I FZ 347/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Rz 194/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi T.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 14 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku od towarów i usług za III kwartał 2007 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 194/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek T. L. o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a jedyne źródło utrzymania stanowi pobierana przez jego małżonkę renta w wysokości 1.300 zł brutto miesięcznie. Posiada status osoby bezrobotnej i do 13 stycznia 2013 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Nie zadeklarował przy tym jakiegokolwiek majątku. Skarżący wskazał ponadto, że mieszka w mieszkaniu syna, który pomaga mu finansowo, przedłożył kserokopie zeznań podatkowych za 2011 i 2012 r., wyciągów z rachunku bankowego za okres od 3.12.2012 do 28.02.2013 r., rachunków związanych z opłatami (mieszkanie- czynsz w wysokości 911,31 za trzy miesiące, telefon – ok. 83 zł, energia elektryczna – ok. 65 zł miesięcznie, gaz od 63,28 do 67,57 zł miesięcznie, woda, kanalizacja i wywóz odpadów od 85,19 zł). Na podstawie analizy wniosku, a przede wszystkim kierowanych na wezwanie przez skarżącego wyjaśnień, Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wymaga wsparcia w postaci przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych czy też w jakimkolwiek stopniu częściowego prawa pomocy. Sąd wskazał na rozbieżności w oświadczeniach skarżącego dotyczące prowadzenia wspólnego gospodarstwa wraz z małżonką. Zdaniem Sądu niejasne było przy tym skąd skarżący otrzymuje środki zapewniające mu utrzymanie, skoro pozostaje on osobą bezrobotną. Wątpliwości tych nie eliminuje to, że w wyjaśnieniach skarżący nadmienił wprawdzie, że pomaga mu finansowo syn, ale równocześnie nie podał szczegółów tej pomocy i co istotne deklarację pomocy ze strony syna, skarżący złożył w czasie, kiedy prowadził z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Dodać w sprawie należy, że skarżący jako prowadzący działalność gospodarczą uzyskiwał wysokie przychody: za 2011 r. według PIT-36L była to kwota 447.053,17 zł. Niewiarygodne dla Sądu pozostawały wyjaśnienia odnośnie dysponowania pieniędzmi na rachunku bankowym. Skarżący tłumaczył, że środki pieniężne, które podjął ze swojego konta bankowego (4.200zł) już po wniesieniu skargi do sądu pochodziły z przyznanego mu zasiłku dla bezrobotnych i posłużyły do spłaty zaciągniętych zobowiązań zaciągniętych u syna, regulowania kosztów leczenia, opłat i wyżywienia. W ocenie Sądu, w takiej sytuacji pomoc finansowa syna oznaczałaby udzielanie ojcu pożyczek, w czasie gdy on sam dysponował środkami pieniężnymi, co pozostaje w sprzeczności z racjonalnym postępowaniem w takiej sytuacji, jeżeli postępowanie takie nie ma głębszych przyczyn - a takich w sprawie nie ujawniono. Co do analizy rachunku bankowego skarżącego, pojawia się wątpliwość jak wyjaśnić przelew środków na rachunek skarżącego pochodzący z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwana w skrócie "ARiMR") dot. finansowania przez Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG) określonych działań, skoro skarżący utrzymuje, że nie jest beneficjentem środków pochodzących z programów dla rolnictwa i nie deklaruje własności lub dzierżawy nieruchomości o przeznaczeniu rolniczym. W złożonym zażaleniu skarżący nie zgodził się z oceną dokonaną przez Sąd I instancji, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Wskazał, że obecnie nie zamieszkuje wspólnie z żoną i jednym źródłem utrzymania była pomoc od syna. Wyjaśnił również, że kwotę, którą podjął z rachunku bakowego przeznaczył na koszty leczenia oraz uregulowanie bieżących opłat związanych z eksploatacją mieszkania, jak i wyżywieniem. Wyjaśnił również, że środki uzyskane z ARiMRu zostały przekazane synowi, gdyż to on od 2011 r. jest właścicielem nieruchomości rolnych. Skarżący ponownie wskazał, że trudna sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy pamiętać, że przyznanie prawa pomocy oznacza wyłączenie strony z ogólnej zasady partycypowania w kosztach procesu określonej w art. 199 P.p.s.a., pod warunkiem, że wykaże ona, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skoro zaś przyznanie prawa stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199 p.p.s.a., to jego przyznanie powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Bez wątpienia strona skarżąca wskazała na szereg okoliczności, częściowo popartych dokumentami, z których bezsprzecznie wynika, że jej sytuacja finansowa była w chwili składania wniosku bardzo trudna. Powodem odmowy przyznania prawa pomocy były jednak wątpliwości jakie powstały w toku analizy tychże okoliczności wynikających ze złożonych oświadczeń. O ile można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że pewne elementy oświadczeń strony mogą wydawać się niejasne (jak np. to czy skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe), o tyle w świetle wyjaśnień skarżącego nie mogą one stanowić argumentu przemawiającego za pozbawieniem strony przyznania prawa pomocy. Należy wskazać, że bez względu na to, czy skarżący pozostawałby wraz z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym czy też nie, uzyskiwany przez małżnkę niski dochód z tytułu renty w żaden sposób nie mógłby wpłynąć na ocenę trudnej sytuacji finansowej, w której skarżący się znajduje. Zwłaszcza, że w toku postępowania oświadczył, że uzyskuje on pomoc finansową od swojego syna. Bez wpływu na ocenę obecnej sytuacji skarżącego powinien mieć fakt uzyskiwania w 2011 r. wysokiego przychodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Należy bowiem mieć na uwadze, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w 2013 r., a ponadto, pomijając okoliczność, że w deklaracji podatkowej za 2011 r. strona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazywała stratę, to działalność ta została zakończona w 2012 r. Ewentualnie można byłoby podzielić wątpliwości Sądu I instancji odnośnie analizy operacji finansowych przeprowadzanych na rachunku bankowym skarżącego, jednakże w świetle wyjaśnień skarżącego odnośnie przekazania w 2011 r. swojego majątku synowi (w tym nieruchomości rolnych) należało przyjąć, że środki finansowe uzyskane od ARiMR były własnością syna. W świetle okoliczności wynikających z oświadczeń strony należało przyjąć, że uiszczenie przez skarżącego wpisu w niemniejszej sprawie, a także pozostałych prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych skutkowałoby bez wątpienia uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.