I FZ 324/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz, , po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 887/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienie bez rozpoznania odwołania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 6 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 887/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy T. D. w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 9 lutego 2015 r., w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania odwołania. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż we wniosku skarżący podał, iż jego dochody znacznie się zmniejszyły od momentu kontroli organu podatkowego, wstrzymane zostały zwroty podatków za lata 2012-2014 oraz za I kwartał 2015 r., pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, posiada działkę rekreacyjną o wartości 36 000 zł, na zakup której zaciągnął pożyczkę w wysokości 38 000 zł (do tej pory niespłacona) oraz posiada zaległość wobec ZUS za lata 2013 i 2014. Wnioskodawca zaznaczył, że nie ma żadnych zaległości w płatnościach wobec Urzędu Skarbowego. Dochody uzyskuje z działalności gospodarczej, które w 2014 r. wyniosły łącznie 7 759,23 zł, zaś jego żona otrzymuje emeryturę w kwocie 1 217 zł miesięcznie. Z dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przedłożonych w związku z wezwaniem do uzupełnienia wniosku wynika, że za 2014 r. wnioskodawca odnotował przychody z działalności gospodarczej (usług ogólnobudowlanych) w wysokości 86 841,19 zł, a wg deklaracji VAT-7 za I kwartał 2015 r. dokonał za ten okres dostawy towarów i usług na kwotę 6 341 zł i poczynił zakupy o wartości 13 436 zł. Mieszkanie zajmowane przez małżonków jest lokalem komunalnym o powierzchni 56,38 m2. Czynsz wynosi 452,44 zł miesięcznie. Przedstawione zostały również wydruki historii rachunków, z których wynika, że limit na rachunku kredytowym jest wykorzystany do wysokości 37 000 zł. Zgodnie z wyjaśnieniem wnioskodawcy, jest to kredyt zaciągnięty za zakup działki. Wnioskodawca dokonuje na to konto wpłat gotówki i wypłat kartą po kilkaset złotych – brak odnotowanych operacji związanych z działalnością gospodarczą. Na rachunek żony skarżącego dokonywane są jedynie wpłaty tytułem spłaty karty kredytowej z limitem 2 400 zł, w kwotach 150-250 zł miesięcznie. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków wnioskodawca podał rachunek za gaz – 81,15 zł miesięcznie, czynsz – 452,44 zł, ratę kredytu 150 zł (zgodnie z opisem, jest to spłata karty kredytowej żony), opłata - RTV 17,90 zł, lekarstwa żony – 150 zł oraz środki czystości 40 zł, jak wskazał skarżący - o ile wystarcza pieniędzy. Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 199 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) podkreślił wyjątkowość instytucji prawa pomocy i to, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd zwrócił uwagę, że z przedłożonej deklaracji PIT-36 wynika, że skarżący w 2014 r. z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 86 841,96 zł, czyli średnio 7 236,83 zł miesięcznie, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 79 081,96 zł i wykazał 7 759,23 zł dochodu. Uwzględniając wysokość średniego osiąganego przez skarżącego miesięcznego przychodu WSA uznał, że skarżący nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zdaniem Sądu działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody, czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu - środków finansowych. Ponadto Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, iż skarżący, mimo wezwania nie przedłożył wydruków księgi podatkowej za luty, marzec i kwiecień 2015 r. co uniemożliwiło ocenę, iż doszło do nagłego drastycznego pogorszeniu się kondycji finansowej przedsiębiorstwa skarżącego w 2015 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji sytuacja finansowa skarżącego nie pozwoliła przyjąć, że zdobycie przez niego środków finansowych na pokrycie opłat w postępowaniu sądowym oraz pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. W zażaleniu skarżący wskazał, na swoją sytuację finansową, w szczególności, iż nie posiada zdolności kredytowej przedstawiając argumenty z powodu których nie zgadza się z rozstrzygnięciem Sądy, wyrażając swoje niezadowolenie z zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. . W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej trudnej sytuacji, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżący mimo wezwania, nie przedłożył wydruków księgi podatkowej za luty, marzec i kwiecień 2015 r. Skoro skarżący nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skoro skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jego praw, to istnieje konieczność oceny czy może sfinansować swój udział w postępowaniu. Tymczasem nie można uznać za wystarczające twierdzenia, że przesłanki przyznania prawa pomocy w przypadku skarżącego zachodzą, gdy skarżący, mimo obciążającego go obowiązku wykazania tych przesłanek, nie przedstawia wszystkich dokumentów. Odnosząc się do argumentacji zażalenia warto zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji analizując informacje przedłożone przez skarżącego odniósł się również do sytuacji materialnej skarżącego wskazując na przychód jaki uzyskuje on z prowadzonej działalności gospodarczej. W tym zakresie zwrócono uwagę na okoliczność, iż z prowadzonej działalności gospodarczej, w 2014 r. osiągnął przychód w wysokości 86 841,96 zł, czyli średnio 7 236,83 zł miesięcznie, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 79 081,96 zł i wykazał 7 759,23 zł dochodu. Biorąc pod uwagę wysokość przychodu jaki uzyskiwał skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżący jest w stanie pokryć opłaty w postępowaniu sądowym (wpis w wysokości 100 zł) oraz koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Zauważyć bowiem należy, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu", istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (np. zwolnienia podatkowe, ponoszone wydatki stanowiące koszty uzyskania przychodów, amortyzacja majątku trwałego, itp.). Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na znacznym poziomie. Należy również podkreślić, że argumentem w niniejszej sprawie nie może być powołanie się przez skarżącego na wielość spraw sądowych i konieczność uiszczenia wielu wpisów. Sam bowiem fakt prowadzenia wielu postępowań nie może spowodować automatycznie zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych. Reasumując słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.