I FZ 449/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 971/11, odmawiające zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/GL 971/11, po rozpoznaniu wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 971/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2011 r. 2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w istocie wnioskiem o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2011 r., gdyż wymienionym orzeczeniem odmówiono stronie skarżącej prawa pomocy a orzeczenie to stało się prawomocne. Tym samym, zdaniem Sądu, w sprawie istotna dla rozstrzygnięcia była norma zawarta w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący poczynając od pierwotnego wniosku o prawo pomocy, poprzez sprzeciw oraz powtórny wniosek o prawo pomocy podnosił, że nie posiada żadnych dochodów, nie pracuje, nie korzysta ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie ma zdolności kredytowej, jak również nie posiada żadnych oszczędności. Cały jego majątek podlega zajęciu egzekucyjnemu. Wnioskodawca pozostaje faktycznie na utrzymaniu swojego ojca, którego jedyny dochód stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1.790 zł brutto miesięcznie. Jedyną nową okolicznością podniesioną w powtórnym wniosku przez stronę jest stwierdzenie, że nie może ona liczyć na pomoc finansową swojej żony, z którą pozostaje w faktycznej separacji i która zresztą też nie osiąga żadnych dochodów. Zdaniem Sądu, strona w istocie nie powołała jednak żadnych nowych okoliczności kształtujących stan faktyczny sprawy w zakresie rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Co istotne, nie wykazała żadnymi materiałami dowodowymi, że jej sytuacja się pogorszyła. Tymczasem skarżący nie prowadzi sam tej sprawy, korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego, który powinien zadbać o podanie nowych okoliczności faktycznych w aspekcie stanu majątkowego skarżącego oraz o jednoczesne udokumentowanie tych okoliczności stosownym materiałem źródłowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skoro wnioskodawca nie podał żadnych nowych okoliczności, to zbędnym było wzywanie strony skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji i materiałów źródłowych, które miałyby potwierdzić dane zawarte we wniosku. Sąd zauważył, że w pierwotnym wniosku o prawo pomocy skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową w ten sposób, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi i nie jest w stanie uiścić żadnej opłaty sądowej. Tymczasem po uprawomocnieniu się postanowienia z dnia 5 grudnia 2011 r., skarżący uiścił jednak w pełnej wysokości żądany wpis od skargi, jak również uiścił opłaty kancelaryjne za sporządzenie uzasadnień w swoich sprawach. Sąd wskazał również, że aprobuje i przyjmuje za swoje stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt: I CKN 1064/97, zgodnie z którym nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej kosztów postępowania. Postanowieniu zarzucono oparcie rozstrzygnięcia o błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że uzasadnienie wniosku o prawo pomocy jest identyczne z uzasadnieniem pierwotnego wniosku oraz, że po dniu 5 grudnia 2011 r. nie wystąpiła w sprawie zmiana okoliczności faktycznych dotyczących stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych uzasadniających zmianę prawomocnego postanowienia. Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania:, tj. art. 255 u.p.p.s.a polegające na zaniechaniu wezwania strony do dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, w sytuacji gdy, jak uznał Sąd pierwszej instancji, oświadczenia skarżącego co do jego żony były trudne do zweryfikowania, a zatem oświadczenie strony zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego; - art. 6 u.p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżący korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego, podczas gdy sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a z pouczenia załączonego do odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu wynikało, że "na wniosek strony może być przyznanie prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych" bez wskazania, że w przypadku ponownego wniosku o prawo pomocy strona winna wykazać nowe okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku o zmianę pierwotnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy; - art. 252 § 1 u.p.p.s.a. poprzez uznanie, że strona winna była wraz z wnioskiem jednocześnie udokumentować przytaczane okoliczności stosownym materiałem źródłowym, podczas gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierać powinien wyłącznie oświadczenie strony, a dopiero gdy okaże się ono niewystarczające, sąd wzywa do przedłożenia dokumentów źródłowych. W uzasadnienia zażalenia jego autor odniósł się do zawartych w petitum środka zaskarżenia zarzutów oraz do poglądu Sądu pierwszej przyjmujące stanowisko, zgodnie z którym nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie. W tym zakresie autor zażalenia podkreślił, że przytoczone przez Sąd stanowisko powstało na podstawie odmiennego stanu faktycznego sprawy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jego zarzuty były niezasadne. 4.2. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, który rozpoznawał Sąd pierwszej instancji był kolejnym wnioskiem w sprawie. Postępowanie wywołane wcześniejszym wnioskiem zostało zakończone postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2011 r., gdzie odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji właściwie Sąd pierwszej instancji wskazał na art. 165 u.p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Regulacja ta oznacza, że zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, że mają to być okoliczności istotne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że z przedstawionego wniosku nie wynika, iż w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności uzasadniające zmianę postanowienia z dnia 5 grudnia 2011 r. Z akt sprawy wynika, że w nowym wniosku strona powołuje w istocie podobne okoliczności co w pierwotnym. Wskazuje m.in. że nie posiada żadnych dochodów, nie pracuje, nie korzysta ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie ma zdolności kredytowej, jak nie posiada żadnych oszczędności. Cały jej majątek podlega zajęciu egzekucyjnemu. Wnioskodawca pozostaje faktycznie na utrzymaniu swojego ojca, którego jedyny dochód stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1.790 zł brutto miesięcznie. Strona co prawda w odróżnieniu od pierwotnego wniosku wskazuje, na okoliczność pozostawania z żoną w faktycznej separacji, która nie posiada żadnych dochodów. Jednak, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, w badanej sprawie, fakt ten nie wpływa na odmienną ocenę od tej której dokonano w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2011 r. W orzeczeniu tym Sąd bowiem brał pod uwagę okoliczności związane z małżonką wnioskującego. Pomimo tego, że skarżący w pierwszym wniosku nie wskazał na dochody małżonki, to analiza dokumentów źródłowych pozwoliła Sądowi stwierdzić, że małżonka skarżącego jest aktywna zawodowo i działa w różnych podmiotach gospodarczych. Sytuacja majątkowa małżonki nie została jednak rzetelnie wyjaśniona, gdyż w dokumentach źródłowych brak było jej wyciągów bankowych oraz wszystkich wymaganych zeznań podatkowych. Samo wskazanie w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy na brak dochodów małżonki nadal tej sytuacji nie wyjaśnia. Zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że zbędnym było wzywanie strony skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji i materiałów źródłowych, które miałyby potwierdzać dane zawarte we wniosku, gdy zważy się, że strona w postępowaniu wywołanym pierwotnym wnioskiem była o takowe dokumenty wzywana kilkakrotnie. W tej sytuacji budzi dezaprobatę zarzut pełnomocnika strony, że Sąd nie pouczył stronę, iż w przypadku ponownego wniosku o prawo pomocy winna wykazać nowe okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. 4.3. Negatywnie z kolei należało odnieść się do przywołania przez Sąd pierwszej instancji stanowiska, zgodnie z którym nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie. Pogląd ten nie przystaje do etapu badanej sprawy. Słusznie autor zażalenia zauważył, że w niniejszej sprawie wcześniejszy wniosek dotyczył wpisu od skargi, a ponowny wniosek złożony został na innym etapie sprawy i dotyczył wpisu od skargi kasacyjnej. 4.4. Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.