I FZ 338/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 września 2011 r. sygn. akt I SA/Kr 304/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 listopada 2010 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za marzec 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 304/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 29 listopada 2010 r. nr ...w przedmiocie określenia kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za marzec 2007 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym z uwagi na wysokie koszty wpisów sądowych. Wnioskujący wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnim synem. Posiada nieruchomość o powierzchni 100 m² i dwie nieruchomości rolne o powierzchni 2,54 ha i 0,42 ha. Łączny dochód rodziny wynosi 7100 zł brutto, na co składa się dochód skarżącego z działalności gospodarczej w kwocie 3500 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w kwocie 3600 zł miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości wyższej niż 3000 euro. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie szeregu dokumentów. Wezwanie zostało skutecznie doręczone w trybie dwukrotnego awizowania przesyłki pod adresem wskazanym przez skarżącego. Referendarz sądowy WSA w Krakowie zarządzeniem z 27 maja 2011 r. pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania, bowiem skarżący nie wypełnił wezwania. Skarżący wniósł sprzeciw od tego zarządzenia. WSA stwierdził skuteczność wezwania o przedłożenie dokumentów uzupełniających wniosek. Brak jego wypełnienia zaś skutkował merytorycznym rozpoznaniem wniosku wyłącznie na podstawie dotychczas zgromadzonych informacji, co nie pozwoliło na przyznanie wnioskującemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący nie wykazał bowiem, że uiszczenie wpisów sądowych naraziłoby jego oraz jego rodzinę na uszczerbek niezbędnego utrzymania. Na postanowienie WSA skarżący wniósł zażalenie, uzasadniając niewykonanie zarządzenia referendarza nieotrzymaniem zawiadomień o przesyłce listownej z wezwaniem. Skarżący nie zgodził się także z oceną jego sytuacji materialnej dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2012 r., poz. 1270; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane, a nie wykazane. Wiąże się to zwłaszcza z tym, że skarżący nie dostarczył dokumentów uzupełniających wniosek. Nie uczynił tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego, gdy tymczasem już referendarz sądowy WSA wskazywał na konieczność przedstawienia szeregu dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy. Skarżący twierdzi, że wezwania nie otrzymał, ale czy to na podstawie zarządzenia referendarza sądowego, czy postanowienia WSA, miał już świadomość, o jakie dokumenty chodzi. W samej kwestii doręczenia wezwania, wskazać trzeba, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym stosownie do art. 73 § 1 do § 4 p.p.s.a. przyjęto, że w razie niemożności doręczenia pisma w trybie właściwym lub zastępczym, a więc bezpośrednio lub pośrednio jego adresatowi, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, które to zawiadomienie umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie siedmiu dni, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu czternastu dni. Ten tryb doręczenia miał zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłkę dwukrotnie awizowano z powodu nieobecności adresata, po czym odesłano ją do nadawcy z adnotacją, iż nie została podjęta w terminie. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił zaś, jakoby informacja o pozostawieniu przesyłki do niego nie dotarła. Nie wskazał też, aby dokonywał reklamacji doręczenia przesyłki w urzędzie pocztowym. Zarzut nieotrzymania przez skarżącego tegoż wezwania jest wobec tego niezasadny. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż WSA doręczał skarżącemu w jednej przesyłce wezwania w kilku sprawach. Takie działanie wynika bowiem z ekonomiki procesowej i jako czynność o charakterze technicznym nie ma wpływu na merytoryczną ocenę zażalenia strony. Trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że bierność skarżącego w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej nie stoi jednak na przeszkodzie rozpoznania wniosku na podstawie samej treści zawartej w formularzu PPF. Jednocześnie ocena sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy dokonana przez WSA była prawidłowa. W sytuacji bowiem, gdy instytucja prawa pomocy została ustanowiona celem zabezpieczenia realizacji zasady prawa do sądu osobom ubogim, pozbawionym środków do życia, bezrobotnym, bez prawa do zasiłku, trudno uznać w świetle doświadczenia życiowego, aby skarżący i jego rodzina – przy dochodzie brutto 7100 zł miesięcznie na trzyosobową rodzinę - mogli zostać zakwalifikowani do osób żyjących w ubóstwie. Bezzasadny jest zatem zarzut niewłaściwej oceny sytuacji materialnej skarżącego przez Sąd pierwszej instancji. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.