stanie nadesłać dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącego ponieważ ten przebywa od czerwca 2013 r. w zakładzie karnym nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, sytuacja w jakiej znalazł się skarżący nie może skutkować automatycznym zwolnieniem go od kosztów sądowych. Skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu, który potwierdzałby jego trudną sytuację materialną. Tymczasem - zdaniem Sądu - nie można wykluczyć, że mimo zastosowania środka zapobiegawczego, skarżący jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Sąd zwrócił uwagę, że skoro zgodnie z oświadczeniami skarżącego, nie uzyskuje on żadnych dochodów, to niezbędnym było udzielenie odpowiedzi na pytanie skąd czerpał on środki na pokrycie kosztów finansowania wynagrodzenia reprezentującego go pełnomocnika. Sąd podkreślił, że nie kwestionuje tego, iż osoba pozbawiona wolności posiada ograniczone możliwości zdobycia środków pieniężnych, niemniej jednak w omawianej sprawie skarżący nie wykazał, wobec nieprzedłożenia dokumentów, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika skarżącego, że uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego a także dokumentów objętych wezwaniem z 31 grudnia 2013 r. jest niemożliwe, ponieważ skarżący jest jedynym ich dysponentem, Sąd podniósł, że skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który nie tylko winien zdawać sobie sprawę z konsekwencji niezłożenia dokumentów (wezwania zresztą zawierały taką informację), ale też winien przedsięwziąć środki, aby dokumenty złożyć. Powinien bowiem tak zorganizować współpracę ze skarżącym aby wezwanie wykonać. Skarżący również nie jest osobą samotną i mógł skorzystać z pomocy chociażby żony w celu uzyskania żądanych dokumentów. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że skarżący wezwany był również do nadesłania informacji, które nie wymagały uzyskania szczegółowych dokumentów, chociażby wskazania posiadanych lub zbytych w ciągu ostatnich dwóch lat nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10.000 zł a także informacji o wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika oraz źródeł jego finansowania, jednak tych kwestii również nie wyjaśnił. Strona zaskarżyła postanowienie WSA w Warszawie, wnosząc o jego uchylenie. W zażaleniu podniesiono zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący argumentował, że w związku z tym, że jest pozbawiony wolności nie może dostarczyć dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego, co wadliwie zostało uznane za brak należytego wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania w całości. To strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna zatem przekonać sąd, że spełnia przesłankę, o której mowa w ww. przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy za prawidłową uznać ocenę Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu, co do tego, że skarżący faktycznie nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla niego i jego rodziny. Co więcej, w niniejszej sprawie skarżący w ogóle nie podjął próby w tym przedmiocie, mimo że na każdym etapie postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego Sąd pierwszej instancji akcentował braki tego wniosku w powyższym zakresie. Także w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia Sąd pierwszej instancji jednoznacznie negatywnie ocenił zupełny brak aktywności strony (jej pełnomocnika) w zakresie obowiązku wykazania, że jej stan majątkowy i rodzinny uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych na poziomie zakreślonym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem uzasadnienie zażalenia praktycznie w ogóle nie odnosi się do argumentacji Sądu pierwszej instancji, który m.in. wyraźnie wskazał, że – w ocenie tego Sądu – skarżący podejmując próbę wykonania wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 P.p.s.a., mógł posłużyć się innymi osobami – mógł skorzystać z pomocy rodziny lub profesjonalnego pełnomocnika, który reprezentuje go w niniejszej sprawie i który powinien liczyć się z negatywnymi konsekwencjami zaniedbań w tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny nie twierdzi, że fakt tymczasowego aresztowania nie stanowił okoliczności znacznie utrudniającej wykazanie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jednakże uznaje, że w sytuacji, gdy strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie było to niemożliwe. Podkreślenia w tym miejscu również wymaga fakt, że termin do wykonania wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 P.p.s.a. jest terminem sądowym, który – w szczególnych przypadkach, na wniosek strony – może być przedłużany. W niniejszej sprawie jednak strona (jej pełnomocnik) z takim wnioskiem nie wystąpiła. W tej sytuacji, powoływanie się przez pełnomocnika strony na prawo do sądu nie jest zrozumiałe. W tym kontekście należy też przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, co do tego, że skarżący był wzywany nie tylko o przedłożenie konkretnych dokumentów urzędowych itp., ale także do złożenia jego oświadczeń w różnych kwestiach, czego skarżący również zaniechał. Za niewystarczające, w świetle przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy w związku z powyższym uznać same tylko wyjaśnienia skarżącego, że od czerwca 2013 r. przebywa on w zakładzie karnym i od tego momentu nie prowadzi aktywnie działalności gospodarczej i nie ma możliwości zarobkowych, posiadając przy tym na utrzymaniu niepracującą żonę oraz trójkę dzieci w wieku od 8 do 17 lat. Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji co do tego, że fakt przebywania skarżącego w areszcie i związany z tym brak możliwości zarobkowania sam w sobie nie może być uznany za przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy. Okoliczność ta nie może stanowić jedynej podstawy uwzględnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, ale winna być oceniona na tle innych danych dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, których jednak skarżący w niniejszej sprawie nie ujawnił. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2, orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.