I FZ 155/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1032/12 odmawiające przyznania M.H. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M.H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 28 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego i nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za wrzesień 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 1032/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, odmówił M.H. (dalej: "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 28 czerwca 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego i nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za wrzesień 2005 r. 2. Skarżący pismem z dnia 16 lipca 2012 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 czerwca 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego i nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za wrzesień 2005 r. Zarządzeniem z dnia 31 sierpnia 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 19 września 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 877 zł skarżący złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. We wniosku tym skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz małoletnim synem. Osiąga dochód z tytułu dzierżawy ziemi w wysokości 100 zł. Jego żona pobiera zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem w łącznej kwocie 468 zł, a ponadto z tytułu umowy najmu mieszkania osiąga dochód w kwocie 1.500 zł miesięcznie. Skarżący wskazał przy tym, że w skład jego majątku wchodzą nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o pow. 90m2, mieszkania o pow.44 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 5,5 ha (w tym las i użytki rolne), do jego żony należy zaś mieszkanie o pow. 57 m2 w całości wynajmowane. Wyjaśnił także, iż należąca do niego nieruchomość rolna wraz z budynkiem mieszkalnym jest obciążona kredytem hipotecznym (do 2022 r.). Miesięczna rata kredytu wynosi 530 zł. Ponadto z uwagi na wypowiedziany kredyt odnawialny w wysokości 22.000 zł w rachunku w Banku "P." S.A. miesięcznie spłaca ratę w wysokości 900 zł. Skarżący dodał, że w związku ze złożonym w Urzędzie Skarbowym w zobowiązaniem o utrzymaniu w niezmienionym stanie składników majątkowych nie ma możliwości sprzedaży nieruchomości. Z tego względu nie dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych. Jednocześnie w uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł dodatkowo, że ze względu na wszczęte postępowanie podatkowe w 2005 r. i związane z nim liczne tytuły egzekucyjne zmuszony był do rezygnacji z działalności gospodarczej. Obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Żona pobiera zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu udzielonego urlopu wychowawczego. W życiu codziennym finansowo wspiera go rodzina. W tej sytuacji nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w niniejszej sprawie. 3. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 3 października 2012 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych - z okresu ostatnich 3 miesięcy, przedstawienia decyzji potwierdzającej posiadanie przez niego statusu osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku, określenia kwoty pomocy uzyskiwanej od rodziny oraz wskazania kwoty przeznaczanej miesięcznie na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. 4. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał decyzję o uznaniu go za osobę bezrobotną, wypowiedzenie umowy rachunku bankowego jego żony, porozumienie w sprawie spłaty zadłużenia w rachunku bankowym oraz wyciągi z rachunku bankowego z dwóch miesięcy. 5. Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego zauważył, że podane przez skarżącego informacje są niepełne i budzą wątpliwości, co do ich wiarygodności. W szczególności na podstawie dostarczonych przez stronę dokumentów i wyjaśnień trudno w sposób jednoznaczny ustalić rzeczywistą sytuację materialną skarżącego – pomimo wezwania nie nadesłał on wyciągów za ostatnie 3 miesiące, ograniczając się do okresu dwumiesięcznego, a dodatkowo wyciągi te pozbawione były ostatniej strony. Co istotne środki figurujące na wskazanym rachunku bankowym w wysokości 12.249 zł znacznie przekraczają kwotę wpisu w niniejszej sprawie. Istotnym w ocenie sądu I instancji pozostawał fakt dokonania na rachunek bankowy 2 wpłat gotówkowych w okresie od 9 sierpnia do 13 września 2012 r. Za niewiarygodne uznał sąd I instancji twierdzenia skarżącego zawarte w sprzeciwie, że nie jest w stanie określić źródła pochodzenia tych wpłat, ponieważ wyciągi bankowe są w dyspozycji WSA. Sąd I instancji nie dał wiary argumentacji zawartej w sprzeciwie, że przy dochodach na poziomie 1130 zł i wydatkach wynoszących ok. 1430 zł ( rata kredytu 530 i 900 zł) oraz kosztach utrzymania rodziny określonych na ok. 600 zł, opłat w wysokości 650 zł oraz pomocy finansowej rodziny rzędu 1500-1600 zł