I FZ 441/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 153/07 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 grudnia 2006 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia podatku od towarów i usług za wrzesień 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Z akt sprawy wynika, że skarżący L. J., odpowiadając na wezwanie Sądu I instancji do uiszczenia kwoty 100 zł od wniesionej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2007 r. referendarz odmówił przyznania pomocy, w związku z czym Strona złożyła – nazwany błędnie zażaleniem – sprzeciw od postanowienia Sądu, który to sprzeciw spowodował, że postanowienie referendarza utraciło moc, a wniosek Skarżącego został ponownie rozpoznany na posiedzeniu niejawnym. Po rozpatrzeniu sprzeciwu Strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 9 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 153/07 odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, że ciężar udowodnienia wyjątkowej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, ciążył na Wnioskodawcy. Tymczasem, zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji; co więcej – wskazane przez Stronę informacje są wzajemnie sprzeczne. Niewywiązanie się przez Skarżącego z nałożonego na niego obowiązku dostarczenia istotnych informacji czyni jego wniosek – zdaniem Sądu I instancji – ogólnikowym, gołosłownym i mało wiarygodnym. Pismem z dnia 31.07.2007 r. Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie WSA w Szczecinie, w którym wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia Sądu I instancji, a także o przyznanie prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych oraz przyznania adwokata, uzasadniając to chorobą psychiczną. Jak argumentuje w zażaleniu Strona, został pominięty fakt, że jest ona bezdomna, bez środków do życia i bez pracy. Zdaniem Strony rozstrzygnięcie WSA w Szczecinie narusza art. 45 Konstytucji RP, a także zasady współżycia społecznego i prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z wyraźnym brzmieniem tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy prawa pomocy. Do oceny sądu (referendarza sądowego) należy zaś uznanie, czy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. W niniejszej sprawie Strona nie tylko nie przedłożyła w odpowiedzi na wezwanie Sądu wymaganych dokumentów i informacji (dotyczących m.in. renty inwalidzkiej, stanu rodzinnego, posiadanych nieruchomości, deklaracji podatkowej za 2006 r., korzystania z pomocy społecznej) ani nie wykazała, że wystąpiła do właściwych organów o uzyskanie odpowiednich dokumentów, ale również wskazała na okoliczności dotyczące stanu majątkowego, które są ze sobą sprzeczne (w sprawie renty inwalidzkiej czy w sprawie posiadanych rachunków bankowcyh), co słusznie wytknął Sąd I instancji. Należy przy tym mieć na uwadze, że skarżący został poinformowany, że nieuzupełnienie wniosku o żądane dokumenty będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy (zgodnie z pouczeniem zawartym w wezwaniu). Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie – kierując się swobodną oceną dowodów – prawidłowo uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania Skarżącemu prawa pomocy. W związku ze wskazanymi okolicznościami, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że doszło do naruszenia "zasad współżycia społecznego oraz prawnego". Wskazany art. 246 § 1 pkt 1 w sposób wyraźny wskazuje przesłanki, jakie muszą być spełnione, aby prawo pomocy mogło zostać przyznane. Biorąc pod uwagę fakt, że jest to instytucja wyjątkowa i powodująca dofinansowania strony z budżetu państwa, powinna być stosowana wyłącznie w sytuacjach wskazanych w przepisach obowiązującego prawa. Nie została również naruszona, wyrażona w art. 45 Konstytucji RP, zasada prawa do sądu. Prawo pomocy będące wyrazem dążenia państwa do realizacji ww. zasady nie może być bowiem przyznawane każdemu, kto o nie wystąpi, ale wyłącznie podmiotom, które spełniają wskazane przepisami prawa warunki. Stąd też, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.