I FZ 133/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Po 899/13 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 28 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r., I SA/Po 899/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że z załączonych przez skarżącego dokumentów wynika, że średniomiesięczny przychód wnioskodawcy w 2011 r. kształtował się na poziomie 126.700,31 zł, w 2012 r. zł na poziomie 69.145,89 zł, w okresie od 1 stycznia do 30 września 2013 r. na poziomie 57.554,56 zł. Natomiast co do okoliczności ponoszenia przez skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej straty, Sąd zauważył, że sama okoliczność, że skarżący odnotował spadek obrotów nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. O możliwościach płatniczy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej świadczy fakt, że w dalszym ciągu ją prowadzi i zatrudnia trzynastu pracowników. Ponadto Sąd podkreślił, że skarżący miesięczne koszty utrzymania określił na poziomie od 5.185 zł do 5.285 zł. Okoliczność ta świadczy o posiadaniu przez skarżącego środków finansowych wystarczających na ich pokrycie. Skoro zaś skarżący ponosi inne koszty niż te związane z opłatami sądowymi, to przyjąć należy, że może także wygospodarować środki na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 176 zł. Zażalenie od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego zarzucił oparcie rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu, że skarżący jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Niekwestionowane w sprawie są wydatki skarżącego na utrzymanie siebie i rodziny oraz związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Błędne jest natomiast twierdzenie zawarte w uzasadnieniu, że skoro wydatki takowe ponosi to znaczy, że może również bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny uiścić koszty sądowe. Wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie w całości od ponoszenia kosztów sądowych względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania w całości. To strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna zatem przekonać sąd, że spełnia przesłankę, o której mowa w ww. przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy za prawidłową uznać ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu, co do tego, że skarżący faktycznie nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla niego i jego rodziny. Z dyspozycji art. 252 § 1 P.p.s.a. wynika, że sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Wskazać trzeba, że jedyną przesłanką do przyznania prawa pomocy nie może być strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych skarżącego. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. Z akt sprawy wynika, że z przychodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący ponosi koszty związane z jej prowadzeniem, ponadto utrzymuje siebie i swoją rodzinę. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym zostały określone przez stronę na poziomie od 5.185 zł do 5.285 zł. Biorąc pod uwagę powyższe należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, że zapłata wpisu od skargi w kwocie 176 zł spowoduje zachwianie sytuacji materialnej strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Warto w tym miejscu również przypomnieć, że "prawo pomocy", przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i winna być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.