I FZ 447/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1139/10 zwalniające stronę od kosztów sądowych i odmawiające ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 lutego 2010 r. nr ... w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji określającej kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym oraz kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie odmawiającym ustanowienia adwokata i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1139/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił W. M. z kosztów sądowych oraz odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadniając odmowę ustanowienia dla strony pomocy prawnej z urzędu, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie jest to konieczne na obecnym etapie postępowania. Sąd stwierdził, że przepisy regulujące postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie przewidują przymusu adwokackiego. Ponadto, w ocenie Sądu skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." zasada udzielania pomocy stronom. Sąd wskazał również na art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi kolejną istotną gwarancję procesową, a mianowicie obowiązek kontroli zaskarżonego aktu w pełnym zakresie, tj. zbadanie kwestii, które nie zostały przez stronę skarżącą podniesione. Na zakończenie Sąd podkreślił, że skarżący nie wykazał, aby podejmował we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i że działania te nie powiodły się z uwagi na to, że nie był on w stanie spełnić jego żądań finansowych. W złożonym zażaleniu skarżący zakwestionował ww. postanowienie w części dotyczącej odmowy ustanowienia mu profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślał, że jego sprawa ma charakter skomplikowany, a on sam jest osobą nieporadną i niezdolną do samodzielnego podejmowania czynności procesowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowienie podlega uchyleniu w zaskarżonej części. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Nie są zatem przesłanką odmowy bądź przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie wynikające z przepisów prawa gwarancje procesowe przysługujące stronie, które to kryterium przyjął Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Mimo że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje stanowisko w tym przedmiocie w ogóle nie odniósł się do przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia Sąd wskazał, że sytuacja materialna skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, jednakże nie przeanalizował tej sytuacji pod kątem treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z uzasadnienia wynika natomiast, że głównym argumentem przemawiającym za odmową skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jest fakt, iż przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie wymagają, aby strona występowała z profesjonalnym pełnomocnikiem oraz to, że przepisy te ustanawiają pewne normy, które gwarantują stronie możliwość dochodzenia jej praw przed tym sądem bez konieczności posiadania takiego pełnomocnika. Ponadto Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał, jakoby podjął we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a nie powiodły się one dlatego, że skarżący nie był w stanie spełnić jego żądań finansowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji należy uznać za nieprawidłowe, skoro argumentacja tego Sądu w zakresie odmowy skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym opiera się na pozaustawowych przesłankach niewymienionych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co jest niedopuszczalne. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien dokonać analizy sytuacji materialnej skarżącego pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.