I FZ 226/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Krystyna Chustecka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 76/13 w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 23 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 76/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek D. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wynika jednoznacznie, że uiszczenie kosztów sądowych w sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony. Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że skarżący wniósł do Sądu trzy skargi i łączna kwota wpisów wynosi 5.447 zł. Podkreślił jednakże, że majątek zgromadzony przez skarżącego (nieruchomość, samochód), ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wielokrotnie przewyższają wysokość wpisu od skargi w sprawie. Na powyższe postanowienie skarżący, wniósł zażalenie, w którym zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: P.p.s.a. poprzez bezpodstawną odmowę udzielenia skarżącemu częściowego przyznania prawa pomocy. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazał, że posiadanie przez niego i jego żonę jakichkolwiek środków na rachunku bankowym nie może oznaczać oddalenia wniosku w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący zwrócił uwagę na fakt zainicjowania trzech spraw przez WSA, w których łączna wysokość wpisów sądowych wynosi 5.447 zł. Wyjaśnił, że w związku z bardzo trudną sytuacją materialną, miesięczną nadwyżkę wydatków nad uzyskiwanymi przychodami pokrywa ze środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Ponadto umowy kredytu, których raty jest zobowiązany spłacać, nie zostały zawarte w chwili kiedy składał skargi do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W zaskarżonym orzeczeniu Sąd I instancji za budzące wątpliwości uznał twierdzenia skarżącego co do jego sytuacji majątkowej. Sąd, po przeprowadzeniu analizy wyciągów z rachunków bankowych strony, nie dał wiary jej oświadczeniom, że nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi przychodami strona pokrywa ze środków zgromadzonych na tychże rachunkach bankowych. Stanowisko Sądu w tej kwestii należy podzielić. Zauważyć również należy, że strona była w stanie wygospodarować środki pieniężne na spłatę rat zaciągniętych kredytów. Spłata rat kredytu nie może mieć jednak pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, a takimi właśnie są zaciągnięte zobowiązania skarżącego, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 512/08). Koszty ponoszone na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi kosztami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 664/06). Skarżący ponadto jest w posiadaniu nieruchomości, tj. domu o powierzchni 80 m2, samochodu osobowego marki BMW (rok produkcji - 2003 r.). W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a zatem że obiektywnie nie ma możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.