I FZ 349/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz, , po rozpoznaniu w dniu 26 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 33/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 16 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 33/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy K. S. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 2 grudnia 2014 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, iż skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i pełnoletnią córką. Ponieważ żona jest osobą bezrobotną, a dochód córki z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1 150,00 zł brutto, to on ponosi znaczny ciężar utrzymania rodziny. Tymczasem jego dochody z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą 3 416,00 zł. Dodatkowo poinformował, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, spłaca dwa kredyty bankowe, a dom w którym zamieszkuje stanowi własność żony. Jego wartość wraz z działką oszacowana została na 300 000,00 zł. Z przedłożonych przez skarżącego pism stanowiących odpowiedź na wezwanie Sądu wynika, że wydatki związane z koniecznym utrzymaniem obejmują opłaty za gaz (1 228,92 zł), energię elektryczną (395,38 zł - co dwa miesiące), cyfrowy Polsat (39,90 zł), abonament RTV (61,90 zł - za kwartał), wodę (90,16 zł), podatek od nieruchomości (106,00 zł) oraz telefon (53,17 zł). Jednocześnie nadesłano dokumenty związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, tj. deklaracje VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: w listopadzie 2014 r. (122 716,00 zł), w grudniu 2014 r. (283 466,00 zł) oraz w styczniu 2015 r. (18 369,00 zł), podatkową księgę przychodów i rozchodów za listopad i grudzień 2014 r. oraz styczeń 2015 r., gdzie wartość sprzedanych towarów i usług wynosiła: 67 500,00 zł, 458 333,33 zł i 17 919,71 zł, wyciąg z rachunku bankowego firmy, gdzie saldo końcowe wynosiło: 52,50 zł (grudzień 2014 r.), 1 014,39 zł (styczeń 2015 r.) oraz 32,48 zł (luty 2015 r.), a nadto harmonogramy spłat kredytów obrotowych oraz kredytu mieszkaniowego. Dodatkowo przedłożono tytuły wykonawcze z 12 grudnia 2014 r. wystawione przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G., zeznania podatkowe skarżącego, jego żony i córki za 2013 r. i 2014 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych żony i córki, których saldo końcowe na dzień 2 marca 2015 r. wynosiło: (-) 4 917,06 zł i 10.878,94 zł. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) podkreślił wyjątkowość instytucji prawa pomocy, wskazał iż ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy i uznał, iż w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Sąd pierwszej instancji zauważył, iż skarżący z tytułu wykonywanych usług remontowo-budowlanych wypracował w 2014 r. przychód rzędu 1 013 264,89 zł. Podobnie w deklaracjach VAT za ostatnie trzy miesiące wykazał następujące podstawy opodatkowania: listopad 2014 r. (122 716,00 zł), grudzień 2014 r. (283 466,00 zł) oraz styczeń 2015 r. (18 369,00 zł), podczas gdy wartość sprzedanych w tym okresie towarów i usług wynosiła: 67 500,00 zł, 458 333,33 zł i 17 919,71 zł. Odnosząc się do wyciągów z rachunków bankowych Sąd pierwszej instancji zauważył, iż skarżący w okresie od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r. obracał środkami rzędu: 157 897,14 zł, 165 692,28 zł i 41 820,02 zł. Z czego kwotę 12 000,00 zł przelał 3 grudnia 2014 r., a kwotę 30 000,00 zł przelał 13 stycznia 2015 r. na rachunek żony, która nie jest osobą zgłoszoną do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu zatrudnienia. Ponadto na jej rachunku odnotowano nie tylko przelewy z rachunku firmowego męża ale również wpłaty w kasie rzędu 25 000,00 zł. Poza tym saldo końcowe córki skarżącego na dzień 2 marca 2015 r. wynosiło 10 878,94 zł. Kwota ta obejmowała nie tylko jej dochody ale również przyznany jej kredyt oraz przelewy z rachunku firmowego ojca. Odnosząc się do spłacanych przez skarżącego, jego żonę i córkę rat zaciągniętych kredytów Sąd wskazał, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W zażaleniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, który miał wpływ na jego treść, polegający na uznaniu, iż jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, podczas gdy przedłożone przez niego dokumenty (a w szczególności: zeznania podatkowe PIT i harmonogram spłat kredytów) nie potwierdzają powyższej okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej trudnej sytuacji majątkowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle posiadanych przez skarżącego środków pieniężnych, wypracowanego w 2014 r., przychodu w kwocie 1 013264,89 zł, rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, iż skarżący w deklaracjach VAT wykazał jako podstawy opodatkowania za: listopad 2014 r. (122 716,00 zł), grudzień 2014 r. (283 466,00 zł) oraz styczeń 2015 r. (18 369,00 zł), podczas gdy wartość sprzedanych w tym okresie towarów i usług wynosiła: 67 500,00 zł, 458 333,33 zł i 17 919,71 zł. Ponadto skarżący dokonał odpowiednio w tym okresie zakupów na kwotę 52 520 zł, 154 350 zł, 30 175 zł. Także rozmiar operacji bankowych, przelewów na rachunki bankowe żony i córki, wpłaty w kasie przez żonę na jej konto, świadczą o dobrej sytuacji finansowej firmy skarżącego. Odnosząc się do zarzutów zażalenia podkreślić należy, iż skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej, osiągnął w 2013 r. przychód w wysokości 912 172,32 zł, a dochód wyniósł 67409,26 zł, natomiast w 2014 r. przychód w wysokości 1 013264,89 zł, a dochód wyniósł 33 738,20 zł, a ponadto skarżący osiągnął w 2014 r. dochód z innych źródeł w wysokości 7 240,80. Biorąc pod uwagę wysokość przychodu jaki uzyskiwał skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżący jest w stanie pokryć opłaty w postępowaniu sądowym. Zauważyć bowiem należy, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu", istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na znacznym poziomie. W odniesieniu do podnoszonego przez skarżącego zagadnienia tytułów wykonawczych, zwrócić należy uwagę, iż przedmiotowe tytuły wykonawcze wystawione zostały w 12 grudnia 2014 r., a mimo tego skarżący w tym miesięcy dokonał zakupów na kwotę 154 350 zł, a w styczniu 2015 r. na kwotę 30 175 zł, ponadto w styczniu 2015 r., przelał na konto żony kwotę 30 000 zł. Skoro skarżący mimo ciążącego na nim zadłużenia jest w stanie wygospodarować znaczne środki na zakupy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej oraz zasilić konto żony w znacznym stopniu, to nie można uznać by uiszczenie kosztów sądowych mogło spowodować zachwianie płynności finansowej skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skala prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wskazuje, iż wygospodarowanie środków na poniesienie kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Wskazać też należy, że osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się także z koniecznością wygospodarowania środków na koszty sądowe. Reasumując słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.