I FZ 343/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 21 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1508/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A.W. (dalej: "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący wskazał, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, ani nie jest zatrudniony. Wyjaśnił, że nie może podjąć pracy, bowiem w ciągu dnia zajmuje się małoletnią córką, w czasie, gdy jej matka pracuje. Okres sprawowania opieki nad dzieckiem planowany jest na okres jeszcze około dwóch lat, tj. do momentu, kiedy dziecko pójdzie do szkoły. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że nie prowadzi on z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Po wezwaniu Skarżącego do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że nie jest w stanie przekazać dokumentów dotyczących uzyskiwanych dochodów, ponieważ ich nie osiąga. Skarżący nie posiada rachunków bankowych ani prywatnych ani tym bardziej związanych z działalnością gospodarczą gdyż takiej działalności nie prowadzi. Skarżący oświadczył, że nie złożył deklaracji podatkowych z uwagi na to, że nie osiągnął w 2014 r. dochodów. Źródłem utrzymania jest pomoc finansowa od rodziców, ale nie jest w stanie określić jej wysokości. Żyje skromnie, a jego wydatki miesięczne nie przekraczają kwoty kilkuset złotych. Ponosi koszty kilku postępowań administracyjnych, a jego majątek został zajęty w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Skarżący dodał, że nie jest w stanie przedstawić zestawienia faktur VAT, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej. Posiada liczne zobowiązania podatkowe, a niektóre spory sądowoadministracyjne wygrywa. Nie posiada informacji o wynagradzaniu pełnomocników, ponieważ koszty pomocy prawnej ponoszą jego rodzice. Jest kawalerem i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką jego dziecka, którym Skarżący opiekuje się. Nie może podjąć pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem. Skarżący załączył zawiadomienie o zajęciu praw majątkowych oraz postanowienie o przyznaniu mu prawa pomocy w innej sprawie. Pismem z 14 lipca 2015 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podkreślił, że nie był w stanie przedstawić wymaganych dokumentów lub udzielić informacji ponieważ ich nie posiada. Wyjaśnił, że nie jest w stanie określić wysokości osiąganego dochodu, ponieważ go nie osiąga. Ponadto dodał, że z uwagi na trudną sytuację finansową został zmuszony do zawarcia w dniu 16 stycznia 2015 r. umowy pożyczki na kwotę 3 430 zł, od której zapłacił należny podatek od czynności cywilnoprawnych. Pożyczka ta została przeznaczona głównie na jego bieżące potrzeby oraz na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący do pisma dołączył zeznanie podatkowe PIT 28 oraz deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie postanowieniem odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wskazał, że Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, którymi w niniejszej sprawie jest kwota wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł. Odniósł się do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") i wyjaśnił, że z użytego w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, iż ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy przysługuje osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny. Żadna z wyżej wymienionych sytuacji nie dotyczy Skarżącego. Skarżący oświadczył bowiem, że nie posiada statusu bezrobotnego i zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Sąd wziął pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz wyjaśnienia Skarżącego, jednak wątpliwości Sądu budziły oświadczenia Skarżącego o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego w sytuacji gdy – jak sam podaje nie posiada jakichkolwiek źródeł dochodu, nie posiada statusu bezrobotnego, nie korzysta z pomocy społecznej oraz pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ponadto niespójne są wyjaśnienia Skarżącego, odnośnie oddzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego z matką dziecka (którym to dzieckiem opiekuje się), oraz z faktu, ze nie posiada informacji o wynagradzaniu pełnomocników, gdyż koszty pomocy prawnej pokrywają jego rodzice. Skarżący uchylił się ponadto od przekazania informacji, o które był wzywany tj. wskazał, że prowadzone są postępowania adm., w których ponosi koszty, nie wskazał jednak wysokości dochodu, jakim dysponuje. Wskazał, że dysponuje pomocą od rodziców, uchylił się jednak od przedstawienia wartości tej pomocy. Poinformował, że ponosi kilkusetzłotowe miesięczne wydatki, nie wyjaśnił jednak, pomimo wezwania, struktury wydatków. Nie przekazał zestawienia należności i zobowiązań. Tym samym nie wykazał swojej sytuacji finansowej i życiowej. Ponadto pomimo wezwania o nadesłanie zestawienia faktur VAT za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, Skarżący wezwania nie wykonał "ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej". Tymczasem z akt sprawy, w tym z zaskarżonej decyzji wynika, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą, co więcej, to ta działalność jest źródłem sporu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że oświadczenia Skarżącego oraz nadesłane dokumenty, nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej i majątkowej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a, Sąd postanowił jak w sentencji. Skarżący działając przez swojego pełnomocnika na podstawie art. 260 P.p.s.a. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych w szczególności poprzez przyjęcie, że stan rodzinny i finansowy Skarżącego nie został przedstawiony w sposób pozwalający rozstrzygnąć, czy Skarżącemu należy przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania w całości. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Okoliczności te powinny być zatem poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.). Z analizy akt sprawy wynika, że "źródłem utrzymania Skarżącego jest pomoc finansowa od rodziców, ale nie jest on w stanie określić jej wysokości. Żyje skromnie, a jego wydatki miesięczne nie przekraczają kwoty kilkuset złotych. Ponosi koszty kilku postępowań administracyjnych, a jego majątek został zajęty w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Skarżący dodał, że nie jest w stanie przedstawić zestawienia faktur VAT, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej. Posiada liczne zobowiązania podatkowe, a niektóre spory sądowoadministracyjne wygrywa. Nie posiada informacji o wynagradzaniu pełnomocników, ponieważ koszty pomocy prawnej ponoszą jego rodzice. Jest kawalerem i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką jego dziecka, którym Skarżący opiekuje się. Nie może podjąć pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem" W sprawie rozpoznawanej Sąd pierwszej instancji nie dał wiary twierdzeniom Skarżącego w zakresie uzyskiwanych przez niego dochodów. Złożone zażalenie w żadnej mierze tych wątpliwości nie wyjaśnia, a argumentacja zażalenia sprowadza się do opisu sytuacji materialnej Skarżącego oraz do generalnej konstatacji, iż sytuacja ta uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący nie odnosi się natomiast do zasadniczych powodów, dla których jego wniosek nie został uwzględniony. Skarżący wyjaśnia, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jednak nie osiąga dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziców, nie przedstawia jednak kwot wsparcia otrzymywanych od rodziców czy też kosztów ponoszonych przez nich w związku z wynagrodzeniem pełnomocników. Te wątpliwości Sądu pierwszej instancji nie zostały wyjaśnione w skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażaleniu. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi wątpliwości tut. Sądu, że w sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne wydają się niewiarygodne, wspomniany powyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i jest zmuszony odmówić przyznania prawa pomocy. Należy także zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w innych sprawach sądowych nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny sąd. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.