I FZ 143/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. H. – U. M. M. S., S. M. spółka cywilna w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 896/09 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. H. – U. M. M. S., S. M. spółka cywilna w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 marca 2009 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonymi postanowieniami z dnia 27 i 28 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 875-877/09, I SA/Kr 879-884/09, I SA/Kr 886-889/09, I SA/Kr 891-896/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", oddalił wnioski F. H. – U. M. M. S., S. M. spółka cywilna w M. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że M. S. wskazał w wypełnionym przez siebie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że kwota do spłaty zobowiązań podatkowych przewyższa możliwości finansowe jego rodziny. Podniósł, że spłaca kredyt zaciągnięty na budowę domu w wysokości 150 000 zł oraz na zakup samochodu w wysokości 58 000 zł. Jako majątek swój i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (żona i dwoje dzieci) wykazał dom o powierzchni 220 m2, samochód terenowy oraz dwa samochody ciężarowe. Określając wysokość dochodów podał kwotę 1000 zł brutto jako dochód swój oraz 4400 zł miesięcznie brutto jako dochód, osiągany z działalności gospodarczej przez żonę. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów wynikało, że w roku 2008 r. M. S. osiągnął dochód w wysokości 21 765,18 zł. przy przychodzie na poziomie 189 722,24 zł, zaś jego żona w tym samym roku osiągnęła dochód w wysokości 77 287.56 zł. przy przychodzie na poziomie 1 106 478,07 zł. Zgodnie z deklaracją VAT – 7 M. S. za miesiąc sierpień 2009 r. w ramach spółki cywilnej dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług a podstawa opodatkowania tych operacji wyniosła 15 061 zł. Natomiast jego żona, w ramach F.H.U. A. dostarczyła towary oraz świadczyła usługi na łączną kwotę 76 473 zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmowały: koszty wyżywienia 2500 zł, opłatę za korzystanie z telefonu 179 zł., opłatę za korzystanie z kanału "Canal+" w wysokości 137,20 zł. opłatę za korzystanie z Platformy Cyfrowy Polsat w wysokości 87,80 zł, opłatę za energię elektryczną ok. 245 zł., opłatę za wodę ok. 99,85 zł. Ponadto małżonkowie spłacali raty kredytów: na samochód w wysokości 2 329,70 zł. i na dom w wysokości 2 894,70 zł. Jak oświadczyli nie posiadają lokat bankowych, a ich dzieci nie osiągają dochodów. S. M. również powołał się na okoliczność, że kwota zobowiązań podatkowych jest wyższa od możliwości finansowych jego rodziny, podając, że zaciągnął kredyt na ich spłatę, a także kredyt w banku spółdzielczym w wysokości 40 000 zł. Podał, że on i osoby, pozostające we wspólnym gospodarstwie (żona i dwoje dzieci) posiadają dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha, a nadto samochód osobowy. Wskazał, że miesięcznie z działalności gospodarczej osiąga kwotę 1000 zł brutto, natomiast miesięczne wynagrodzenie żony za pracę wynosi 1600 zł brutto. W roku 2008 dochód S. M. wyniósł 22 013,12 zł. przy przychodzie wynoszącym 189 970,18 zł., a jego żony 30 980,89 zł. przy przychodzie wynoszącym 32 263,32 zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmowały: koszty wyżywienia 1200 zł., opłatę za korzystanie z telefonu 50 zł., opłatę za korzystanie z Platformy Cyfrowy Polsat w wysokości 87,80 zł., opłatę za gaz 213,14 zł., ratę kredytu 891,78 zł. W wykonaniu zarządzenia z dnia 23 września 2009 r. S. M. został wezwany do przedstawienia szeregu dokumentów, w tym zaświadczenia o wysokości zarobków żony oraz wyciągów jej z kont bankowych, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy. W dokumencie z zakładu pracy wysokość wynagrodzenia miesięcznego żony została określona jako 2 480,88 zł brutto, nadto S. M. nie przedłożył żądanych wyciągów z kont bankowych żony odnośnie ostatnich trzech miesięcy. Wskazując na motywy oddalenia wniosków, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że co prawda stroną skarżącą jest sama spółka cywilna, jednakże ocena, czy przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione, musiała dotyczyć finansowych i majątkowych możliwości każdego z jej wspólników. Wskazując na brak podstaw do przyznania prawa pomocy Sąd wskazał, że oświadczenia obu wspólników budziły znaczne wątpliwości. W ocenie Sądu nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenia M. S., zgodnie z którym koszty, ponoszone miesięcznie przez jego rodzinę (8 473,25 zł) znacząco przekraczają jej łączne dochody (5 400 zł). Wskazywało to, zdaniem Sądu, że wspólnik ten zataił część dochodów rodziny, bądź też poczynione wcześniej oszczędności, które obecnie są wykorzystywane na spłatę zaciągniętych kredytów. Nadto część wykazanych wydatków tj. opłaty za korzystanie z kanałów telewizyjnych w ramach dwóch abonamentów oraz stosunkowo wysokie wydatki na telefon sugerowały, że M. S. mógłby bez większych trudności wygospodarować środki na opłacenie spraw sądowych, bądź też nie znajduje się w tak złej sytuacji materialnej, jak wynika z jego oświadczenia. Również drugi ze wspólników strony skarżącej nie wykazał, aby poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego miało narazić na uszczerbek niezbędnego utrzymania jego rodzinę. W tym wypadku Sąd zaznaczył, że S. M. nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów, a mianowicie wyciągów z kont bankowych żony, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy, zaś jednocześnie wystąpiły rozbieżności między wysokością jej dochodów, podaną w oświadczeniu, a kwotą zarobków, podaną przez zakład pracy. Na powyższe orzeczenia skarżąca spółka, działając za pośrednictwem pełnomocnika – doradcy podatkowego, złożyła zażalenia, w których podniosła, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił materiał zgromadzony w sprawie. W ocenie strony koszty kredytów warunkowały egzystencję rodzin obu wspólników bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Argumentacja Sądu, że raty przewyższały wpis we wszystkich sprawach, w świetle potrzeb rodziny była bezzasadna, gdyż jedną z potrzeb rodziny jest właśnie zabezpieczenie lokum, które w dzisiejszych czasach może być w praktyce nabyte wyłącznie na kredyt. Ponadto obecne dochody, których zmniejszenie wynikało z dekoniunktury, nie pozwalały na ich spłatę. Następnie strona wskazała, na sezonowe wahania dochodów wspólników spółki. W związku z powyższym pełnomocnik spółki wniósł o ponowną weryfikację stanu majątkowego wspólników. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przy czym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy, wynikającej ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, należy ocena czy zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy także, że w swojej ocenie Sąd rozważa wniosek strony i jej indywidualną sytuację, mając z jednej strony na względzie umożliwienie realizacji prawa do sądu, zaś z drugiej strony, sąd musi ocenić indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając przesłanki z art. 199 p.p.s.a., tj. zasadę ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie, z naruszeniem omawianego powyżej obowiązku, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy S. M. nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. A zatem skoro nie przedstawił żądanych dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny. Ponadto główny zarzut kierowany pod adresem wspólników (głównie pod adresem M. S.), a mianowicie sprzeczność przedstawionych danych w zestawieniu dochodów i wydatków, nie został w żaden sposób podważony w złożonym zażaleniu. Strona nie podjęła również polemiki z Sądem w kwestii znacznych wydatków na usługi dwóch telewizji cyfrowych i wysokich opłat za telefon. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona, w osobie wspólników, nie wykazała tym samym przesłanek przyznania prawa pomocy, gdyż przedłożone dokumenty i oświadczenia były niekompletne bądź niewiarygodne. Na okoliczność powstałych wątpliwości Sąd pierwszej instancji zwrócił wyraźnie uwagę w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień, którego to ustalenia strona w żaden sposób nie zakwestionowała. Nie wyjaśnienie przez wspólników, skąd posiadają środki na pokrycie przedstawionych znacznych wydatków, oraz dlaczego nie zostało zrealizowane wezwanie do uzupełnienia dokumentacji, w świetle poczynionych rozważań, wyklucza pozytywne ustosunkowanie się do treści składanych wniosków. W tej sytuacji zasadne było bowiem stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że wspólnicy w sposób wybiórczy przedstawili okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o ich trudnej sytuacji materialnej, ignorując wątpliwości Sądu w zakresie rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.