I FZ 31/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 1114/06 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty wpisowej od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1114/06, mocą którego odmówiono M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłaty wpisowej od skargi kasacyjnej. Postanowienie to zostało wydane po złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza WSA w Gliwicach z dnia 20 lipca 2007 r., również odmawiającego przyznania tego prawa. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji powołał się na regulację wynikającą z art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.). Następnie opisał sytuację materialną skarżącego. Po pierwsze, Sąd wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, wykazuje przy tym obroty i dokonuje wydatków niewspółmiernie wyższych od wysokości wpisu od skargi kasacyjnej. Po drugie, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że jego rachunki są nadal zajęte, wobec czego nie można było stwierdzić, czy zajęcia te pozostają w mocy. Sąd zwrócił też uwagę, że z treści przedstawionych przez skarżącego odpisów wyciągów z rachunków bankowych nie wynika, aby zajęcia takie w ogóle miały miejsce. Zdaniem Sądu nie można też uznać, wbrew twierdzeniom pełnomocnika M. K., zajęcia rachunku bankowego skarżącego, za fakt powszechnie znany. Po trzecie, Sąd zauważył, że z odpisu dotyczącego rachunku w Banku M. wynika, że skarżący zgromadził środki w kwocie 4.217,40 zł, czyli środki czterokrotnie przekraczające wysokość wpisu od skargi kasacyjnej, który w przedmiotowej sprawie wynosi 1000 zł. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, że nie spełnia on przesłanek do przyznania prawa pomocy. Podkreślił, że przenosząc regulacje dotyczące możliwości przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. na grunt przedmiotowej sprawy, należy uznać, iż M. K. nie wykazał, że w stosunku do jego osoby przesłanki z wyżej powołanego przepisu zostały spełnione w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Analiza stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego bowiem (przeprowadzona na podstawie podniesionych okoliczności oraz załączonych do akt kserokopii dokumentów) prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść występujące w sprawie koszty sądowe. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik M. K. zarzucił na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 243 § 1 w zw. z art. 244 § 1 w zw. z art. 245 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania mu prawa pomocy z uwagi na fakt, że nie wykazał on, że rachunki bankowe jego firmy nadal są zajęte przez organy skarbowe prowadzące postępowanie egzekucyjne, pomimo, że z szeregu innych dokumentów bezsprzecznie wynika, że M. K. jest osobą wyjątkowo ubogą i nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości 1000 zł. Pełnomocnik zarzucił też zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że skarżący dysponuje środkami potrzebnymi na pokrycie wpisu. W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i o przyznanie M. K. prawa pomocy poprzez zwolnienie go od ponoszenia opłaty wpisowej od skargi kasacyjnej w kwocie 1000 zł. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik M. K. wskazał, że oświadczył swojemu mocodawcy, iż zgromadzone i załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty nie mogą być podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku, a zatem konieczne jest opłacenie wpisu. Wówczas jednak skarżący oświadczył, że nie dysponuje taką kwotą i nie jest w stanie jej zgromadzić, gdyż skromne środki finansowe, jakie otrzymuje, nie pozwalają mu odłożyć potrzebnej kwoty, a on sam nie posiada zdolności kredytowej. Z uwagi na powyższe pełnomocnik strony wywiódł wniosek, że postanowienie WSA jest dla M. K. krzywdzące, albowiem skoro jest on świadomy, że wnosząc skargę kasacyjną może podważyć nałożone nań zobowiązanie podatkowe w kwocie przeszło 120.000 zł, za cenę jedynie opłaty wpisowej w kwocie 1000 zł, a mimo tego opłaty takiej nie wnosi, to widocznie faktycznie nie dysponuje taką kwotą, a zatem kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji rzetelnie przeanalizował sytuację materialną i rodzinną strony, w efekcie czego doszedł do właściwych wniosków, tj. uznał, że ta jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym. M. K. nie wykazał bowiem, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, strona prowadzi działalność gospodarczą, która wykazuje obroty i w związku z tym dokonuje wydatków. W uzasadnieniu zażalenia wskazano wprawdzie, że M. K., pomimo bycia przedsiębiorcą, jest osobą wyjątkowo ubogą, jednakże w sprawie wystąpiły również inne okoliczności, które wskazują na niespełnienie ustawowych przesłanek do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Przede wszystkim, pomimo wyraźnego wezwania, M. K. nie wykazał, że jego rachunki bankowe są nadal zajęte, a z przedstawionych przez niego wyciągów z rachunków bankowych wynika, że zgromadzone są na nich środki czterokrotnie przekraczające wartość wpisu. WSA słusznie stwierdził, że argument pełnomocnika strony, iż zajęcie rachunku bankowego Sąd powinien był potraktować jako fakt powszechnie znany, nie zasługuje na uwzględnienie. Argumentacja zawarta w zażaleniu na postanowienie WSA nie zasługuje na uwzględnienie. Jak bowiem wykazano wyżej, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że sytuacja skarżącego nie zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy. Z przedstawionych dokumentów wynika bowiem, że jest on w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej. Nie został więc naruszone powołane w zażaleniu przepisy art. 243 § 1 w zw. z art. 244 § 1 w zw. z art. 245 p.p.s.a., ani też nie popełniono błędu w ustaleniach faktycznych. Z pewnością też nie zasługują na uwzględnienie argumenty powołane w uzasadnieniu zażalenia. Po pierwsze, wskazać należy, że zawarto w nim wzajemnie się wykluczające stwierdzenia. Z jednej strony bowiem pełnomocnik strony wskazuje, że sam oświadczył M. K., że "zgromadzone i załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty nie mogą być podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku". W dalszej części uzasadnienia zaś ten sam pełnomocnik stwierdza, że postanowienie WSA wydane na podstawie tych właśnie dokumentów "może być krzywdzące dla M. K.". Trudno taką argumentację uznać za spójną i logiczną. Nie sposób też zgodzić się z prezentowanym w zażaleniu poglądem, jakoby nieuiszczenie przez stronę wpisu w wysokości 1000 zł - przy możliwości podważenia skargą kasacyjną zobowiązania w wysokości przeszło 120.000 zł - wskazywało, że faktycznie nie dysponuje ona potrzebną kwotą. W opinii Sądu owe wnioski są zbyt daleko idące i nie znajdują pokrycia w zgromadzonym materiale dowodowym. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.