I FZ 425/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 5 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 527/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 7 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 527/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił T.B. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 7 marca 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. Sąd I instancji na wstępie przedstawił treść oświadczeń skarżącego dotyczącego sytuacji rodzinnej oraz finansowej, w której się znajduje. Wynikało z nich, że pozostaje z żoną, dwiema córkami (ur. w 1992 i 1987 r.) i synem (ur. w 1994 r.) we wspólnym gospodarstwie domowym. Posiada dom o powierzchni 230 m² zabezpieczony hipoteką na rzecz banku i Urzędu Skarbowego oraz działkę inwestycyjną o powierzchni 0,41 ha z niedokończoną stacją demontażu pojazdów. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, to jest oszczędnościami, czy papierami wartościowymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący zaznaczył, że w postępowaniu zabezpieczającym zajęto dom i działki, na których znajduje się niedokończona stacja demontażu pojazdów. Dochody rodziny wnioskodawcy pochodzą z wynagrodzenia córki z umowy o pracę w kwocie 1.500 zł i z jego działalności gospodarczej – 1.200 zł brutto. Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych na wezwanie skierowane do skarżącego przez referendarza sądowego wynikała, że wnioskodawca w 2011 r. uzyskał przychód w wysokości 2.807.918,59 zł, z czego dochód wyniósł 1.322,07 zł. Wydruki zestawień remanentów wskazują, że od marca do maja 2012 r. przychody z działalności gospodarczej wyniosły 1.230.173,40 zł, a dochód – 74.052,41 zł. Córka wnioskodawcy zatrudniona jest w jego firmie z wynagrodzeniem netto 993,43 zł. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny skarżącego wynoszą łącznie 2.274 zł, i obejmują m. in. wydatki na żywność w kwocie 600 zł, spłatę karty kredytowej kwotą 500 zł, spłatę kredytu gotówkowego – 111 zł, spłatę dwóch pożyczek P. – 400 zł. Wymagane, ale nie spłacane kwoty miesięcznych zobowiązań to kredyt inwestycyjny – w kwocie 6.900 zł i kredyt w S. - w kwocie 1.091 zł. Wnioskodawca przedłożył również umowę pożyczki z 29 kwietnia 2009 r. kwoty 100.000 zł od osoby fizycznej, nieoprocentowanej i spłaconej, zgodnie z załączonymi aneksami – 31 marca 2012 r. wraz z kwotą 9.000 zł tytułem korzystania z kapitału. Przedłożony też został sądowy nakaz zapłaty z 20 czerwca 2012 r., na rzecz skarżącego kwoty 122.631 zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 13%. Sąd I instancji, oceniając powyższe dane, doszedł do wniosku, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd uznał, że skarżący nie zabezpieczył środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego. Zdaniem Sądu brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Nadto Sąd stwierdził, że w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia wynik działalności gospodarczej strony w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że skoro skarżący wykazał dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymał tylko w kwietniu, maju i czerwcu 2012 r. zapłatę w łącznej kwocie 120.812 zł, oznacza, że był i nadal jest w stanie wypracować kwotę pieniężną konieczną do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o uwzględnienie jego trudnej sytuacji związanej z utratą płynności finansowej, która powstała na skutek konieczności uregulowania nieprzewidzianych zobowiązań podatkowych. Ponadto wskazał, że w 2011 r. wypracował potężny przychód, ale tylko w prowadzonej ewidencji, gdyż faktycznie nie otrzymał zapłaty od osoby, na rzecz której świadczył usługi, zaś prowadzona działalność generuje znaczne koszty, które niemalże bilansują się z uzyskanym przychodem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, co prawda nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu I instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Dokonana przez Sąd I instancji ocena możliwości finansowych strony uwzględniała z jednej strony obecną sytuację majątkową skarżącej, z drugiej zaś strony opierała się na hipotetycznym założeniu, że strona jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinna czynić odpowiednio wcześniej przygotowania finansowe na pokrycie przyszłych, ewentualnych kosztów procesu. Przyjęcie takiego stanowiska, prowadziłoby do wniosku, że każdy przedsiębiorca w Polsce będzie prowadzić postępowanie sądowe na skutek wydania decyzji organów podatkowych. Tego typu argumentacja stanowi, daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FZ 234/06). Niemniej jednak nie była to wyłączna okoliczność, na podstawie której odmówiono stronie uwzględnienia jej wniosku. Sąd I instancji słusznie bowiem wskazał, że strona, mimo prowadzonej egzekucji nadal prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę, uzyskując w 2012 r. znaczne obroty. Natomiast nieznaczny dochód osiągnięty w 2011 r. jest wynikiem bilansowym przychodu nad kosztami związanymi z jego uzyskaniem. Należy zatem zaznaczyć, że okoliczność wykazywania wysokich kosztów sama w sobie nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowych strony zwłaszcza, że wciąż prowadzi ona działalność gospodarczą, uzyskując corocznie wysoki przychód. Skoro zaś Spółka nadal aktywnie uczestniczy w obrocie gospodarczym, to można przyjąć, że kwoty zobowiązań zawarte w jej oświadczeniach ulegają w dłuższym okresie zbilansowaniu. Nawet jeśli obroty te zmalały w stosunku do roku 2011 r., to nadal są na tyle wysokie, aby umożliwiły Spółce wygospodarowanie części środków pieniężnych, ze środków przeznaczonych na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej. Warto w tym miejscu przypomnieć, że "prawo pomocy", przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej "P.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i winna być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują. Należy również podkreślić, że koszty, o których mowa w powyższym przepisie powinny być traktowane na równi z innymi kosztami ponoszonymi przez stronę. W tym stanie rzeczy strona skarżąca powinna wkalkulować wpis od w bieżące i niezbędne wydatki i podjąć odpowiednie działania zmierzające do jego uiszczenia. Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że strona, tak jak słusznie ocenił to Sąd I instancji, nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie, a biorąc pod uwagę zgromadzone dokumenty należy wskazać, że jest ona w stanie wygospodarować odpowiednie środki ze źródeł, którymi dysponuje na poniesienie kosztów związanych ze swoim udziałem w toczącym się postępowaniu sądowym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji