I FZ 20/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 665/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z 19 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 665/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 10 czerwca 2011 r. (sygn. akt III SA/Gl 665/10) skarżący nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie. Jako uzasadnienie tego wniosku skarżący wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, gdyż od 1 czerwca 2010 r. ma zawieszoną działalność gospodarczą, a postępowania egzekucyjne prowadzone przez kilka lat przez organy spowodowały utratę płynności finansowej i uniemożliwiły dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Nie posiada kont bankowych ani majątku ruchomego czy nieruchomego. Strona w formularzu PPF nie wykazała jakichkolwiek źródeł dochodu i odwołała się w tym zakresie do dokumentów złożonych do sprawy o sygn. akt III SA/GI 673/10. Skarżący wskazał, że posiada dom o pow. 50 m ² położony w K., wymagający remontu i nakładów finansowych. Ponadto podał, że pozostaje pod opieką poradni zdrowia psychicznego. Dodatkowo skarżący wskazał, że z żoną pozostaje w separacji orzeczonej wyrokiem SO w C. z 9 stycznia 2008 r., nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego, dzielą się jedynie opieką nad trójką dzieci. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że skarżący cały czas akcentuje, że jest osobą ubogą. Tymczasem, jak wynika z informacji wynikających druku z PPF z 1 kwietnia 2010 r. złożonym w czasie, kiedy strona ubiegała się o zwolnienie od wpisu od skargi, był on współwłaścicielem kilku nieruchomości a to: domu w G., w S. i zabudowanej nieruchomości w D. Obecnie zaś, jak już nadmieniono, jest jedynie właścicielem nieruchomości w K. Sąd wskazał, że taki stan rzeczy nastąpił w wyniku ugody zawartej z M. J., z którą skarżący pozostaje w separacji na mocy ww. wyroku SO w C. Wskutek ugody dotyczącej podziału majątku małżonków, skarżący stał się właścicielem tylko jednej nieruchomości. W tym kontekście Sąd zwrócił uwagę, że postępowanie skarżącego, mające na celu wyzbycie się majątku i stwarzanie pozoru ubóstwa, a z drugiej strony ubieganie się o pomoc Skarbu Państwa przez zwolnienie z kosztów sądowych nie uzasadnia pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 19 grudnia 2011 r. skarżący wniósł o jego uchylenie oraz o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zarzucił przy tym Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Postępowanie przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), polegające na przyjęciu, że skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 listopada 2010 r. zwolnił go z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a od tego czasu sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Ponadto ugoda, na mocy której skarżący oddał swej małżonce trzy nieruchomości została zawarta 21 kwietnia 2010 r., a więc była temu Sądowi znana i nie stała się przyczyną odmowy prawa pomocy na etapie skargi do WSA w Gliwicach, stąd też nie jest zrozumiała argumentacja Sądu w niniejszej sprawie sprowadzająca się do uznania, że skarżący celowo wyzbywał się majątku nieruchomego na rzecz żony. Skarżący wyjaśnił, że przekazał małżonce, sprawującej opiekę nad ich wspólnymi dziećmi przedmiotowe nieruchomości by zwolnić się w ten sposób z obowiązku alimentacyjnego. Zaznaczył, że nadal posiada zadłużenie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie posiada zdolności kredytowej i figuruje w Krajowym Rejestrze Długów. W toku postępowania złożył szereg dokumentów, z których jednoznacznie wynika, że jest osobą ubogą, co uniemożliwia mu uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie postanowieniem z 19 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Sąd uznał, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w ogóle nie wyjaśnił przyczyn odmiennego niż to w postanowieniu z 19 listopada 2010 r. rozstrzygnięcia w zakresie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że jedynym motywem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy był fakt zawarcia przez niego ugody, na mocy której skarżący wyzbył się na rzecz żony prawa własności trzech z czterech nieruchomości. Trzeba przy tym podkreślić, jak słusznie zresztą zauważył skarżący w zażaleniu, że treść tej ugody była znana Sądowi rozstrzygającemu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na etapie skargi, a mimo tego skarżący został wówczas zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Zaznaczyć przy tym należy, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika aby Sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego poprawiła się na tyle w porównaniu z tą sprzed roku, że nie może być podstawą przyznania mu prawa pomocy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wprawdzie przywołał fakty i okoliczności przedstawione przez skarżącego zarówno na etapie uprzedniego postępowania w zakresie prawa pomocy, jak i w ramach niniejszej sprawy, jednakże w żaden sposób się do nich nie odniósł, poza omówioną powyżej kwestią ugody w sprawie podziału majątku małżonków. W tym miejscu trzeba wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał niejednokrotnie, że rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy – na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy – w sytuacji gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony – godzi w zasadę zaufania obywatela do Państwa (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II FZ 390/06). Oczywiście przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje automatycznie rozstrzygnięcia o takiej samej treści w innej sprawie. W niniejszej sprawie mamy jednakże do czynienia z sytuacją, w której w tych samych okolicznościach faktycznych odmiennie rozstrzygnięto w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy na kolejnych etapach postępowania sądowego. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.