I FZ 30/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Ol 765/13 w zakresie zawieszenia postępowania w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 24 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2005 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 765/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 24 października 2013 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2005 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona w sprawie decyzja dotyczy odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, wobec której nie została zakończona kontrola sądowoadministracyjna (obecnie sprawa ta znajduje się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, gdzie jest prowadzona pod sygn. akt I FSK 1537/13). Odwołując się do art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") Sąd pierwszej instancji uznał, że względy ekonomii procesowej przemawiają za tym, by w wypadkach, gdy wyeliminowanie wadliwej decyzji ostatecznej jest prawnie dopuszczalne w trybie już uruchomionych procedur, nie prowadzić postępowań sądowoadministracyjnych dwutorowo, a taka właśnie sytuacja zachodzi w sprawie, gdyż toczą się dwa postępowania kontrolne obejmujące ten sam przedmiot postępowania – jedno w trybie zwyczajnym, a drugie w trybie nadzwyczajnym. Sąd zwrócił uwagę na to, że wprawdzie ustawa wyraźnie nakazuje zawiesić postępowanie sądowe tylko w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania (art. 56 P.p.s.a.), nie normując sytuacji odwrotnej, jednakże zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się, iż prowadzenie dwóch postępowań w tej samej sprawie jest co najmniej niepożądane, prowadzi do zbędnego mnożenia postępowań oraz może spowodować rozbieżność orzecznictwa. Nadto Sąd za zasadne uznał wskazanie, że wystąpienie przesłanek określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej, powodujących wznowienie postępowania, jest przedmiotem badania "z urzędu" przy rozpoznawaniu każdej sprawy przez sąd administracyjny, zarówno wojewódzkie sądy administracyjne, jak i Naczelny Sąd Administracyjny (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 P.p.s.a.), a zatem Naczelny Sąd Administracyjny badając złożoną skargę kasacyjną w sprawie o sygn. akt I FSK 1537/13 "uprawniony" będzie także do badania zaistnienia przesłanek powodujących wznowienie postępowania. Dodatkowo orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego będzie zdaniem Sądu miało zasadniczy wpływ na postępowanie toczące się w niniejszej sprawie, gdyż w sytuacji uwzględnienia skargi kasacyjnej i ewentualnych późniejszych rozstrzygnięć toczące się postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiotowej sprawie może stać się bezprzedmiotowe, z uwagi na brak ostatecznej decyzji podatkowej, której dotyczył wniosek o wznowienie. Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji, uznając, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od toczącego się postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zawiesił postępowanie z urzędu. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wskazał, że udowodnił, iż Dyrektor Izby Skarbowej wprowadził sąd administracyjny w błąd, i zależy mu na tym, by Naczelny Sąd Administracyjny nie opierał się na kłamstwach i oszustwach zawartych w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej i UKS, lecz miał jasność co do tego, że firma H., od której P. U. kupował towar, istniała w 2005 r., a organ skłamał, że takiej firmy nie było. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należy uchylić. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przepis ten, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, nie znajduje w okolicznościach sprawy zastosowania. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zaskarżoną w przedmiotowej sprawie decyzją nie jest decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania, lecz decyzja w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania (tj. wydana na podstawie art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej). Wojewódzki Sąd Administracyjny zdaje się nie dostrzegać, że w sprawie nie doszło do zainicjowania sprawy wznowienia postępowania podatkowego (o takim zainicjowaniu można byłoby mówić dopiero po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej, które w sprawie nie zostało wydane). W takiej sytuacji trudno zgodzić się z Sądem, że "toczą się dwa postępowania kontrolne obejmujące ten sam przedmiot postępowania – jedno w trybie zwyczajnym, a drugie w trybie nadzwyczajnym", gdyż w okolicznościach sprawy nie doszło do kontroli decyzji wymiarowej w trybie nadzwyczajnym, a tym samym do równocześnie toczących się dwutorowo postępowań obejmujących ten sam przedmiot postępowania. Co więcej, odmowa wznowienia postępowania w sprawie została przez organ uzasadniona właśnie tym, że niedopuszczalne jest wznowienie postępowania zakończonego decyzją, wobec której została wszczęta i niezakończona kontrola sądowoadministracyjna. Zatem to, czy może się toczyć postępowanie nadzwyczajne, jeśli jeszcze nie zostało zakończone postępowanie sądowoadministracyjne wobec decyzji wymiarowej, stanowi główną kwestię sporną w sprawie. Zagadnienie to może zostać przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygnięte bez oczekiwania na wynik postępowania kasacyjnego w sprawie I FSK 1537/13. W związku z tym w sprawie nie występuje tzw. zagadnienie wstępne (kwestia prejudycjalna), czyli sytuacja, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik postępowania, tym samym uzasadniając celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii. Z tego też względu nie zostały spełnione przesłanki z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a w konsekwencji zawieszenie na tej podstawie postępowania w niniejszej sprawie nie było zasadne. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że niezrozumiała jest argumentacja Sądu pierwszej instancji odwołująca się do art. 56 P.p.s.a. W sprawie nie mamy do czynienia ani z sytuacją uregulowaną w tym przepisie, ani – wbrew stanowisku Sądu – z sytuacją odwrotną, gdyż nie doszło w sprawie do konkurencji administracyjnego trybu nadzwyczajnego (nie zostało wydane postanowienie o wznowieniu postępowania) i kontroli sądowoadministracyjnej względem tego samego rozstrzygnięcia organu. Błędne jest również stwierdzenie, że Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I FSK 1537/13 będzie uprawniony do badania z urzędu przesłanek wznowienia postępowania – uogólnienie takie pomija istotę postępowania kasacyjnego, a zwłaszcza zasadę związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Z art. 183 § 1 P.p.s.a. wynika jasno, że Sąd ten z urzędu pod rozwagę bierze jedynie nieważność postępowania (i to sądowoadministracyjnego, a nie administracyjnego – por. art. 183 § 2 P.p.s.a.), stąd pogląd, że Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu będzie mógł badać wystąpienie przesłanek z art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej, nie ma żadnej podstawy prawnej. Nie można się też zgodzić z Sądem pierwszej instancji, że ewentualne uwzględnienie skargi kasacyjnej w sprawie I FSK 1537/13 może ostatecznie doprowadzić do bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie. Nawet bowiem gdyby doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, której dotyczył wniosek o wznowienie, w obrocie dalej istniałyby decyzje zaskarżone w niniejszej sprawie, tj. decyzje w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Ze wskazanych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.