I FZ 293/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.): Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I Izby Finansowej zażalenia T.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 189/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) grudnia 2009 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące II-XII 2006r. i I-VIII 2007r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 7 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 189/10 odmówił T.Z. (zwanemu dalej "skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji, na podstawie nadesłanego formularza PPF oraz innych przedłożonych przez skarżącego dokumentów, ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem i konkubiną. Posiadane przez nich wspólnie nieruchomości są obciążone hipotekami. Jednocześnie skarżący nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stale straty finansowe. Spłacane raty kredytów i leasingu, które zaciągnął na rozwój działalności wynoszą łącznie 5.133 zł (stan na styczeń 2010 r.). Do oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego przyjęto także, że konkubina skarżącego prowadzi działalność gospodarczą od 1 lipca 2009 r., która nie przynosi praktycznie żadnych zysków. Spłaca też zaciągnięte pożyczki w łącznej kwocie 1.202,42 zł. W utrzymaniu gospodarstwa domowego pomagają rodzice. Sąd pierwszej instancji ustalił, że w latach 2008 i 2009 odpowiednio skarżący uzyskał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.579.405,71 zł i 1.050.946,92 zł, ponosząc koszty ich uzyskania w kwocie 1.584.530,05 zł i 1.071.366,33 zł. Natomiast jego konkubina w roku 2009 uzyskała przychód w wysokości 12.832,32 zł. Jeden z rachunków bankowych jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, o czym świadczą wypłaty z niego, drugi natomiast służy do prowadzenia działalności gospodarczej przez konkubinę skarżącego. Na podstawie nadesłanych przez skarżącego dokumentów Sąd pierwszej instancji ustalił, że zadłużenie gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 29.338,35 zł, ponadto prowadzona jest wobec niego egzekucja należności głównych z tytułu zobowiązań cywilno- i publicznoprawnych w łącznej kwocie 8.541.015,90 zł. Z zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego wynika, że wydatki te wynoszą łącznie około 7.900 zł, w tym na media 500 zł, żywność 800 zł, środki higieny 300 zł, przedszkole 200 zł, na kredyty prywatne 1.500 zł, karty kredytowe 600 zł oraz na spłatę kredytów firmowych 4.000 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że jest właścicielem samochodu ciężarowego marki F. rocznik 1987, o wartości 1.500 zł. Na wezwanie Sądu przedłożone zostały dodatkowo wydruki z księgi podatkowej za miesiące luty, marzec i kwiecień 2010 r., zestawienie przychodów firmy konkubiny skarżącego oraz wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącego oraz trzech rachunków (w tym jednego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą) i karty kredytowej konkubiny. Na podstawie tych dokumentów ustalono, że przychód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wyniósł do końca kwietnia 2010 r. 316.662 zł, a dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu) – 35.802,95 zł. Z działalności prowadzonej przez jego konkubinę przychód w tym samym okresie wyniósł 13.675 zł, który jest opodatkowany ryczałtem według stawki 8,5%. Dokonując oceny sytuacji materialnej i majątkowej w kontekście powyższych ustaleń, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący osiągał i osiąga do tej pory wysokie przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponoszenie jednocześnie straty lub uzyskiwanie niskich dochodów jest jedynie konsekwencją ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodów. Koszty natomiast mogą zostać w miarę możliwości zredukowane. Wskazał także na nieścisłości w zestawieniu wydatków obciążających dochody rodziny skarżącego oraz niejasności co postępowań egzekucyjnych skierowanych do majątku skarżącego. Z faktu braku operacji i ujemnego salda na rachunku bankowym związanym z prowadzoną przez skarżącego działalnością, przy jednoczesnych wynikach wynikających z księgi podatkowej, Sąd pierwszej instancji wyprowadził wnioski o prowadzeniu transakcji w formie gotówkowej oraz braku uciążliwości postępowań egzekucyjnych. WSA we Wrocławiu uznał, iż na podstawie udzielonych informacji i dokumentów, które miały je potwierdzać, nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistych dochodów i możliwości płatniczych skarżącego. Powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Sąd wywiódł, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy miał obowiązek starannego wykazania okoliczności uzasadniających jego żądanie w tym zakresie, czego jednak – w ocenie Sądu – skarżący nie uczynił. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i wydatków, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA we Wrocławiu. Zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, iż nie wykazano istnienia przesłanek stanowiących podstawę przyznania prawa, skarżący podjął polemikę z oceną jego sytuacji majątkowej dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skarżący przypomniał, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Wskazał także, że w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1772/09 w dniu 22 lutego 2010 r. WSA we Wrocławiu przyznał mu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w kwocie powyżej 5000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek o jego zasadności przesądza de facto jedynie jedna kwestia poruszona we wniesionym środku zaskarżenia. Mianowicie należy przyznać rację skarżącemu, że badanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy musi opierać się na ustaleniu kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej sytuacji finansowej. Dopiero zestawienie tych dwóch elementów pozwala na dokonanie prawidłowej oceny czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podmiot spełnia przewidziane ustawą przesłanki umożliwiające skorzystanie z tego prawa (art. 246 § 1 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie WSA we Wrocławiu koncentrując się na materiale źródłowym, nadesłanym przez skarżącego w celu zobrazowania jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, w swoich rozważaniach w ogóle nie odniósł się do elementu kosztów, jakie wiążą się z postępowaniem w niniejszej sprawie. Przypomnieć zatem należy, że stosownie do zarządzenia z dnia 1 marca 2010 r. (k.137, t. I) wpis sądowy w niniejszej sprawie wyraża się kwotą 35.386,00 zł. Wysokość tego wpisu winna więc być wzięta pod uwagę przy ocenie zasadności żądania skarżącego w zakresie prawa pomocy. Ponadto, w zaskarżonym postanowieniu brak jest także ustaleń w zakresie kosztów sądowych, do których uiszczenia skarżący jest zobowiązany w innych prowadzonych przed WSA we Wrocławiu sprawach (np. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1772/09). Tymczasem okoliczności tego rodzaju także mogą mieć znaczenie przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uwzględniając brak powyższych ustaleń oraz kompleksowej oceny porównawczej dotyczącej również kosztów postępowania w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uczynić zadość żądaniu skarżącego dotyczącemu zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania prawa pomocy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd pierwszej instancji powinien uwzględnić jakie koszty wiążą się z udziałem skarżącego w niniejszej sprawie, jak i innych jego sprawach i odnieść je do aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Oceny możliwość partycypacji skarżącego w kosztach związanych z rozpoznawaną sprawą WSA we Wrocławiu powinien dokonać przez pryzmat dostępnej wiedzy, logiki i zasad doświadczenia życiowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Dodatkowo zauważyć należy, że zgodnie z art. 261 P.p.s.a. od zażaleń, o których mowa w art. 260 tej ustawy, nie pobiera się opłat sądowych a więc m.in. wpisu. Wprawdzie z akt sprawy (k. 247 i k. 249) wynika, że skarżący uiścił kwotę 100 zł, jednakże w dokumentacji jej dotyczącej nie zostało wskazane z jakiego tytułu opłata ta została wniesiona (nie wskazano, aby dotyczyła ona wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 7 czerwca 2010 r.). Kwestia ta powinna zatem zostać wyjaśniona przez Sąd pierwszej instancji.