I FZ 386/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 137/09 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2002 r. postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 137/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek T. C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 listopada 2008 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2002 r. Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący argumentował, że jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i finansowa nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Podał, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 4.000 zł brutto, na utrzymaniu ma niepracującą żonę i dwójkę dzieci w wieku szkolnym, a w stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne, w ramach których zajęty został jego rachunek bankowy. Wskazał, że nie mógł przewidzieć, że wobec niego zostanie przeprowadzone postępowanie kontrolne oraz powstanie konieczność skierowania skargi do sądu administracyjnego. W uzupełnieniu danych z wniosku skarżący podał, że dom, w którym zamieszkuje nie jest jego własnością, nie posiada on też lokat złotówkowych ani dewizowych, ani nie zapłacił reprezentującemu go doradcy podatkowemu. Dołączył też szereg dokumentów mających obrazować jego złą sytuację majątkową. Oświadczył, że jego miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz edukację dzieci wyniosły ostatnio 8.460,26 zł (w tym zaległość za gaz: 5.807,59 zł, woda: 112,51 zł, prąd: 609,17 zł, wywóz szamba i śmieci: 200,99 zł, opłata za naukę gry na pianinie i gitarze dzieci: 160 zł, opłata za naukę języka angielskiego dzieci: 210 zł, opłata za naukę gry w tenisa córki: 120 zł, opłata za obiady w szkole: 160 zł, opłata za zieloną szkołę w maju 2009 r.: 680 zł i opłata za wakacje dzieci w maju 2009 r.: 400 zł). W ocenie Sądu I instancji w sprawie nie zaszły przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), brak było więc podstaw do całkowitego bądź częściowego zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż skarżący w ramach prowadzonej działalności obracał znacznymi środkami pieniężnymi, co wynika z zeznania rocznego za 2008 r. (gdzie wykazał przychód w wysokości 1.317.164,33 zł oraz wprawdzie stratę w kwocie 35.878,96 zł, która to suma stanowi jednak wartość bilansową i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych). Zauważono, że postępowanie kontrolne zostało wszczęte na początku 2007 r., a w chwili wydania niekorzystnej dla niego decyzji organu I instancji (sierpień 2008 r.) skarżący powinien uwzględnić konieczność skierowania skargi do sądu administracyjnego, zwłaszcza że był reprezentowany przez doradcę podatkowego, który powinien go w sposób szczegółowy informować o ewentualnych dalszych etapach toczącego się postępowania. Dlatego w tamtym momencie skarżący w planowaniu wydatków w prowadzonej działalności gospodarczej powinien uwzględnić konieczność zabezpieczenia odpowiednich środków dla pokrycia ewentualnych kosztów sądowych. Łączna kwota wszystkich wpisów od wniesionych przez skarżącego spraw do WSA wynosi ok. 4.000 zł, co w porównaniu z kwotami, jakimi skarżący obracał w 2008 r., daje podstawę do uznania, że miał on warunki zaoszczędzenia powołanej sumy. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, iż miesięcznie ponosił on (i ponosi) m.in. wydatki w kwocie 490 zł na dodatkowe zajęcia edukacyjne swoich dzieci, które niewątpliwie nie stanowią niezbędnych kosztów dla utrzymania jego i rodziny. Co więcej, już po złożeniu przedmiotowej skargi wnioskodawca był w stanie pokryć koszty majowych wakacji dzieci oraz ich zielonej szkoły, stanowiące równowartość około - wpisów od wszystkich wniesionych przez niego skarg, a w pełni pokrywające wpis od skargi w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu I instancji trudno obiektywnie przyjąć, że skarżący nie mógł zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych. Posiada on stałe miesięczne dochody znacznie przekraczające minimalne wynagrodzenie, nie jest zatem osobą o znikomych dochodach lub ich w ogóle pozbawioną. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. przez nieuznanie, iż zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazał, że faktem niezaprzeczalnym jest, że skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu od złożonej skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Okoliczność ustanowienia pełnomocnika w sprawie nie może być rozpoznawana z punktu widzenia możliwości poczynienia stosownych oszczędności przez skarżącego na etapie postępowania przed organami podatkowymi. Skarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów prawa, odbiegały więc od założeń, jakie zostały poczynione na podstawie doświadczenia zawodowego oraz stanu faktycznego i stanu prawnego. Tym samym niemożliwym było poczynienie oszczędności, skoro przewidywane rozstrzygnięcia organów miały być korzystne dla skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozważył tej okoliczności, naruszając tym samym art. 246 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący ubiega się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, iż spełnia powyższy wymóg. Zauważyć należy, iż w zażaleniu jego autor nie odniósł się do większości argumentów przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu. Dotyczy to zarówno porównania wielkości obrotu w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej z kwotami wpisów we wniesionych przez niego skargach, jak i - przede wszystkim - porównania kosztów ponoszonych na zajęcia dodatkowe i wyjazdy dzieci (w tym już po wniesieniu przedmiotowej skargi) z kwotami wpisów, do których uiszczenia skarżący jest zobowiązany. Jedynym argumentem podniesionym przez skarżącego w zażaleniu jest to, że ustanowienie pełnomocnika na etapie postępowania podatkowego nie mogło skutkować uznaniem, że podatnik powinien był przewidywać możliwość ponoszenia kosztów sądowych, bowiem spodziewał się on wydania rozstrzygnięć dla siebie korzystnych. Jednakże podkreślić należy, że nawet jeśli uznać, że dopiero po wydaniu decyzji ostatecznej powstała realna konieczność rozważenia wniesienia skarg do sądu administracyjnego, co wiąże się w sposób naturalny z obowiązkiem poniesienia z tego tytułu kosztów sądowych, to sytuacja taka powstała w dniu 1 grudnia 2008 r. (otrzymanie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej). Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący ponosi od tego czasu wydatki wykraczające znacznie poza wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. utrzymanie konieczne dla siebie i rodziny - jak słusznie wskazał Sąd I instancji wydatki rzędu 490 zł miesięcznie na pozaszkolne zajęcia dzieci i rzędu 1.080 zł na ich wyjazdy (w maju 2009 r.) nie mieszczą się w tej kategorii. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nic nie wskazuje na to, że skarżący starał się poczynić jakiekolwiek oszczędności w celu poniesienia kosztów sądowych w swoich sprawach, nawet wtedy, gdy skargi w tym zakresie zostały już wniesione. Tymczasem podkreślić należy, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową, a zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.). Stąd też do wnioskującego o przyznanie pomocy należy wykazanie, że zachodzą w jego przypadku okoliczności uzasadniające wyjątkowe traktowanie wynikające z art. 246 p.p.s.a. Ponoszenie znacznych wydatków wykraczających poza ramy koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny na zasadność takiego wyjątkowego potraktowania nie wskazuje. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest w takim wypadku podstaw do uprzywilejowania skarżącego przez zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a strona nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa usprawiedliwia obciążenie kosztami wszczętego przez nią postępowania sądowoadministracyjnego ogółu obywateli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego usankcjonowanie zachowania skarżącego, który nie czyni wysiłków by ponieść koszty związane z prowadzeniem wszczętych przez niego postępowań i preferuje wydatki niemające charakteru koniecznego byłoby niezgodne z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP) i zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Skoro bowiem skutkiem zwolnienia strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych jest obciążenie tymi kosztami społeczeństwa, to powinno ono nastąpić w przypadkach, gdy zgromadzenie przez stronę środków na pokrycie tych kosztów jest niemożliwe z przyczyn obiektywnych, a nie z przyczyn subiektywnych, pozostających pod kontrolą strony. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.