skarżący jest w stanie utrzymać siebie oraz rodzinę i w minimalnym choć zakresie ponosić koszty związane z utrzymaniem nieruchomości rolnej o pow. 5,5 ha, wiejskiego budynku mieszkalnego o pow. 90 m², a także wynajmowanego mieszkania o pow. 57 m², czy wreszcie mieszkania, w którym wraz z rodziną zamieszkuje. Niezwykle istotnym w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że skarżący wraz z małżonką posiadają nieruchomości o znacznej wartości rynkowej w postaci budynku mieszkalnego o pow.90 m2, mieszkania o pow. 44 m2, mieszkania o pow. 57 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 5,5 ha, w skład której wchodzą las i użytki rolne. Wszystkie te okoliczności przesądziły o braku spełnienia przez skarżącego przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Konkludując sąd przyjął, że sytuacja przedstawiona przez stronę budzi uzasadnione wątpliwości, ponieważ informacje podane przez nią są w ocenie sądu, niepełne i wybiórcze. Sytuacji tak przedstawionej nie można uznać za spójną i nie budzącą wątpliwości, co prowadzi do oceny, iż strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji na podstawie przepisu art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd I instancji nie uwzględnił wniosku skarżącego. 6. Skarżący na podstawie art. 260 P.p.s.a. wniósł o uchylenie wymienionego postanowienia WSA w Łodzi i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Zarzucił temu postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przejęcie, że jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 1500 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3 600zł i jednocześnie drugi wpis wysokości 877 i wynagrodzenia pełnomocnika 2 400 bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Ponadto w obliczu uznania przez sąd braku podstaw udzielenia pomocy w zakresie całkowitym – zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono brak podjęcia chociażby próby zbadania wniosku pod kątem udzielenia pomocy częściowej poprzez ustanowienie wyłącznie pełnomocnika lub wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że sąd I instancji przy odrębnym rozpatrywaniu poszczególnych wniosków o pomoc prawną i zwolnienie od kosztów powinien był wziąć pod uwagę możliwość poniesienia przez skarżącego kosztów w obu sprawach jakie skarżący prowadzi. Zaznaczył, że na koszty te składają się wpisy 1500 zł w niniejszej sprawie i 877,- w drugiej i kosztów zastępstwa procesowego odpowiednio 2400, i 3.600,- co stanowi wydatek w kwocie 8.377 zł. Skarżący, zaznaczył, że sprawa reprezentowania go przez profesjonalnego prawnika jest istotna w obliczu prześladowań jakie zaistniały w postępowaniu skarbowym. Skarżący zaznaczył, że nie mając odpowiedniej pomocy prawnej został tymczasowo aresztowany i dopiero dzięki zebranymi przez rodzinę środkami pieniężnymi na adwokata został uwolniony i pomimo upływu kilku lat do dzisiaj nie ma aktu oskarżenia i w sprawie nic się nie dzieje. Skarżący przypomniał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych wskazał, jak potrafił, swoją sytuację majątkową rodziny wskazując na swoje dochody i ich kwotę. Dalej skarżący wskazał, że obecnie toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne, co skutkowało natychmiastowym zajęciem wszystkich rachunków bankowych oraz przyczyniło się do zamknięcia działalności gospodarczej. Zaznaczył również, że do dzisiejszego dnia skarżący jest zarejestrowanym bezrobotnym, co potwierdził dokumentem z urzędu pracy. Skarżący dalej podniósł, że sąd I instancji nie dał wiary, że dochody wskazane we wniosku wystarczają na pokrycie wszystkich wydatków, a ponadto wskazał, że rodzina dysponuje majątkiem nieruchomym i środkami pieniężnymi w wysokości 12.249, zł na rachunku bankowym, jednak ustalenia te w jego ocenie, być może mające istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, nie są prawdziwe. Skarżący wskazał, że z powodu braku odpowiednich dochodów i obrotów umowa kredytowa została jednostronnie wypowiedziana przez bank, co oznaczało konieczność natychmiastowej spłaty kredytu, jednak po negocjacjach udało się ją aneksować poprzez comiesięczne zmniejszanie limitu o 900,- zł, a więc z obowiązkiem całkowitej spłaty i rozwiązania umowy kredytowej w 13 miesięcy. Po drugie wyjaśnił, że okoliczność posiadania majątku nieruchomego powinna być rozpatrywana zdaniem skarżącego pod kątem aktualnych możliwości wykorzystania go w celu zaspokojenia wydatków o których pomoc wnosi skarżący. Zarzucił też, że sąd I instancji w ogóle nie wziął pod uwagę jego wyjaśnień, że dzięki złożeniu oświadczenia, że nie będzie zbywać swoich nieruchomości - zobowiązania wynikające z zaskarżanych decyzji nie podlegają natychmiastowej egzekucji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 8. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 i art. 220 P.p.s.a.). Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo sąd I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. 9. Podzielić należy przede wszystkim stanowisko sądu I instancji o sprzeczności podanych przez skarżącego informacji, co do jego stanu majątkowego i przedłożonych przez niego dokumentów. Wątpliwości te nie zostały usunięte również w postępowaniu zażaleniowym, mimo że skarżący miał na tym etapie postępowania świadomość wątpliwości, które nasunęły się w związku z jego sytuacją finansową sądowi I instancji. 10. W pierwszym rzędzie wskazać tu należy na niejednoznaczne i wewnętrznie sprzeczne twierdzenia skarżącego w zakresie posiadanego rachunku bankowego i udzielonego w nim kredytu. Pomimo wezwania nie nadesłał on wyciągów za ostatnie 3 miesiące, ograniczając się do okresu dwumiesięcznego, a dodatkowo wyciągi te pozbawione były ostatniej strony. Istotnym w ocenie sądu I instancji pozostawał fakt dokonania na rachunek bankowy 2 wpłat gotówkowych w okresie od 9 sierpnia do 13 września 2012 r., do których skarżący żaden sposób nie odniósł się w treści swojego zażalenia, wręcz pominął te kwestię. 11. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że stan przepływających przez nie środków pieniężnych pozostaje niewyjaśniony (brak wszystkich stron z wyciągów), a zatem prawidłowo wskazał sąd I instancji, że nie mógł na podstawie tych danych uznać, że skarżący wykazał spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. 12. Odnosząc się do kwestii postępowania egzekucyjnego zważyć należy na fakt, iż prowadzoną wobec niego egzekucję skarżący uważa za istotną przyczynę mającą wskazywać na spełnianie przez niego przesłanek przyznania prawa pomocy, a – jak słusznie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny – ciężar wykazania spełniania tych przesłanek obciąża wnioskodawcę, co wynika bezsprzecznie z art. 246 § 1 P.p.s.a. W takich okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwione zaniechania strony w zakresie przedstawienia dokumentów mających fakt egzekucji potwierdzać. Zważywszy na to, że skarżący powołuje się na fakt złożenia w Urzędzie Skarbowym zobowiązania o utrzymaniu w niezmienionym stanie składników majątkowych, przedłożenie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających te okoliczności nie powinno zatem powodować trudności. Zgodzić się należy z sądem I instancji, że nie dał wiary argumentacji, że przy dochodach na poziomie 1130 zł i wydatkach wynoszących ok. 1430 zł (rata kredytu 530 i 900 zł) oraz kosztach utrzymania rodziny określonych na ok. 600 zł, opłat w wysokości 650 zł oraz pomocy finansowej rodziny rzędu 1500-1600 zł skarżący jest w stanie utrzymać siebie oraz rodzinę i w minimalnym choć zakresie ponosić koszty związane z utrzymaniem nieruchomości rolnej o pow. 5,5 ha, wiejskiego budynku mieszkalnego o pow. 90 m², a także wynajmowanego mieszkania o pow. 57 m², czy wreszcie mieszkania, w którym wraz z rodziną zamieszkuje. 13. Analizując sytuację finansową podatnika, sąd I instancji nie pominął też w swoich rozważaniach, że w sprawie wiadomym jest również, że podatnik spłaca kredyt (530 i 900zł). Jednak fakt ten, nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów, czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że prywatne zobowiązanie skarżącego może mieć pierwszeństwo przed jego zobowiązaniami publicznoprawnymi. W konsekwencji tego Sąd nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować skarżącego, skoro może on we własnym zakresie, z posiadanych środków, uiścić występujące dotychczas w sprawie opłaty sądowe tj. wpis i rozłożyć w czasie, ograniczając niektóre wydatki, gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych jak wynagrodzenie pełnomocnika, o którym wzmiankuje skarżący w zażaleniu, gdyż sprawa nie jest jeszcze przesądzona i dopiero zostanie merytorycznie rozpoznana przez sąd I instancji i ta kwestia nie jest przedmiotem rozważań sądu I Instancji oraz Sądu odwoławczego. Sąd I instancji dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego w odniesieniu do kosztów jakie jest on zobowiązany ponieść w związku z rozpoczęciem postępowania sądowego. 14. Oceniając informacje, częstokroć sprzeczne, przedstawione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy przez wnioskodawcę, biorąc przy tym pod uwagę brak potwierdzenia części twierdzeń dokumentacją, jak i niewypełnienie w sposób prawidłowy wezwań do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych oraz uwzględniając sprzeczność oświadczeń skarżącego, uznać, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy, że prawidłowe i zasługujące na aprobatę było stanowisko sądu I instancji, zgodnie z którym wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sytuacji tak przedstawionej nie można uznać za spójną i nie budzącą wątpliwości, co prowadzi do oceny, iż strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. 14. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.