I FZ 333/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 44/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 października 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2008 r. oraz za III i IV kwartał 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zażalenie E. P. dotyczy postanowienia z dnia 8 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 44/15, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w złożonym wniosku skarżąca oświadczyła, iż ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym. Córka, która ma 8 lat, wymaga stałej kontroli lekarskiej i rehabilitacji z powodu braku widzenia obuocznego. Rehabilitacja nie jest refundowana i opłaty wynoszą 30 zł za jedno ćwiczenie, wymaganych jest takich dziesięć w miesiącu. Mąż ma zdiagnozowaną cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Skarżąca podkreśliła, że wraz z mężem nie posiadają żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Mieszkanie, które zajmują jest własnością jej rodziców. Nie posiadają również żadnych środków transportu. Skarżąca dodała, że małżonkowie osiągają łączny dochód w wysokości 3.300 zł brutto. Z kolei wydatki rodziny wynoszą 2.672,58 zł miesięcznie. Z dodatkowych dokumentów wynikało, że małżonkowie w 2014 r. uzyskali przychody z tytułu zatrudnienia w W. Sp. z o.o. (skarżąca 868 zł, jej mąż 14.280 zł). Nazwisko męża figurowało na informacjach PIT-11 jednocześnie w rubryce dotyczącej płatnika. Sąd ustalił, że mąż skarżącej pełni funkcję prezesa zarządu tej spółki. Z działalności gospodarczej skarżąca odnotowała przychód w wysokości 373.705 zł i stratę 57.340,16 zł. Przedłożone zostały również wydruki historii rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą za okres od lutego 2014 r. do stycznia 2015 r. oraz dokumenty dotyczące zajęć komorniczych. Skarżąca załączyła ponadto kopie paragonów z apteki, i karty informacyjne dotyczące leczenia męża. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na znaczne przychody z tytułu działalności gospodarczej. Sąd uznał, że dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej przedsiębiorcy są one ważniejsze aniżeli poniesiona strata. Zdaniem Sądu, wątpliwości budziły również dochody męża jako prezesa zarządu w spółce W. sp. z o.o. w kwocie 1.500 zł. Skarżąca nie przedstawiła bowiem zaświadczenia, który ten fakt by potwierdzał. Sąd wskazał ponadto, że z przedłożonych dokumentów wynikało, iż jest to firma rodzinna (małżonkowie byli w niej zatrudnieni w 2014 r., jej siedziba mieściła się pod tym samym adresem co firma prowadzona przez skarżącą). Sąd podkreślił, że skarżąca nie przedłożyła wydruków historii rachunków bankowych, należących do niej i męża. Sąd dodał, że z akt sprawy wynikało, iż z konta firmowego dokonane zostały przelewy na konto osobiste skarżącej w kwocie 8.200 zł. oraz na rachunek spółki W. sp. z o.o. w kwocie 10.000 zł. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności wskazywały, że skarżąca nadal może posiadać rachunek osobisty, na którym znajdują się środki finansowe. Za istotne Sąd uznał, że mimo osiąganych przychodów, od dnia dokonania przelewu na konto osobiste skarżącej (8 kwietnia 2014 r.), na koncie firmowym nie odnotowano praktycznie żadnych operacji. Ponadto, skarżąca wskazując, że jednym z jej źródeł utrzymania są prace dorywcze, nie podała jaka jest wysokość uzyskiwanych w ten sposób dochodów. Sąd uznał, że skarżąca przedstawiając swoją sytuację majątkową koncentrowała się jedynie na fragmentach, które mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej (zajęcia komornicze, choroba męża i dzieci, utrzymanie z prac dorywczych). W ocenie Sądu, był to jedynie wycinek informacji, który nie pozwalał na obiektywną ocenę sytuacji materialnej skarżącej i uznania za zasadne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, polegające na jednostronnej i dowolnej ocenie przedłożonych dokumentów. W szczególności skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem, że strata z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej została wykazana jedynie na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym, a także z uznaniem, iż zataiła informacje o posiadanych rachunkach bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady, że strony postępowania same ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie (199 Ppsa). Zwolnienie z powyższego obowiązku wymaga zatem zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, uzasadniających przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa. Prawo pomocy można zatem przyznać jedynie osobom ubogim, dla których konieczność ponoszenia kosztów sądowych stanowiłaby barierę w dostępie do sądu. O tym, czy sytuacja danej osoby uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych decyduje niezawisły sąd na podstawie materiałów przedstawionych przez wnioskodawcę. Z przedstawionych oświadczeń i dokumentów musi wynikać, że aplikujący o przyznanie prawa pomocy jest w tak trudniej sytuacji materialnej, iż przerzucenie jego zobowiązań na ogół obywateli, będzie można uznać za usprawiedliwione. Analizując materiały zgromadzone w aktach niniejszego postępowania należy zauważyć, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji finansowej, która uzasadniałaby zwolnienie jej od kosztów sądowych, które obecnie wynoszą 2.000 zł. Praktycznie do końca kwietnia 2014 r. na jej rachunku firmowym pojawiały się kwoty pieniędzy ponad 10.000 zł w skali miesiąca. Wśród ponoszonych wydatków można odnotować przekraczające 100 zł rachunki płacone na stacji benzynowej, w salonie fryzjerskim lub w restauracji, co w kontekście przesłanek przerzucenia kosztów sądowej na Skarb Państwa musiało mieć istotne znaczenie. Słusznie Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wypłaty z konta firmowego były dokonywane również na rzecz odbiorcy "E. P.", co mogło świadczyć, że skarżąca posiada rachunek osobisty, z którego wydruków jak dotąd nie przedstawiła. Nie można również uznać za bezpodstawne twierdzenia Sądu, że z końcem kwietnia 2014 r. właśnie z użyciem tego rachunku skarżąca prowadziła operacje finansowe. Okoliczność ta również nie została dostatecznie wyjaśniona przez skarżącą. Jej oświadczenie złożone w zażaleniu należało uznać za niewiarygodne i gołosłowne. Nie stanowi bowiem problemu przedstawienie szczegółowego potwierdzenia transakcji, w których zgodnie z zestawieniem odbiorcą środków była "E. P.", zawierającego nr konta i nazwę banku. Jeśli na tym rachunku rzeczywiście nie ma środków, albo konto zostało zlikwidowane, skarżąca mogłaby bez trudu uzyskać stosowne zaświadczenie potwierdzające te okoliczności. Rację miał zatem Sąd pierwszej instancji wskazując, że skarżąca w sposób wybiórczy przedstawiała dokumenty dotyczące jej sytuacji finansowej. Do końca kwietnia 2014 r. ponosiła znaczne wydatki, których charakter wykluczał możliwość uznania jej za osobę ubogą. Można natomiast domniemywać, że pozostałe wydruki nie obrazują rzeczywistej struktury wydatków skarżącej, gdyż te ponoszone są z innego konta, którego wnosząca o zwolnienie od kosztów sądowych nie chce przedstawić. Odnosząc się do pozostałych argumentów zażalenia stwierdzić trzeba, że skarżąca wadliwie odczytała sens uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji nie sugerował bowiem, że skarżąca celowo wykazuje stratę, aby zmniejszyć obciążenia podatkowe. Sąd wskazał natomiast, że dla określenia sytuacji materialnej przedsiębiorcy najważniejszy jest przychód, gdyż świadczy o tym, że na przestrzeni roku przedsiębiorca dysponuje określonymi środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.